Şəhid Rəcai limanında xüsusi terminal tikiləcək

Qazaxıstan Mərkəzi Asiya ilə Fars körfəzi və Hind okeanı arasında mühüm tranzit bağlantısı kimi İranın imkanlarından daha fəal istifadə etməyə başlayıb. Astana yalnız İran ərazisindən keçən tranzit marşrutlarını genişləndirməklə kifayətlənmir, həm də Bəndər-Abbas yaxınlığındakı Şəhid Rəcai limanında xüsusi tranzit-logistika terminalının yaradılması ilə İranın cənub limanlarında uzunmüddətli iştirakını gücləndirməyə hazırlaşır.

Qazaxıstan kimi dünyanın ən böyük dənizə çıxışı olmayan ölkələrindən biri üçün açıq dənizlərə və dünya okeanlarına birbaşa çıxışın olmaması səbəbindən cənub limanlarına doğru təhlükəsiz və səmərəli tranzit marşrutlarından istifadə strateji və həyati əhəmiyyət daşıyır.

Mövcud variantlar arasında İran ərazisi Mərkəzi Asiya ilə Fars körfəzinin və Hind okeanının isti suları arasında ən təhlükəsiz, ən qısa və iqtisadi baxımdan ən sərfəli əlaqə körpüsü kimi Astanın tranzit doktrinasında həmişə xüsusi yer tutub.

Son illərdə bu strateji əməkdaşlıq yeni mərhələyə qədəm qoyub. Qazaxıstan artıq yalnız İranın tranzit marşrutlarından istifadə etməklə kifayətlənmir, həm də bu ölkədə xüsusi infrastruktur yaratmağa və limanlarda uzunmüddətli və dayanıqlı iştirakını təmin etməyə çalışır.

Ənənəvi marşrutlar və Qazaxıstan–Türkmənistan–İran dəmir yolu: cənuba həyati arteriya

Astana ilə Tehran arasında tranzit və logistika sahəsində əməkdaşlıq mərhələli, lakin davamlı şəkildə inkişaf edib. Bu yaxınlaşmanın dönüş nöqtəsi 2014-cü ilin dekabrında Qazaxıstan–Türkmənistan–İran dəmir yolu dəhlizinin rəsmi açılışı ilə baş verib. Bu beynəlxalq dəmir yolu xətti Qazaxıstanın dəmir yolu şəbəkəsini İranın dəmir yollarına birləşdirərək, Fars körfəzi limanlarına çıxış üçün etibarlı quru marşrutu yaradıb.

Bu strateji dəhliz qısa müddətdə Qazaxıstanın cənub istiqamətində xarici ticarətinin inkişafının əsas dayaqlarından birinə çevrilib.

Statistik göstəricilər bu marşrut üzrə daşımaların sürətlə artdığını göstərir. Rəsmi məlumatlara əsasən, “Şimal–Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizində tranzit yükdaşımalarının həcmi yalnız 2025-ci ilin sonuna 12 faiz artaraq 3,5 milyon tona çatıb.

Həmin dövrdə Qazaxıstan ilə İran arasında birbaşa dəmir yolu əlaqələri də 69 faiz artıb. 2026-cı ildə də dəmir yolu ilə daşınan yüklərin həcminin artımı yüksək templə davam edib. Belə ki, bu ilin ilk beş ayında Qazaxıstanla Türkmənistan arasında dəmir yolu daşımalarının həcmi bir milyon tonu ötüb və 46 faiz artım qeydə alınıb.

Bundan əlavə, Çin–Qazaxıstan–Türkmənistan–İran dəhlizi də transmilli əhəmiyyət qazanaraq, bu zəncirin tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib.

Astanın böyük addımı: Şəhid Rəcai limanında xüsusi terminalın tikintisi

Mövcud imkanlardan istifadə etməklə kifayətlənməyən Qazaxıstan rəsmiləri indi yeni mərhələyə qədəm qoyublar. Bu, ölkənin İranın dəniz nəqliyyatı arteriyalarında uzunmüddətli iştirakını təmin etmək niyyətinin ciddi olduğunu göstərir.

1405-ci ilin xordad ayında (iyun 2026) iki ölkə arasında strateji saziş imzalanıb. Sazişə əsasən, Qazaxıstana Bəndər-Abbas şəhərinin yaxınlığında yerləşən strateji Şəhid Rəcai limanında xüsusi tranzit və logistika terminalı tikməyə icazə veriləcək.

Bu böyük layihə Astanın iqtisadi diplomatiyasında dönüş nöqtəsi hesab olunur və Qazaxıstana Fars körfəzi sahillərində daimi və etibarlı logistika bazası əldə etmək imkanı verəcək.