نقش کلیدی بنادر هرمزگان در توسعه تجارت، ترانزیت و گردشگری دریایی ایران

پارس‌تودی- بنادر جنوب ایران با ایفای نقشی راهبردی در تجارت، ترانزیت و گردشگری دریایی، به یکی از ارکان اصلی رشد اقتصادی و پیوند کشور با اقتصاد جهانی تبدیل شده‌اند.

بنادر جنوب ایران به‌عنوان موتورهای محرک رشد اقتصادی ملی، شریان‌های حیاتی تجارت بین‌المللی و در عین حال درگاه‌های مهم گردشگری فرهنگی و زیست‌محیطی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ساختار اقتصادی و ارتباطات فرامرزی کشور ایفا می‌کنند. به گزارش پارس‌تودی به نقل از پرس‌تی‌وی، این شبکه گسترده و چندلایه دریایی، که از بنادر بزرگ تجاری تا اسکله‌های کوچک ماهیگیری را در بر می‌گیرد، ستون فقرات اقتصاد دریایی جنوب کشور را تشکیل داده و زمینه تعامل فزاینده ایران با بازارهای جهانی را فراهم کرده است.

در قلب این شبکه، مجتمع بندری شهید رجایی قرار دارد که به‌عنوان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بندر کانتینری ایران شناخته می‌شود. این بندر یکی از گره‌های اصلی کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب محسوب می‌شود و نقش کلیدی در اتصال ایران به بازارهای منطقه‌ای و جهانی دارد. در کنار آن، بندر شهید باهنر با رویکردی توسعه‌محور و آینده‌نگر، ظرفیت صادراتی کشور را تقویت کرده و به‌ویژه در گسترش تجارت فراتر از محدوده تنگه هرمز نقش مؤثری ایفا می‌کند. همچنین بندر شهید حقانی، به‌عنوان پرترددترین پایانه مسافری دریایی ایران، جایگاه بندرعباس را به‌عنوان یکی از قطب‌های اصلی گردشگری دریایی و ارتباطات منطقه‌ای تثبیت کرده است.

در کنار این بنادر بزرگ، مجموعه‌ای از بنادر کوچک‌تر و تخصصی نیز فعالیت دارند که نقش مهمی در پیوند اقتصاد محلی، میراث فرهنگی و صنعت گردشگری ایفا می‌کنند. از اسکله تاریخی کنگ گرفته تا بنادر گردشگری کیش و مسیرهای ارتباطی جزیره هرمز، این زیرساخت‌ها بخشی از یک اکوسیستم دریایی پویا را شکل داده‌اند. این اکوسیستم چندوجهی، با ایجاد تنوع اقتصادی و حمایت از توسعه پایدار، نقش مهمی در رونق یکی از راهبردی‌ترین مناطق ساحلی جهان ایفا می‌کند.

بندر شهید رجایی بدون تردید مهم‌ترین زیرساخت دریایی ایران به شمار می‌رود و به‌عنوان دروازه اصلی کشور برای تجارت دریایی و دسترسی به بازارهای جهانی عمل می‌کند. موقعیت جغرافیایی این بندر در ساحل شمالی تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان، مزیت‌های لجستیکی قابل‌توجهی برای واردات، صادرات و ترانزیت کالا فراهم کرده است. نزدیکی به مسیرهای اصلی کشتیرانی بین‌المللی، این بندر را به یکی از نقاط راهبردی در زنجیره تأمین جهانی تبدیل کرده است.

این بندر در سال ۱۹۸۵ و در شرایط حساس دوران دفاع مقدس با هدف ایجاد جایگزینی امن برای بنادر آسیب‌پذیر شمال خلیج فارس افتتاح شد و از آن زمان تاکنون روند توسعه مستمر را تجربه کرده است. امروزه این مجموعه در حال تبدیل شدن به یک شهر لجستیکی گسترده با مساحتی حدود ۴۸۰۰ هکتار است. وجود ۴۰ اسکله فعال، پایانه‌های پیشرفته کانتینری با عمق عملیاتی تا ۱۷ متر و فعالیت ۲۳ جرثقیل مدرن، نشان‌دهنده ظرفیت بالای عملیاتی این بندر است. پیش‌بینی می‌شود با تکمیل طرح‌های توسعه، ظرفیت سالانه آن به بیش از ۸ میلیون TEU افزایش یابد.

از منظر عملکرد، بندر شهید رجایی بین ۸۵ تا ۹۰ درصد تجارت کانتینری ایران، بیش از ۵۰ درصد کل تجارت کشور و حدود ۷۰ درصد ترانزیت کالا را مدیریت می‌کند. سالانه بیش از ۷۵ میلیون تن انواع کالا، از جمله فولاد، مواد معدنی و محصولات کشاورزی، و همچنین حدود ۲۶ میلیون تن نفت و فرآورده‌های پتروشیمی از طریق این بندر جابه‌جا می‌شود. اتصال مستقیم به شبکه راه‌آهن سراسری و قرارگیری در مسیر کریدور شمال–جنوب، امکان ارتباط مؤثر با روسیه، اروپا، آسیا و آفریقا را فراهم کرده است. این بندر همچنین به‌عنوان منطقه ویژه اقتصادی، شرایط مناسبی برای جذب سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌های تجاری فراهم می‌کند و در پشتیبانی از گردشگری جزایری مانند قشم و کیش نیز نقش مهمی دارد.

