دیماه؛ اعتراض، شبهکودتا یا کودتا؟
-
امام خامنهای در دیدار با مردم آذربایجان شرقی
پارس تودی - آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی در دو سخنرانی ۱۲ و ۲۸ بهمن، با تبیین تدریجی، وقایع دیماه در ایران را کودتا توصیف کردند.
به گزارش پارس تودی امام خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی در دو سخنرانی ۱۲ بهمن و ۲۸ بهمن، با یک روند تدریجی و تبیینی، وقایع دیماه را ابتدا با تعابیری مانند «فتنه» و «شبیه کودتا» توصیف کردند و سپس آن را «کودتا» نامیدند. این تغییر در سطح بیان، نه به معنای تغییر در اصل تحلیل، بلکه به معنای تکمیل تدریجی ابعاد این فتنه بزرگ و روشنتر شدن ماهیت این رخداد در چارچوب یک طرح سازمانیافته برای برهمزدن ساختار نظام بود. بر اساس مجموعه بیانات ایشان، میتوان این تحلیل را در چند محور منطقی تبیین کرد:
۱. هدف قرار دادن مراکز حاکمیتی؛ ویژگی کلاسیک یک کودتا
یکی از مهمترین شاخصههای کودتا، حمله مستقیم به مراکز کلیدی قدرت و حاکمیت است. رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی ۱۲ بهمن با اشاره به این ویژگی تصریح کردند: «هدفِ تخریب، مراکز حسّاس و مؤثّر در ادارهی کشور بود. به پلیس حمله کردند، به مراکز سپاه حمله کردند، به بعضی از مراکز دولتی حمله کردند، به بانکها حمله کردند». ایشان همچنین افزودند که این حملات تنها جنبه مادی نداشت، بلکه «به مساجد حمله کردند، به قرآن حمله کردند؛ این هم از جهت معنوی».
این توصیف نشان میدهد که هدف صرفاً بیان اعتراض یا نارضایتی نبود، بلکه تمرکز بر تضعیف ستونهای اصلی اداره کشور بود. در سخنرانی دوم نیز این هدف با وضوح بیشتری تبیین شد: «هدف این بود که پایههای نظام را سست کنند، متزلزل کنند، مراکز حسّاس را بگیرند، صداوسیما را بگیرند». این سطح از هدفگذاری، از منظر تحلیل سیاسی، با الگوی کودتا مطابقت دارد، زیرا کودتا اساساً تلاش برای تسلط بر مراکز کلیدی قدرت به منظور تغییر یا تضعیف ساختار حاکمیت است.
۲. طراحی و هدایت خارجی؛ عنصر تعیینکننده در ماهیت کودتایی
امام خامنهای در هر دو سخنرانی تأکید کردند که این رخداد صرفاً یک حرکت داخلی و خودجوش نبود، بلکه دارای طراحی خارجی بود. ایشان در ۱۲ بهمن تصریح کردند: «نقشه و طرّاحی این فتنه در خارج اتّفاق افتاده بود، مربوط به داخل نبود... نقشه بیرون کشیده شده بود، از بیرون اداره میشد و دستور داده میشد».
در سخنرانی ۲۸ بهمن، این موضوع با جزئیات بیشتری بیان شد: « دستگاههای اطّلاعاتی و جاسوسیِ دو کشورِ آمریکا و فلسطین اشغالی، یعنی همین رژیم صهیونیِ باطل، به کمک دستگاههای اطّلاعاتی بعضی از کشورهای دیگر ــ که بعضی از آن کشورها را هم ما میشناسیم ــ در طول زمان گشتهاند یک تعدادی افراد شرور یا دارای زمینههای شرارت را در کشورمان پیدا کردهاند، اینها را بردهاند، به آنها پول دادهاند، اسلحه دادهاند، آموزشِ خرابکاری دادهاند، آموزشِ ورود در مراکز نظامی یا مراکز دولتی دادهاند، و فرستادهاند به ایران، منتظر برای یک فرصت، که هر گاه یک فرصتی پیدا شد، اینها کار خودشان را شروع کنند.»
