تحلیل- اهمیت روزافزون فرصتهای افغانستان برای آسیای مرکزی
-
تحلیل- اهمیت روزافزون فرصتهای افغانستان برای آسیای مرکزی
افغانستان به سرعت برای آسیای مرکزی اهمیت بیشتری پیدا میکند و جلسه فوقالعاده گروه تماس منطقهای نمایندگان ویژه این کشورهای آسیای مرکزی در مورد افغانستان که اخیرا در آستانه برگزار شد نشانه تغییر نگرش آسیای مرکزی نسبت کابل است.
به گزارش رادیو دری به نقل از ایرنا، نشست آستانه که نمایندگان ویژه قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان را برای افغانستان گردهم آورد با هدف هماهنگی برای رویکردی منطقهای در قبال افغانستان برگزار شد و اظهارات نمایندگان شرکت کننده در این نشست نشان دهنده ارزیابی در حال تغییر آسیای مرکزی از همسایه جنوبی خود بود.
یرکین توکوموف نماینده ویژه قزاقستان گفت: در گذشته قزاقستان، افغانستان را صرفاً از دریچه تهدیدات امنیتی میدید اما امروز، ما فرصتهای اقتصادی را نیز میبینیم.
تجارت، اساس رابطه آسیای مرکزی با مقامات طالبان است. نمایندگان حاضر چندین بار تاکید کردند که به رسمیت نشناختن طالبان از سوی آنها مانع حضور این کشورهای در بازارهای افغانستان نشده و قزاقستان و ازبکستان، به دنبال بازار جدیدی برای صادرات خود در افغانستان هستند.
عصمتالله ارگاشف نماینده ویژه ازبکستان گفت که تجارت کشورش با افغانستان در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱.۷ میلیارد دلار بوده است اما در هشت ماه اول همان سال، تجارت در مجموع حدود ۳۳۵.۹ میلیون دلار و در سال ۲۰۲۴ به ۵۴۵.۲ میلیون دلار رسید.
آیندهای آرام و باثبات برای افغانستان
حدود ۹۰ درصد تجارت با افغانستان ، صادرات کالا از قزاقستان و ازبکستان است به عنوان مثال، قزاقستان تأمینکننده اصلی گندم و سایر غلات به افغانستان است و ازبکستان بزرگترین صادرکننده برق به این کشور است.
تجارت قرقیزستان با افغانستان به طور قابل توجهی کمتر است، اما از مارس ۲۰۲۴ تا مارس ۲۰۲۵، به حدود ۶۶ میلیون دلار رسیده است برای درک بهتر این موضوع، کشورهای آسیای مرکزی اکنون شریک تجاری اصلی افغانستان هستند و حجم تجارت آنها از پاکستان، هند یا چین بیشتر است.
توکوموف، نماینده قزاقستان بر ارزش راهبردی افغانستان به عنوان یک کریدور ترانزیتی که میتواند مسیرهای تجاری بین آسیای مرکزی و اقیانوس هند را باز کند، تأکید کرد. تورداکون سیدیکوف، نماینده قرقیزستان نیز گفت که پروژههای تجاری، اقتصادی و حمل و نقلی که کشورهای آسیای مرکزی در حال اجرا یا برنامهریزی آن هستند، «شرط کلیدی برای آیندهای صلحآمیز و پایدار برای افغانستان و کل منطقه» است.
امنیت منطقهای نیز در دستور کار آستانه قرار داشت اما گزارشهای اندکی در این مورد به بیرون درز کرده است.
چند روز پیش از آغاز نشست آستانه، سرگئی واکونوف سفیر روسیه در قرقیزستان، درباره پایگاه هوایی کانت قرقیزستان که توسط سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) به رهبری روسیه استفاده میشود، صحبت کرد.
واکونوف گفت که این پایگاه قادر به مقابله با هرگونه «تهدید امنیتی علیه کشورهای عضو در امتداد جبهه جنوبی» است. اشاره وی به طور یقین به تاجیکستان بود که در جبهه جنوبی سازمان پیمان امنیت جمعی است و ۱۳۵۰ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد.
از تابستان گذشته، چندین درگیری مرگبار در امتداد بخشی از مرز تاجیکستان و افغانستان رخ داده است، از جمله دو حادثه که منجر به کشته شدن حداقل پنج کارگر چینی در این منطقه شد.
