سامانه پدافند هوایی متحرک دزفول؛ سلاحی موثر علیه هواگردهای دشمن

پارس‌تودی-در جنگ های امروزی ، سامانه های پدافند هوایی نقشی حیاتی به منظور مقابله با تهدیدات هوایی و نیز جلوگیری از تسلط دشمن بر فضای جبهه های نبرد برعهده دارند.

به گزارش پارس‌تودی، با توجه به اهمیت سامانه های پدافند هوایی در جنگ های مدرن ، کار تحقیق برای توسعه سامانه‌های راداری و پدافندی ارتفاع پست در ایران منجر به تولید و عملیاتی شدن سامانه‌های پدافندی مختلفی مانند سامانه‌های پدافندی  مجید، ۹ دی و ذوالفقار شده است.

سامانه پدافندهوایی متحرک دزفول نیز از جمله دستاوردهای اخیر در این زمینه محسوب می شود. دزفول سامانه پدافندی برد و ارتفاع کوتاه است که توسط صنایع دفاعی ایران ساخته شده است.

رونمایی

در دومین روز رزمایش مشترک مدافعان آسمان ولایت ۱۴۰۰ که در اکتبر ۲۰۲۱ (مهر ۱۴۰۰) برگزار شد برای اولین بار تصاویری از سامانه پدافند هوایی موشکی برد کوتاه دزفول منتشر شد.

در مرحله بعد در مراسم رژه ۱۸ آوریل ۲۰۲۲  (۲۹ فروردین ۱۴۰۱ )که در جوار مرقد مطهر امام خمینی (ره) بنیان‌گذار کبیر جمهوری اسلامی ایران برگزار شد، سامانه پدافندی دزفول که بر روی شاسی جدید سوار شده به نمایش درآمد.

در خلال رزمایش مدافعان آسمان ولایت ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه با استفاده از این سامانه موفق به انهدام اهداف در این رزمایش شد و در مرحله بعد هم این سامانه در اختیار نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است.

شاسی سامانه دزفول به نمایش در آمده در رژه  ۱۸ آوریل ۲۰۲۲( ۲۹ فروردین ۱۴۰۱) نسبت به نمونه رویت شده قبلی در رزمایش ها تغییر داشته و کشیده تر شده است. گویا شاسی مورد استفاده در تست‌ها آزمایشی بوده و شاسی اصلی این سامانه این شاسی است.

مشخصات

پیش از آن در جریان رونمایی از سامانه کنترل و فرماندهی تسلیحات پدافند هوایی بردکوتاه در سپتامبر ۲۰۲۱ (شهریور ۱۴۰۰ )  اطلاعاتی از سامانه پدافندی دزفول منتشر شد که شامل برد ۱۲ کیلومتر و ارتفاع درگیری استاندارد ۶۰۰۰ متر بود.

این مشخصات نشان می‌دهد که احتمالاً موشک سامانه دزفول همتراز با موشک سامانه روسی تور-‌ ‌ام- ‌۱  است، ضمن اینکه قابلیت درگیری با هدف در ۱۰ هزارمتری در فواصل نزدیک که قبلاً توسط نیروی هوافضای سپاه پاسداران آزمایش شده بود احتمالاً در دزفول هم وجود دارد.

موشک ۳.۵ متری این سامانه ۱۶۷کیلوگرم جرم دارد که ۱۴.۸کیلوگرم آن را سر جنگی تشکیل می‌دهد. بیشینه سرعت موشک ۸۵۰ متر بر ثانیه (حدود ۲.۸ برابر سرعت صوت یا ۲.۸ ماخ) است و توانایی درگیری با اهدافی با سرعت ۷۰۰متر بر ثانیه (بیش از ۲ ماخ در ارتفاع پایین) را دارد. موشک توانمند این سامانه توانایی مانور تا ۳۰ برابر شتاب گرانش (g) را دارد اما اگر این مانورپذیری سنگین موشک نیز کافی نبود، فیوز مجاورتی عمل و با انفجار سر جنگی هدف را نابود خواهد کرد.

احتمال اصابت موشک به هدف برای سامانه تور‌ـ‌‌ام‌ـ‌۱ در حدود  ۹۲ تا ۹۵ درصد مقابل هواپیماها، ۸۰ تا ۹۶ درصد برابر بالگردها، ۶۰ تا ۹۰ درصد برای موشک‌های کروز،  ۷۰ تا ۹۰ درصد در رویارویی با بمب‌ها و موشک‌های هدایت‌شونده و ۹۰ درصد در مقابله با هواگردهای بدون سرنشین است.

به‌طور معمول حد پایین این احتمال‌ها با شلیک یک موشک و حد بالای آنها با شلیک دو موشک به یک هدف حاصل می‌شود. کمینه برد موشک حدود ۱۰۰ متر و کمینه ارتفاع درگیری نیز ۱۰متر است که باید گفت عملاً هر هدفی که در حال پرواز پایدار باشد از تیررس تور‌ـ‌‌ام‌ـ‌۱ در امان نخواهد بود.

