عربستان، خصومت ورزی علیه ایران با اهرم حج / 10

تامین امنیت و تضمین سلامت حجاج یکی از جنبه های مهم در اداره امور حج است اما اکنون که این مسئولیت به دلیل ضعف های ناشی از سوء مدیریت و بی کفایتی سعودی ها و تحت تاثیر عوامل سیاسی در حاشیه و در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است ؛ مقام های عربستان سعی در پاک کردن صورت مسئله دارند.

سوالی که وجود دارد این است حج از دید گاه سعودی ها چه مفهوم و چه ویژگی هایی باید داشته باشد ؟

*********

شواهدی زیادی نشان می دهد که یکی ازعلل اصلی بوجود امدن تنش های مذهبی و قومیتی در منطقه که اکنون به سطح بی سابقه ای رسیده و روز به روز بر ابعاد آن افزوده می‌شود مداخلات عربستان در این تنش زایی است . سعودی ها برای سرپوش گذاشتن براین رسوایی سیاسی سعی دارند با ممانعت از حضور بزرگترین و قدرتمندترین کشور شیعه جهان در انجام فریضه حج ، فضای سیاسی را در منطقه با راه انداختن فتنه های طایفه ای به نفع خود تغییر دهند .

برخی ناظران معتقدند عربستان پس از ناکامی های گسترده در سوریه و عراق و رسوایی ناشی از بیهودگی حمایت های مالی و تسلیحاتی از تروریستهای تکفیری، با سیاسی کردن حج تلاش دارد شکست‌های منطقه‌ای خود را جبران کرده و پیروز منازعات سیاسی باشند و حداقل درون کشور چهره سیاسی خود را ترمیم نمایند.

بی تردید نگرانی های سعودی ها از حضور تاثیر گذار ایران در مناسک حج هراس از استفاده از ظرفیت‌ های عظیم حج برای تقویت وحدت امت اسلامی و مقابله با نقشه دشمنان اسلام است . انها می دانند اگر از این ظرفیت‌ها استفاده صحیح بشود، بسیاری از معادلات منطقه تغییر خواهد کرد و نقش تفرقه افکنانه آنها در جهان اسلام آشکارتر خواهد شد. از اینرو سعودی ها می کوشند تعریف خود ساخته ای برمبنای تفکران وهابیت از حج بر امت اسلام تحمیل کنند .از این دید گاه آل سعود حضور حجاج ایرانی و نگاه وحدت بخش ایران از حج را مغایر اهداف خود می بینند .

برائت از مشرکان در آیات متعدد قرآن آمده و این عمل ریشه در سنت ابراهیمی دارد.اعلام برائت از عملکرد مشرکانه در سیره ائمه معصومین هم استمرار پیدا کرد. سال 58 هجری امام‌ حسین (ع) در مراسم حج از طغیانگری معاویه گفت و از زائران خواست پیام او را به دیگران برسانند.

در سال 60 هجری نیز زمانیکه زمانی که یزید بن‌معاویه بر تخت خلافت ولایت تکیه زد و جای پدر نشست، امام حسین (ع) با استفاده از موقعیت حج، جفاکاری این خلیفه به ناحق را برای حجاج تشریح کرد. این سنت اسلامی در دوره‌های پرفراز و نشیب تاریخ تشیع با شدت و ضعف‌هایی تکرار شد.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره) به استناد این سیره علوی طی پیامی موقعیت خطیر جهان اسلام را متذکر شد و از حجاج بیت‌الله الحرام خواست در این همایش بزرگ مسائل و مشکلات جهان اسلام را بازگو کنند.

از آن پس بود که مراسم برائت از مشرکان از سوی زائران ایرانی همه ساله و پیش از شروع مراسم حج برگزار می‌شد. زائرانی از ایران و دیگر کشورها طی این سال‌ها ضمن برگزاری راهپیمایی آرام و سردادن شعارهایی علیه آمریکا و اسرائیل به عنوان مسببان اصلی تیره روزی‌های مسلمانان جهان از محل استقرار خود حرکت می‌کردند و آرام به محل معینی که از قبل تعیین شده بود می‌آمدند و بعد از سخنرانی مدعوین و قرائت بیانیه مراسم، بدون کوچک‌ترین تنشی به محل استقرار خود برمی‌گشتند.

