تحلیل- تهران شریک اول تجاری کابل؛ واردات افغانستان از ایران جهش یافت

سطح مبادلات تجاری ایران و افغانستان رو به افزایش است به طوری که بنابر اعلام حکومت طالبان حجم روابط تجاری دو کشور به سه‌ونیم میلیارد دلار رسیده است.

به گزارش رادیو دری، آخندزاده عبدالسلام جواد سخنگوی وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان اعلام کرد در سال ۲۰۲۵ حجم روابط تجاری ایران با افغانستان به بیش از سه‌ونیم میلیارد دلار رسید که از این مجموع، صادرات افغانستان به ایران پنجاه‌وسه میلیون دلار بود.

وی با بیان اینکه روابط تجاری ایران و افغانستان رو به افزایش است افزود: سال گذشته میلادی حجم واردات افغانستان از ایران سه میلیارد و 454 میلیون دلار بود. در حال حاضر، ایران بزرگ‌ترین شریک تجاری افغانستان محسوب می‌شود و این کشور بیشترین واردات را در میان کشورهای همسایه و منطقه از ایران دارد. 

مواد غذایی، مصالح ساختمانی (آهن‌آلات و سیمان)، شوینده‌ها، فرش، دارو، مواد بهداشتی و وسایل برقی از مهم‌ترین کالاهای صادراتی ایران به افغانستان محسوب می‌شود. به گفته سخنگوی وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان، شمش سرب، کنجد، بذر سبزیجات، پنبه، خشکبار و سنگ‌های قیمتی نیز مهم‌ترین اقلام صادرات افغانستان به ایران است. 

نمایشگاه بین‌المللی فرصت‌های تجاری و اقتصادی ایران و افغانستان در هجدهم اکتبر ۲۰۲۵ با حضور جمعی از مقامات ایرانی و افغانستانی، مسؤولان استانی/ولایتی، فعالان اقتصادی و رؤسای اتاق‌های بازرگانی دو کشور در محل نمایشگاه بین‌المللی خراسان جنوبی در بیرجند گشایش یافت. این نمایشگاه با هدف توسعه همکاری‌های اقتصادی، تقویت روابط تجاری و جذب سرمایه‌گذاری مشترک میان ایران و افغانستان برگزار شد. در این نمایشگاه بیش از صد شرکت و مجموعه اقتصادی از استان‌های مختلف ایران و چندین هیأت تجاری از افغانستان حضور داشتند و تازه‌ترین توانمندی‌ها و ظرفیت‌های خود در حوزه‌های معدن، کشاورزی، صنایع غذایی، خدمات فنی و مهندسی و حمل‌ونقل را به نمایش گذاشتند.

استان خراسان جنوبی به‌عنوان دروازه تجارت ایران با افغانستان، نقش مهمی در توسعه روابط اقتصادی دو کشور ایفا می‌کند و این نمایشگاه گامی مؤثر در جهت افزایش تعاملات اقتصادی و سرمایه‌گذاری‌های مشترک میان بخش خصوصی ایران و افغانستان تلقی شد. 

در حاشیه این رویداد، اجلاسیه همکاری‌های اقتصادی ایران و افغانستان در بیرجند نیز برگزار شد که در آن راهکارهای گسترش تعاملات مرزی، تسهیل صادرات و ایجاد کنسرسیوم‌های مشترک سرمایه‌گذاری مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این نشست مشترک، طرفین ظرفیت تجارت دوجانبه را تا سقف 10 میلیارد دلار دانسته و درباره سرمایه‌گذاری مشترک در حوزه معدن، کشاورزی، صنایع ساختمانی و ایجاد سردخانه‌های صادراتی تبادل نظر کردند.  افزایش سطح مبادلات تجاری ایران و افغانستان در سال 2025 نتیجه مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، سیاسی و زیرساختی است که هر دو کشور را به سمت همکاری گسترده‌تر سوق داده است. بر اساس گزارش‌های رسمی، حجم تجارت دو کشور در سال 2024 نسبت به سال قبل بیش از هشتاد‌وچهار درصد رشد داشته و به حدود سه میلیارد و 19 میلیون دلار رسیده است. این روند در سال 2025 نیز ادامه یافته و نشانه‌های متعددی از تعمیق روابط اقتصادی دیده می‌شود. 

یکی از مهم‌ترین دلایل این افزایش، وابستگی بالای بازار افغانستان به کالاهای ایرانی است. طبق گزارش‌ها، نود‌وپنج درصد صادرات استان‌های شرقی ایران به افغانستان انجام می‌شود و این کشور همچنان یکی از چهار مقصد اصلی صادرات غیرنفتی ایران است. افغانستان به دلیل نداشتن صنایع گسترده و نیاز شدید به کالاهای اساسی، مصالح ساختمانی، انرژی، مواد غذایی و فرآورده‌های نفتی، بازار بزرگی برای تولیدات ایران محسوب می‌شود. 

عامل مهم دیگر، بهبود مسیرهای ترانزیتی و مرزی است. در سال 2025، ایران اعلام کرد که حجم ترانزیت کالا از مرز دوغارون به افغانستان هفتاد درصد افزایش یافته و صادرات از همین مرز نیز 25 درصد رشد داشته است. توسعه جاده‌ها، افزایش ظرفیت گمرکات و تسهیل روندهای اداری باعث شده تجارت دو کشور روان‌تر و کم‌هزینه‌تر شود. 

در کنار این‌ها، تغییر مسیر تجارت افغانستان از پاکستان به ایران نقش مهمی داشته است. بندر چابهار در سال 2025 برای نخستین بار از بندر کراچی پیشی گرفته و به مسیر اصلی تجارت دریایی افغانستان تبدیل شده است. این تغییر مسیر، وابستگی افغانستان به ایران را افزایش داده و حجم مبادلات را به‌طور طبیعی بالا برده است. 

از سوی دیگر، رویکرد حکومت طالبان به گسترش روابط اقتصادی با ایران نیز در این روند مؤثر بوده است. مقامات طالبان بارها اعلام کرده‌اند که خواهان جذب سرمایه‌گذاری ایران در حوزه‌هایی مانند معادن، انرژی خورشیدی و توسعه خطوط ریلی هستند. این نگاه مثبت، زمینه را برای افزایش صادرات و همکاری‌های مشترک فراهم کرده است. 

در نهایت، مزیت‌های قیمتی کالاهای ایرانی در مقایسه با رقبایی مانند ترکیه، پاکستان و آسیای مرکزی، باعث شده بازار افغانستان همچنان به ایران گرایش داشته باشد. نزدیکی جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و هزینه حمل‌ونقل پایین نیز این مزیت را تقویت می‌کند. 

مجموع این عوامل نشان می‌دهد که افزایش مبادلات تجاری ایران و افغانستان در سال 2025 نه یک روند مقطعی، بلکه نتیجه مجموعه‌ای از تحولات ساختاری و نیازهای متقابل است؛ روندی که به‌نظر می‌رسد در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد یافت.

استاندار خراسان رضوی: بسیاری از گره‌ها در تجارت ایران و افغانستان باز شد