موشک پدافندی شهاب ثاقب؛ سلاح ایرانی موثر علیه هواگردهای دشمن

پارس‌تودی- امنیت هوایی یکی از مؤلفه‌های مهم استقرار امنیت پایدار در مرز‌های ایران است، نیروی پدافند هوایی به عنوان یکی از ستون‌های مهم امنیت پایدار بومی کشور، تجهیزات بومی و کاملاً ایرانی برای رصد مرز‌های کشور در اختیار دارد.

در سال‌های اخیر صنایع دفاعی جمهوری اسلامی ایران به موفقیت‌های چشمگیری در عرصه طراحی و ساخت انواع سامانه‌های پدافند هوایی دست یافته است. هم اکنون یگان های پدافندی ایران از انواع سامانه های پدافند موشکی برای دفاع از آسمان ایران استفاده می کنند.

 این دستاوردها که شامل انواع سامانه‌های راداری، سامانه‌های موشکی و سامانه‌های کشف، هدایت و کنترل پدافند هوایی است، توسط متخصصان داخلی جمهوری اسلامی ایران طراحی و تولید شده و هم اکنون در اختیار یگان‌های پدافند هوایی نیروهای مسلح ایران است. عمده ترین سلاح در حوزه سامانه های پدافند هوایی زمین پایه، موشک های زمین به هوا هستند که برای درگیری در فاصله های بیش از چند کیلومتر، جایگزین توپ های ضدهوایی می شوند.
یکی از دستاورد‌های مهم نیروی پدافند هوایی ساخت موشک پدافند هوایی ارتفاع پست شهاب ثاقب است، این موشک مجهز به هدایت راداری است.

نگاهی کلی 
موشک پدافندی شهاب ثاقب از جمله دستاوردهای صنایع دفاعی ایران در قالب پروژه یازهرا است. این موشک که برای انهدام اهداف در ارتفاع پایین طراحی شده است از هدایت رادیویی در خط دید استفاده می‌کند. 

شهاب ثاقب دارای مشخصاتی از قبیل طول ۲.۹۳ متر، قطر ۱۵۴ میلیمتر، وزن ۸۴‌کیلوگرم، سرعت ۷۴۰ متر بر ثانیه، برد ۵۰۰ تا ۸۶۰۰ متر در برابر اهدافی با سرعت ۴۰۰متر برثانیه (۱.۱۷ ماخ در ارتفاع پایین و دمای ۲۵ درجه سانتیگراد)، ۱۰ ‌کیلومتر در برابر اهدافی با سرعت ۳۰۰ ‌متر بر ثانیه (۰.۸۸ ماخ در شرایط فوق) و ۱۱‌کیلومتر در برابر بالگردها است.

این موشک با اهدافی تا سقف پرواز ۵۵۰۰ متر و بیشینه سرعت ۴۴۰ متر بر ثانیه (۱.۳ ماخ) درگیر می‌شود. همچنین بیشترین سرعت هدف معادل ۱.۳ ماخ، طیف بسیار زیادی از اهداف را دربر می‌گیرد و حتی عمده هواپیما‌های رزمی در حالت بارگیری شده در ارتفاع پایین به این سرعت نمی‌رسند و در صورت پرواز در ارتفاعات بالاتر نیز در تور سایر سامانه‌های پدافندی خواهند بود. 

موشک شهاب ثاقب از سامانه‌های پدافندی یازهرا(س) و حرز نهم قابل شلیک است. همچنین پهپادهای جت کرار برای مقابله با اهداف هوایی به این موشک‌ها مجهز شده‌اند که بدین ترتیب تبدیل به موشکی هوا به هوا شده است.
در این حالت موشک شهاب ثاقب از یک جستجوگر اپتیکی حرارتی برخوردار است که قابلیت قفل روی اهداف هوایی دشمن را دارد . بدین ترتیب تفاوت نمونه نصب شده موشک شهاب ثاقب بر روی جت کرار با نمونه زمین پایه آن، بخش هدایت موشک است که برخلاف نمونه زمینی که از هدایت رادیویی برخوردار است، نمونه هواپایه استفاده شده بر روی جت کرار سامانه هدایت حرارت‌یاب دارد.