بیشترین ارتفاع هدف قابل درگیری برای این سامانه ۶۰۰۰ متر در نمونه روسی است که به احتمال قوی در سامانه دزفول افزایش یافته است.این‌که سامانه دزفول چه قابلیت‌های برتر احتمالی نسبت به تور‌ـ‌‌ام‌ـ‌۱ دارد مشخص نیست اما افزایش تعداد هدف قابل درگیری همزمان با توجه به پیشرفت‌های فنی ایران در زمینه رادار و پردازش می‌تواند رخ داده باشد.

تعداد موشک نصب‌شده روی سامانه دزفول از تصاویر منتشرشده به‌نظر می‌رسد همان ۸ عدد مشابه تور‌ـ‌‌ام‌ـ‌۱ باشد.با توجه به اینکه بسیاری از مناطق ایران دارای جاده‌هایی است که عبور کامیون های نظامی از آنها امکان پذیر است در نتیجه استقرار سامانه دزفول روی کامیون انتخاب مناسبی برای شرایط ایران بوده است.

البته کامیون مذکور قابلیت‌های آفرود مناسبی هم دارد اما مزیت مهم حرکت بدون نیاز به استقرار روی یک تریلر که در خودروهای شنی‌دار مورد نیاز است قابلیت تحرک بالاتری را هم به دزفول در جابه‌جایی‌های سریع می‌دهد.

متخصصان ایرانی در نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با ساخت بومی سامانه کارآمد تور‌ـ‌‌ام‌ـ‌۱امکان تولید انبوه آن برای رفع نیاز گسترده کنونی را فراهم کرده‌اند. این نیاز علاوه بر دفاع پرحجم از تأسیسات نظامی، صنعتی و نقاط حساس شامل دفاع از سامانه‌های پدافند هوایی و رادارهای راهبردی و استقراری نیز هست که به‌لطف خودکفایی صنعت دفاعی ایران از کمیت بالایی برخوردار هستند.

ویژگی ها

با توجه به قابلیت شلیک در حال حرکت ، سامانه پدافند هوایی بردکوتاه جدید دزفول نیروی هوافضای سپاه، می‌تواند بدون نیاز به خاموش کردن رادار و سامانه‌های مربوطه، جمع‌کردن آنتن‌های رادار برای ایجاد امکان حرکت دادن سامانه و سپس اجرای معکوس همین فرایند در نقطه استقرار جدید، اقدام به حرکت‌های مستمر در اطراف نقطه تحت پوشش کند و گام مؤثری در اجرای صحیح پدافند غیرعامل برای دفاع از خود سامانه پدافندی در برابر هجوم دشمن بردارد.

در توضیح میزان ارزش قابلیت شلیک در حال حرکت باید گفت هر بار جابه‌جا کردن سامانه باعث خارج شدن آن از چرخه دفاعی و افزایش آسیب‌پذیری منطقه تحت پوشش تا زمان استقرار در مکان جدید می‌شود. راهکار اولیه برای رفع این مشکل، افزایش تعداد سامانه‌های پدافندی است که خود مشکلاتی خصوصاً با بودجه‌های محدود به‌همراه دارد.

 وجود قابلیت درگیری با اهداف در حین حرکت در یک سامانه پدافند هوایی، فرصت زمانی نقل و انتقال سامانه را برای تهاجم مؤثر دشمن از وی می‌گیرد و باعث حفظ پوشش پدافندی در اطراف محوطه مدنظر می‌شود و راهکار مؤثرتری به‌جای افزایش تعداد سامانه‌های پدافندی در یک منطقه است.

نکته مهم این است که سطح توانمندی سامانه پدافندی دزفول در حال سکون و حرکت نباید تفاوت خاصی داشته باشد زیرا در این صورت باز هم احتمال موفقیت دشمن در زمان جابه‌جایی سامانه‌ها افزایش می‌یابد.

علاوه بر لحاظ کردن نکات فنی متعدد در طراحی بخش‌های مختلف سامانه خصوصاً آنتن رادار و متعلقات مربوط به چرخش آن، در نرم‌افزارهای محاسباتی نیز باید پارامترهای مربوط به حرکت خودرو و در واقع حرکت آنتن رادار دیده شود که پیچیدگی‌های خاص خود را دارد، به‌علاوه موشک سامانه نیز باید امکان شلیک در حال حرکت را داشته باشد که بیشتر نیازمند اصلاحاتی در نرم‌افزارها و برخی حسگرهای داخلی آن است.

می‌توان گفت سامانه پدافند هوایی با قابلیت شلیک در حال حرکت مانند سامانه دزفول ، عملاً از نظر سطح فناوری مشابه یک سامانه دریاپایه است که در حین حرکت شناور توان شلیک دارد./

srm