این روال تا سال 1988 ادامه داشت. در عین حال اختلافات سیاسی و مذهبی موجود میان ایران و عربستان برگزاری مراسم را با واکنش‌هایی مواجه کرده بود. انقلاب اسلامی با شعار برابری و مبارزه با استعمار و استبداد و مخالفت با سلطه آمریکا و نفوذ صهیونیسم در خاورمیانه به پیروزی رسید. گسترش فرهنگ و مبانی انقلاب اسلامی با مخالف حاکمیت های مستبد که خواهان تغییر نبودند روبروشد . از همان زمان که بحث اعلام برائت از مشرکان با استفاده از مراسم حج از سوی امام(ره) مطرح شد، سازهای مخالف نواخته شد و برخی علمای سلفی هم برای این‌که مراسم را به لحاظ دینی کم اعتبار کنند به بحث و بررسی درباره مبانی علمی و فقهی فتوای امام (ره) پرداختند.

روحانیون حجاز از همان ابتدا اعلام کردند برگزاری مراسمی با عنوان برائت از مشرکان اگر هم ریشه در سنت و سیره پیامبر داشته باشد، عملی انفرادی است و نباید به صورت راهپیمایی و برگزاری تجمع باشد و مسلمانان نباید در ایام حج جدال کنند و ایجاد مزاحمت برای دیگر حاجیان بدعتی در دین است.

آنچه از رفتار سعودی ها در زمینه جلوگیری از حضور زایران ایرانی در مراسم حج تمتع برداشت می شود تسویه حساب سیاسی سران عربستان با ایران است ؛ اما سعودی ها هرگونه نگاه سیاسی به برگزاری این فریضه را رد می کنند.

از سال گذشته و پس از تعرض به 2 نوجوان ایرانی در فرودگاه جده و شهادت مظلومانه حجاج در فاجعه منا، روابط ایران و عربستان سعودی پرتنش تر از قبل شد. در پی اعدام شیخ «نمر باقر النمر» روحانی برجسته شیعی و شکل گیری اعتراض ها و قطع روابط دیپلماتیک با ایران از سوی عربستان، این روابط پرتنش بحرانی تر شد. حال مقام های سعودی در صددند تا از طریق کشاندن این دعواهای سیاسی به موضوع حج تمتع، با کارشکنی مانع از سفر حجاج ایرانی به عربستان شوند .

در طول ماه های گذشته تلاش های بسیاری از جانب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان حج و زیارت انجام شد تا مسایل، مشکل ها و حاشیه های حج حل و فصل شود و اختلاف ها و تنش های سیاسی به دور از فریضه مقدس حج قرار گیرد. اما هنگامی که قرار شد هیاتی از ایران برای گفت وگو در مورد مسایل حج به عربستان اعزام شود، این فرایند به دلیل تعلل سعودی ها در واگذاری روادید، دو ماه طول کشید و زمان زیادی که می توانست به پیگیری مسایل مربوط به حج اختصاص داده شود با بی توجهی سعودی ها هدر رفت.

سعودی ها با اقدام های تاسف برانگیز خود، بی احترامی را به اوج رساندند و زمانی که پس از مانع تراشی های بسیار، برای «سعید اوحدی» رییس سازمان حج و زیارت روادید صادر شد تا به عربستان سفر کند، با وجود داشتن پاسپورت سیاسی، از او انگشت نگاری به عمل آمد و وسایل وی مورد تفتیش قرار گرفت.

سعید اوحدی رییس سازمان حج وزیارت در این زمینه در مصاحبه ای گفت: سعودی ها پنج هزار پیکر بی جان را در 200 کانتینر مظلومانه زیر آفتاب داغ مکه نگاه داشته بودند در حالی که این کانتینرها تنها می توانست تا چهار درجه هوا را سرد کند که همین امر باعث سیاهی پیکرها شده و خونابه کف سردخانه ها را پوشانده بود و شاید دو میلی متر آهک روی خونابه ها ریخته بودند و بر روی آنها حرکت می کردند.

