مسائل پیش‌روی افغانستان در سال 2017

رضا پارسا نوشت: اگر افغانستان نتواند در سال 2017 با مطالعه گذشته یک راهبردی مناسب برای سیاست خارجی اتخاذ نماید، افغانستان یک‌بار دیگر به طرف رقابت کشانده خواهد شد و به یک دولتِ سپر میان روسیه و ایالات متحده تبدیل خواهد شد.

به گزارش خبرنگار سایت افغانستان خبرگزاری فارس، «رضا پارسا» کارشناس مسائل سیاسی افغانستان و فعال رسانه‌ای این کشور طی یادداشتی اختصاصی به مسائل پیش روی افغانستان  در سال 2017 پرداخت.

در این یادداشت آمده است: سال 2016 میلادی با تلاطم‌های فراوانی سپری شد و جهان وارد سال جدیدی با رویکردهای جدید می‌شود.

سال 2016 سال خوبی برای جهان به ویژه برای افغانستان نبود، حوادث مهمی در این سال رخ داد که مهم و سرنوشت‌ساز بودند.

تصرف قندوز و داعش تکان دهنده‌ترین حادثه‌های 2016 افغانستان

گذشته از کشمکش‌های سیاسی درون حکومتی، بدترین و تکان‌دهنده‌ترین حادثه‌های سال 2016 برای افغانستان این بود که طالبان توانستند برای دومین‌بار شهر استراتژیک «قندوز» را برای چند روز تصرف کنند و بر قدرت خود بیافزایند.

از سوی دیگر ظهور و فعالیت داعش در شرق افغانستان، زنگ خطر جدی را برای این کشور و کشورهای منطقه به صدا در آورد. بدین منوال سال 2017 میلادی نیز برای افغانستان سالی آسانی نخواهد بود.

افغانستان مهره بازی قدرت‌های منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای

افغانستان در اکثر دوره‌های تاریخی خویش آوردگاه جنگ برای خارجی‌ها بوده است و از این منظر به شدت آسیب دیده است؛ افغانستان در رقابت بین قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به یک شطرنج  جنگی مبدل شده است که تلاش دارند نفوذ بیشتر و یا مبارزه علیه نفود همدیگر، جنگ نیابتی را در افغانستان به راه بیاندازند. 

رویارویی آمریکا و روسیه در سال 2017 

بدین اساس تحولات جهانی تأثیر مستقیم بر افغانستان دارد. فعال شدن روسیه و رویارویی این کشور با آمریکا در چندین مناطق جهان مانند سوریه و اوکراین این را نشان می‌دهد که در سال 2017 تحولات جدیدی در راه است.

ایالات متحده هم اکنون با روسیه فعال و چین در حال ظهور، در حال رقابت است.

خاورمیانه، دریای جنوبی چین و اوکراین 3 صحنه‌ای است که این واقعیت در آن جریان دارد. کنفرانس 3 جانبه‌ اخیر روسیه، چین و پاکستان در مورد افغانستان بدون شرکت کابل، نزدیکی روسیه با طالبان این را نشان می‌دهد که افغانستان نیز ناخواسته به این جنگ دعوت می‌شود و افغانستان در سال 2017 به چالش جدیدی دعوت می‌شود.

افغانستان هر چند به لحاظ جغرافیایی در نزدیکی روسیه قرار ندارد، اما در جوار آن و همسایگی کشورهای آسیای مرکزی قرار دارد.

وجود تهدیداتی از جانب افغانستان علیه منافع و امنیت روسیه در سطوح مختلف داخلی و منطقه‌ای و ایجاد پایگاه‌های نظامی آمریکا در افغانستان، روسیه را نسبت به افغانستان حساس‌تر کرده و روس‌ها را برای کاهش امواج تهدیدهای برخاسته از افغانستان به تکاپو واداشته است.

سیاست امنیتی روسیه بر این مبنا قرار دارد که مسکو آماده رفع هر گونه تهدید در محدوده منافع ملی و حیاتی خود به طرق مختلف امنیتی اعم از افزایش همکاری‌های نظامی تا حمله نظامی است.

افراطی‌گری، مواد مخدر و تروریسم معضلات افغانستان در سال 2017

افغانستان به عنوان کشوری که از یک سو منبع صدور افراط‌گرایی، تروریسم و مواد مخدر، هم‌مرز با منطقه خارج نزدیک است و از سوی دیگر حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا در این کشور، برای روسیه اهمیت ویژه‌ای یافته و دولت‌مردان روس عمدتاً در پی تخفیف امواج تهدیدزا از جانب افغانستان بوده‌ و هستند.

به هر روی اگر بر پیشینه نقش روس‌ها و آمریکایی‌ها در افغانستان نگریسته شود، هر 2 قدرت تلاش کرده‌اند تا اهمیت جغرافیای استراتژیک افغانستان را به خوبی درک کنند و در دوران جنگ سرد، هر 2 دولت منابع گسترده نظامی و اقتصادی را صرف افغانستان کردند.

بدین اساس افغانستان در سال 2017 بار دیگر بین 2 قدرت بزرگ قرار می‌گیرد و برای حکومت افغانستان دشوار خواهد بود که بدون آسیب از این بازی بیرون بیایید. 

چرا که فقر، بی‌ثباتی سیاسی، نبود امنیت و نابه‌سامانی‌های اجتماعی و سیاسی سبب شده است تا افغانستان وابستگی دراز مدتی با قدرت‌های تاثیرگذاری چون آمریکا و روسیه داشته باشند.

اما تجربه‌های تلخ گذشته نشان داده است که وابستگی به نفع افغانستان نیست و بهترین گزینه برای افغانستان اتخاذ سیاست خارجی فعال با هر دو قدرت بزرگ بین‌المللی است.

دولت افغانستان باید تلاش کند تا همگرایی استراتژیک آمریکا و روسیه را در رابطه با حل معضل افغانستان تقویت کند. تا دولت افغانستان بتوانند از منابع اقتصادی آمریکا و منابع رزمی روسیه استفاده بهینه کنند و  از سوی دیگر افغانستان نیازمند به یک چتر امنیتی و سیاسی فراگیر منطقه‌ای است که بتواند امنیت و ثبات افغانستان را در برابر تهدیدات بیرونی تضمین کند و این بدون همکاری با قدرت‌های هم‌سوی منطقه‌ای امکان پذیر نیست.

پیشنهادات

 بدین اساس کارگزاران سیاست خارجی افغانستان باید به تدوین یک استراتژی کلان و راهبردی در خصوص نحوه همکاری با کشورهای همسایه، منطقه و قدرت‌های بین‌المللی بپردازد.

اگر  افغانستان نتواند در سال 2017 با مطالعه گذشته یک راهبردی مناسب برای سیاست خارجی اتخاذ نماید، افغانستان یک‌بار دیگر به طرف رقابت کشانده خواهد شد و به یک دولتِ سپر میان روسیه و ایالات متحده تبدیل خواهد شد.