آژانس مبارزه با مواد مخدر تاجیکستان در اوایل فوریه گزارش داد که تلاشهای مربوط به جلوگیری از قاچاق مواد مخدر در امتداد مرز با افغانستان در سال ۲۰۲۵ منجر به کشف و ضبط ۲.۷۴۲ تن مواد مخدر شده است که بیش از ۵۰ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۴ است.
سایر کشورهای آسیای مرکزی، از جمله ترکمنستان، از همان روزهای اول پس از بازگشت طالبان به قدرت، با رهبری این گروه تعامل داشتهاند، تاجیکستان در روابط خود مسیری آهستهتر و محتاطانهتر را در پیش گرفته و تنها کشور آسیای مرکزی است که سفیر دولت اشرف غنی که پیش از طالبان در آن بود، هنوز در سفارتخانه آن مشغول به کار است.
با این حال، کنسولگری افغانستان در شهر مرزی خاروغ در شرق تاجیکستان توسط نمایندگان طالبان اداره میشود. سفارت تاجیکستان در کابل همچنان باز است و سفیر تاجیکستان در آغاز فوریه با امیرخان متقی وزیر امور خارجه طالبان، برای گفتگو در مورد امنیت مرزی دیدار کرد.
حضور نماینده تاجیکستان در نشست آستانه، نشانه دلگرمکننده دیگری است که تاجیکستان در حال پیوستن به همسایگان آسیای مرکزی خود برای ایجاد یک سیاست مشترک در قبال افغانستان است.
تجارت با ازبکستان
در همین راستا هیاتی از استان سیردریا ازبکستان برای شرکت در یک نشست تجاری از ۱۶ تا ۱۸ فوریه به کابل سفر کرد. ارکینجون توردیموف، فرماندار سیردریا، ریاست این هیات را بر عهده داشت. جاولون وهابوف، معاون مشاور رئیس جمهور ازبکستان و همچنین مدیر موسسه بینالمللی آسیای مرکزی، نیز در آنجا حضور داشت.
هیات ازبکستانی با چندین مقام ارشد طالبان، از جمله متقی وزیر امور خارجه و نورالدین عزیزی وزیر صنعت و تجارت، دیدار کرد، توردیموف همچنین با محمد یوسف وفا والی بلخ در شمال افغانستان، برای بحث در مورد تجارت دیدار کرد بلخ تنها ولایت افغانستان است که مستقیماً با ازبکستان هممرز است.
وفا در حال تبدیل شدن به مهره اصلی روابط طالبان با آسیای مرکزی است. والی بلخ در اکتبر ۲۰۲۵ از تاجیکستان بازدید کرد و با رئیس امنیت تاجیکستان سیمومین یتیموف، ملاقات کرد.
سفر این هیات با امضای ۲۵ قرارداد به ارزش حدود ۳۰۰ میلیون دلار توسط نمایندگان ازبکستان و افغانستان به پایان رسید این توافقنامهها شامل «ساختوساز، محصولات غذایی، کشاورزی، تولید مبلمان، نساجی و همکاریهای دارویی» بود.
اتاق بازرگانی ازبکستان بیش از ۱۵۰ تاجر افغان و نمایندگان بیش از ۵۰ شرکت ازبکستانی را برای یک گردهمایی تجاری در مزار شریف که از ۱۶ تا ۱۸ فوریه برگزار شد، گرد هم آورد و توافقنامههای اولیهای به ارزش بالقوه بیش از ۲۰۰ میلیون دلار امضا شد.
دریچهای از فرصت
کشورهای آسیای مرکزی اهداف مشترکی در افزایش تجارت با افغانستان و گشودن مسیرهایی از طریق این کشور که آنها را به بنادر پاکستان در دریای عرب متصل میکند، دارند. همسایگان شمالی افغانستان به خوبی میدانند که امنیت و ثبات در افغانستان برای آسیای مرکزی مهم است. از زمان استقلال پنج کشور آسیای مرکزی در اواخر سال ۱۹۹۱، آنها با بیثباتی و عدم اطمینان در امتداد مرز جنوبی خود دست و پنجه نرم کردهاند.
وضعیت فعلی افغانستان، اگرچه به هیچ وجه ایدهآل نیست، اما با این وجود پایدارترین وضعیت در تمام سالهای استقلال آسیای مرکزی است. آمار تجارت قزاقستان-افغانستان و ازبکستان-افغانستان، پتانسیل تعامل با افغانستان را برای تمام آسیای مرکزی نشان میدهد.