این توصیف نشاندهنده وجود یک فرآیند سازمانیافته شامل شناسایی نیرو، آموزش، تجهیز و هدایت است که از عناصر اساسی عملیاتهای کودتایی محسوب میشود. کودتا معمولاً نه یک واکنش ناگهانی، بلکه نتیجه برنامهریزی و پشتیبانی قبلی است.
۳. استفاده از خشونت سازمانیافته برای ایجاد بیثباتی
یکی دیگر از ویژگیهای مهم کودتا، استفاده از خشونت برای ایجاد بحران امنیتی است. رهبر جمهوری اسلامی در سخنرانی ۱۲ بهمن به این موضوع اشاره کردند و گفتند: «این سردستههای آموزشدیده موظّف بودند کشتهسازی کنند، کشته به وجود بیاورند».
هدف از این اقدام، به تعبیر ایشان، افزایش تلفات و تشدید بحران بود تا شرایط کشور به سمت بیثباتی سوق داده شود. ایشان همچنین تأکید کردند که هدف اصلی «بر هم زدن امنیّت کشور» بود، زیرا «وقتی امنیّت نباشد، هیچ چیزی نیست».
در سخنرانی دوم نیز این خشونت به عنوان بخشی از یک راهبرد توصیف شد: «سیاستشان این بود که حرکت، حرکت خشن و بیملاحظه باشد؛ مثل حرکت داعش». این مقایسه نشان میدهد که خشونت نه یک پیامد تصادفی، بلکه بخشی از یک استراتژی برای ایجاد فروپاشی نظم عمومی بوده است.
۴. استفاده از عوامل داخلی به عنوان ابزار اجرایی
یکی از روشهای رایج در کودتاهای مدرن، استفاده از عوامل داخلی برای اجرای برنامههای طراحیشده در خارج است. آیتالله خامنهای در این زمینه توضیح دادند که عوامل اصلی تلاش کردند « یک عدّه مخاطبِ سادهدل را ــ یا جوان یا غیر جوان را ــ تحت تأثیر قرار بدهند، عصبانی کنند و آنها را وادار کنند به ورود در میدانهای سخت. این فرصت برایشان پیش آمد؛ در حدود یک ماه و نیم قبل وارد میدان شدند و این جوانهای سادهدل و بیتجربه را جلو انداختند».
ایشان همچنین تأکید کردند که برخی از افراد شرکتکننده «فریب خوردند، سادگی به خرج دادند، بیتجربه بودند». این نشان میدهد که در تحلیل ایشان، بدنه اجتماعی با طراحان اصلی متفاوت بوده و طراحان از این افراد به عنوان ابزار اجرایی استفاده کردند.
۵. عبور از تعبیر «شبیه کودتا» به «کودتا»
در سخنرانی ۱۲ بهمن، رهبر جمهوری اسلامی با لحنی تحلیلیتر از تعبیر «شبیه کودتا» استفاده کردند و توضیح دادند چرا برخی این رخداد را کودتا نامیدهاند. اما در سخنرانی ۲۸ بهمن، با جمعبندی ابعاد مختلف، این تحلیل را اینگونه بیان کردند: «آنچه اتّفاق افتاد، یک «کودتا» بود که شکست خورد».
این بیان نشاندهنده آن است که از منظر ایشان، مجموعه ویژگیهای این رخداد — شامل طراحی خارجی، هدفگیری مراکز حاکمیتی، استفاده از خشونت سازمانیافته، و تلاش برای بیثباتسازی نظام — همگی با تعریف یک کودتا مطابقت دارد. به همین دلیل، ایشان اعلام کردند: «این کودتا زیر پای ملّت ایران له شد». این جمله، علاوه بر تأکید بر ماهیت کودتایی رخداد، بر شکست آن در برابر واکنش ساختار نظام و جامعه نیز تأکید دارد.
در نتیجه، از منظر این تحلیل، استفاده از واژه «کودتا» برای توصیف وقایع دیماه، بر پایه مجموعهای از شاخصهای امنیتی، سیاسی و سازمانی است که در بیانات ایشان به صورت مرحلهبهمرحله تبیین شده است.
NH2