او افزود: وقتی که به همراه دکتر هاشمی وزیر بهداشت در یکی از تریلی های اجساد حجاج را باز کردیم چنان بوی تعفنی بیرون زد که هیچ کس نمی توانست آنرا تحمل کند.

اوحدی گفت: وقتی هیات اعزامی ایران به ریاست وزیر بهداشت به عربستان آمد پیکر 114 تن از شهدای ایرانی شناسایی شده بود اما اجازه بازگشت حتی یک پیکر را هم نمی دادند و می گفتند تابوت نداریم یا باید تشریفات قانونی اش اجرا شود و یا بهانه دیگری می آوردند.

وی افزود: سعودی ها یک هفته بعد از فاجعه منا اولین جلسه رسمی را برای تعیین تکلیف شهدای ایرانی با هیات اعزامی برگزار کردند اما درست در همان روز اعلام کردند برای وزیر بهداشت سعودی در ریاض جلسه ای پیش آمده و نمی تواند در این جلسه در برابر همتای ایرانی اش حضور یابد که این رفتار هم نوعی بداخلاقی و کارشکنی بود.

افزون بر موارد یاد شده، پیش شرط هایی که مقام های سعودی برای حضور زایران ایرانی گذاشته اند، وضعیت پیچیده تری برای اقامه این فریضه الهی ایجاد کرده است. عربستان اعلام کردکه با توجه به قطع روابط دیپلماتیک بین تهران و ریاض صدور روادید در کشور ثالث صورت پذیرد. همچنین اجازه فرود به هیچ یک از هواپیماهای ایرانی داده نخواهد شد و زایران فقط با ناوگان هوایی سعودی جابه جا خواهند شد. در ادامه این روند ، مقام های عربستان به بهانه های بی اساسی مانند ایجاد اخلال در حرکت دیگر حجاج، اعلام کردند اجازه برگزاری مراسم دعای کمیل و برائت از مشرکین را به حجاج ایرانی نخواهند داد.

بدیهی است که جمهوری اسلامی ایران به تامین امنیت و حفظ کرامت حجاج خود اهمیت می کند و در این زمینه حکام سعودی نیز مسئول هستند و مطابق این مسوولیت ،ایران از مسئولان حج در عربستان می خواهد در این زمینه تمهیدات لازم را اتخاذ کنند .

مقام های سعودی اما هر بار نشان دادند که تمایلی به رفع نگرانی ها ندارند . سعودی ها این گمانه را تقویت کردند که آنها بدنبال برگزاری حج بدور از هر گونه پیام وحدت بخش هستند و با مطرح کردن مسایل حاشیه ای سعی دارند حج را به سمتی سوق دهند که آل سعود آنرا تعیین می کنند ؛ هرچند که شرایط انها سبب آسیب رسیدن به امنیت حجاج شود .

درواقع از دید گاه عربستان مناسک حج باید با الزامات وهابیون برگزارشود و کسانیکه تن به این خواسته ندهند باید راه انصراف از اعزام حجاج به عربستان ، را انتخاب کنند .

مقام های سعودی به شیوه ای عمل می کنند که فرصتی برای رساندن پیام های واقعی حج باقی نماند . سعودی ها اکنون برای انکه نیات خود را در این زمینه پنهان کنند می کوشند ایران را مسئول لغو برنامه اعزام حجاج ایرانی نشان دهن؛ اما رفتارمنطقی ایران نشان داده است که سعودی بدنبال اهداف سیاسی خود هستند و حج را وسیله رسیدن به این اهداف قرارداده اند .

حج اما یک تکلیف واجب است و کسی نباید مانع آن شود . اگر عربستان ادعای میزبانی دارد باید تسهیلات لازم را نیز برای میهمانان خدا فراهم کند.

متاسفانه عربستان با آنکه مقصر است ، تاکنون اقدامی برای جبران خسارت و یا عذرخواهی و مجازات عاملان فاجعه منا انجام نداده است و حتی برای مناسک حج سال آینده نیز تضمین نداده است . در این نحوه برخورد ، کاملا آشکار است عربستان تلاش دارد حج را وسیله پیشبرد اهداف سیاسی خود کند. عربستان با این رفتار بار دیگر نشان داد که فاقد صلاحیت و شایستگی لازم برای اداره امور و مناسک حج است.