ویژگی ها
به نظر می رسد تفاوت موشک سامانه پدافندی چینی اف ام-۸۰ که در خدمت ارتش ایران است و شهاب ثاقب در نوع سامانه راداری باشد و موشک به کار رفته ویژگی های یکسانی داشته باشد.
به طور کلی احتمال برخورد موشک شهاب ثاقب به هدف در صورت شلیک یک موشک ۸۶  تا ۹۰ درصد و در صورت شلیک دو موشک ۹۶ درصد عنوان شده است.میزان سرجنگی موشک شهاب ثاقب حدود ۱۴کیلوگرم از نوع انفجاری شدید اعلام شده است. 

این موشک دارای بدنه استوانه‌ای و سامانه کنترلی از نوع «کانارد» یا «پیشبال» و بال‌هایی به فرم ذوزنقه بریده در انتهای بدنه است. وجود پیشبال سبب افزایش سرعت پاسخ موشک به فرامین اعمال‌شده می‌شود که برای یک موشک پدافند هوایی بسیار مطلوب است. بخشی از بال عقبی موشک جمع‌شونده است تا به کپسول حمل و پرتاب با قطر کوچک‌تری نیاز باشد. 

این موشک تا ۲۵ برابر شتاب جاذبه قابلیت مانور دارد که برای درگیر شدن با هر هواپیمای جنگنده عادی کاملاً کافی است. در واقع ترکیب این میزان توانایی مانور با قابلیت‌های فیوز مجاورتی منجر به رسیدن به بیشینه میزان تأثیر سرجنگی روی هدف در صورت عدم‌برخورد خواهد شد. 

موشک شهاب ثاقب از فیوز مجاورتی مادون قرمز بهره‌مند بوده و دارای یک پنجره شیشه‌ای در ناحیه‌ای نزدیک به دماغه است که پرتو‌های مادون قرمز شدید را حذف می‌کند و مقادیر معمول را به حسگر عبور می‌دهد. فیوز‌های فروسرخ موجود که از پدیده داپلر برای ردگیری بهتر و دقیق‌تر حرکت‌های هدف استفاده می‌کنند، امکان درگیر شدن با اهدافی تا ارتفاع چند‌متری سطح آب را نیز فراهم می‌سازند.

طبق اطلاعات موجود موتور راکتی سوخت جامد تک‌مرحله‌ای موشک کروتال که موشک شهاب ثاقب بر اساس آن ساخته شده است ۲.۲ تا ۲.۷ ثانیه می‌سوزد و موشک ۵ درصد زمان پرواز خود را در سرعت‌های مادون صوت، ۵۰ درصد زمان پرواز را در ناحیه گذر صوت (۰.۸ تا بیش از یک ماخ ) و ۴۵ ‌درصد زمان پرواز خود را در ناحیه مافوق صوت تا ۲.۳ ماخ طی می‌کند که احتمالاً در شهاب ثاقب هم همین رویه وجود دارد، این در حالی است که کل زمان پرواز این موشک برای رسیدن به برد هشت کیلومتر حدود ۱۰ ثانیه است. 

از این رو شکل بدنه این موشک برای کم بودن نیروی مقاوم (پسا) در سرعت‌های مافوق صوت بهینه‌شده که شاخصه‌های آن نسبت لاغری (طول به قطر بدنه) بالا، انتخاب شعاع دماغه نزدیک به دماغه‌های نوک تیز، استفاده از بدنه باریک‌شونده در انتها (دم قایقی) و پروفیل گوه‌ای برای بالک‌های جلویی و خمیده متقارن برای بال عقبی است. سوخت جامد مورد استفاده در این موشک بدون دود است که به دیده نشدن مسیر آن توسط دشمن و در نتیجه غافلگیر شدن و کاهش زمان وی برای واکنش نشان دادن منجر می‌شود.
srm