در کنار آن، بندر شهید باهنر به‌عنوان یکی از بنادر چندمنظوره مهم کشور، نقش قابل‌توجهی در توسعه تجارت دریایی ایفا می‌کند. این بندر که در فاصله حدود هشت کیلومتری غرب بندرعباس واقع شده، از دهه ۱۹۷۰ فعالیت خود را آغاز کرده و به‌تدریج به یکی از مراکز مهم تخلیه و بارگیری کالا تبدیل شده است. وجود ۱۲ اسکله فعال و توانایی جابه‌جایی انواع کالا، از جمله کانتینر، مواد معدنی، غلات و محصولات پتروشیمی، جایگاه این بندر را در شبکه تجارت دریایی کشور تثبیت کرده است. همچنین تنها پایانه صادرات گاز مایع ایران در این بندر قرار دارد و این مجموعه نقش مهمی در صادرات محصولات یخچالی، به‌ویژه میوه و سبزیجات، ایفا می‌کند.

بندر شهید باهنر همچنین بزرگ‌ترین پایانه مسافری بین‌المللی دریایی کشور را در خود جای داده و خدمات حمل‌ونقل مسافری به مقاصد منطقه‌ای از جمله شارجه را ارائه می‌دهد. اتصال به شبکه ریلی و جاده‌ای و نزدیکی به فرودگاه بین‌المللی بندرعباس، جایگاه این بندر را در حمل‌ونقل ترکیبی کالا و مسافر تقویت کرده است. این بندر حدود ۵ درصد از فعالیت‌های بندری کشور را به خود اختصاص داده و همچنان در مسیر توسعه قرار دارد.

بندر شهید حقانی نیز به‌عنوان مهم‌ترین پایانه مسافری دریایی ایران، نقش کلیدی در جابه‌جایی مسافران میان بندرعباس و جزایر خلیج فارس ایفا می‌کند. این بندر که در مرکز شهر بندرعباس قرار دارد، پس از مدرن‌سازی کامل، به یکی از مجهزترین پایانه‌های مسافری دریایی کشور تبدیل شده است. وجود ۱۱ اسکله، امکانات رفاهی و خدماتی کامل، و بهره‌گیری از سامانه‌های مدرن بلیت الکترونیکی، شرایط مناسبی برای خدمات‌رسانی به مسافران فراهم کرده است. این بندر محل فعالیت حدود ۴۰ شناور مسافری است و نقش مهمی در توسعه گردشگری و اقتصاد جزایری مانند قشم، هرمز و لارک دارد.

در کنار این بنادر اصلی، بنادر کوچک‌تر نیز نقش حیاتی در اقتصاد محلی، حفظ میراث فرهنگی و توسعه گردشگری ایفا می‌کنند. بندر صیادی بندرعباس یکی از مراکز اصلی صنعت شیلات کشور است و نقش مهمی در تأمین محصولات دریایی دارد. بندر کیش به‌عنوان دروازه اصلی ورود گردشگران به این جزیره، سهم مهمی در اقتصاد گردشگری منطقه ایفا می‌کند. بندر هرمز نیز ارتباط حیاتی با این جزیره را برقرار کرده و از فعالیت‌های اقتصادی و گردشگری آن پشتیبانی می‌کند.

همچنین بندر تاریخی کنگ، با سابقه طولانی در ساخت لنج‌های سنتی، نمادی از میراث دریایی جنوب ایران به شمار می‌رود. بندر لافت در جزیره قشم نیز با برخورداری از معماری سنتی و جاذبه‌های فرهنگی، یکی از مقاصد مهم گردشگری محسوب می‌شود. بنادر دیگری مانند پهل، رمچاه، ابوموسی و شهید ذاکری نیز نقش مهمی در حمل‌ونقل محلی، پشتیبانی از ساکنان جزایر و فعالیت‌های اقتصادی منطقه دارند.

در مجموع، این شبکه بندری گسترده، زیرساختی حیاتی برای توسعه اقتصادی، تقویت تجارت بین‌المللی، حفظ میراث فرهنگی و گسترش گردشگری پایدار در جنوب ایران فراهم کرده است. توسعه مستمر این بنادر، بخشی اساسی از چشم‌انداز آینده منطقه هرمزگان به شمار می‌رود؛ چشم‌اندازی که بر پایه رشد اقتصادی، پایداری و ارتقای رفاه اجتماعی شکل گرفته است.

hk