سامانه پدافند هوایی سوم خرداد؛ سلاحی کارآمد در مقابله با هواگردهای دشمن

پارس‌تودی- افزایش و تنوع تهدیدات هوایی اعم از هواپیماها ، بالگردها ، پهپادها و انواع موشک های کروز و بالستیک لزوم ایجاد سیستم های پدافندی مدرن برای مقابله با این تهدیدات را دو چندان کرده است. 

به گزارش پارس‌تودی، در این راستا تاکنون انواع مختلف این سامانه های موشکی با مقدورات و توانمندی های متفاوت در ایران توسعه یافته و عملیاتی شده اند.
 یکی از موفق ترین و کارآمد ترین سامانه های پدافند هوایی ساخت ایران سامانه سوم خرداد که ازجمله مهمترین سامانه‌های پدافندی ایران محسوب می‌شود. به گفته سردار شهید حاجی زاده فرمانده وقت نیروی هوا فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در زمان ساخت این سامانه ، پیچیده ترین فناوری‌های موجود ایران در آن بکار گرفته شده است.

از رعد تا سوم خرداد
برای اولین بار در نشست خبری فرمانده وقت کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سپتامبر ۲۰۱۲ (شهریور ۱۳۹۱) نام سامانه پدافند هوایی رعد با برد ۵۰ کیلومتر و ارتفاع هدف تا ۲۷ کیلومتر مطرح شد و این سامانه در رژه نیروهای مسلح در ۲۱ سپتامبر (۳۱ شهریور) همان سال در معرض دید قرار گرفت. 

مشاهده سامانه رعد سبب تعجب کارشناسان خارجی گردید زیرا سامانه ای شبیه به نمونه بوک ام ۲ روسی اما با تفاوت های محسوس که نشان از طراحی داخلی داشت به نمایش در آمده بود. این سامانه قابلیت درگیری با یک هدف را داشت و مجهز به سه موشک طائر-۲ ای بود.

در سال۲۰۱۴ (۱۳۹۳) و در جریان بازدید حضرت آیت الله خامنه ای رهبر شهید انقلاب اسلامی  و فرمانده معظم کل قوا از نمایشگاه دستاوردهای نیروی هوافضای سپاه، سامانه پدافندی سوم خرداد به عنوان نمونه جدید سامانه رعد برای اولین بار به نمایش در آمد. این سامانه موشکی پدافند هوایی میان‌برد شباهت زیادی به سامانه موشکی بوک ام ۲ ایی (نسخه صادراتی بوک ام ۲) ساخت روسیه دارد. همچنین موشک‌های طائر-۲ بی و طائر-۲ سی نیز درهمان نمایشگاه مشاهده شدند که نشان از تنوع موشک های مورد استفاده در این سامانه را داشت. 

مشخصات
پروژه سامانه پدافندی سوم خرداد در زمان خود، بزرگترین پروژه صنعتی دفاعی ایران بود که شبکه ای از مراکز صنایع دفاعی سپاه، دانشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها و شرکت‌های دانش بنیان در آن نقش داشتند. مراحلی از تحقیق و توسعه، طراحی، ساخت، آزمایش‌های کارخانه‌ای، آزمایش های میدانی علیه اهداف بدون سرنشین تا رسیدن به قابلیت اطمینان کافی در طی چند سال روی این سامانه به انجام رسید.

اصلاح طراحی‌های پرتابگر، تجهیزات اتاقک خدمه و موشک نسبت به نسل‌ رونمایی شده اولیه یعنی سامانه رعد به چشم می‌خورد که شامل توسعه برد موشک از ۵۰ کیلومتر به بیش از ۱۰۰ کیلومتر نیز می‌شود. در این سامانه چند خودروی حامل رادار و موشک به همراه چند خودروی صرفاً حامل موشک، به یک رادار جستجو و مراقبت هوایی مانند ثامن متصل شده و جمعاً یک آتشبار سامانه سوم خرداد را تشکیل می دهند. 

رادار آرایه فازی مستقر شده روی پرتابگر سامانه سوم خرداد دارای ۱۷۰۰ المان Element بوده و توانایی هدایت همزمان ۸ موشک به سمت ۴ هدف مجزا را دارد. تا سال ۲۰۱۴ ( ۱۳۹۳ ) برای اولین بار بود که یک سامانه پدافندی ساخت ایران به توانایی درگیری همزمان با این تعداد هدف دست می یافت. این سامانه درمدل اولیه خود توانایی درگیری با اهداف در فاصله ۵۰ کیلومتری و ارتفاع ۲۷ کیلومتری را داشته در حالی که به گفته سردار شهید حاجی زاده  فرمانده وقت هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، نمونه‌های بعدی سامانه "سوم خرداد"  دارای موشکهایی با برد ۱۰۰ و نمونه آخر دارای برد ۲۰۰ کیلومتر هستند.

سامانه سوم خرداد اولین سامانه پدافند هوایی موشکی تمام متحرک ساخت ایران است که پرتابگر آن حامل ۳ موشک طائر است . دقت بسیار خوب موشک طائر برای اصابت به اهداف پرنده بسیار قابل توجه است. خصوصاً کسب این دقت برای موشکی با طول حدود ۶ متر و سرعت دستکم ۳ تا ۴ برابر سرعت صوت نیازمند کارهای علمی و فنی بسیار دقیقی است.

فیوزهای مجاورتی موشک که از نوع لیزری هستند با عملکرد دقیق و قابلیت پوشش ۳۶۰ درجه اطراف محور طولی موشک، در بهترین زمان ممکن نسبت به موقعیت هدف دستور انفجار سرجنگی را صادر می کنند. سامانه پدافند هوایی سوم خرداد سامانه ای کاملا مستقل است بدین معنا که کلیه امور شناسایی، رهگیری، تعقیب و درگیری با هدف مورد نظر از روی همین یک سامانه انجام می‌شود که خود به کاهش حجم یگان‌ها و نفرات کمک کرده و از طرفی شناسایی محل استقرار آنها به علت تحرک و جابجایی سریع برای دشمن بسیار مشکل خواهد شد. 

به نظر می رسد تاکتیک مورد نظر فرماندهان ایرانی برای استفاده از این سامانه به دلیل تحرک بالا و تجمیع تمام سامانه‌ها بر روی یک شاسی در راستای رویکرد "شلیک و گریز" است. در این تاکتیک که به نوعی برای استراتژی نبرد نامتقارن ایده آل است، دستههای چندتایی از این سامانه در نقاط مختلف مستقر شده و اهداف پرنده دشمن را غافلگیر می‌کنند. 
در سامانه سوم خرداد ۲ نوع خودروی حامل وجود دارد که در نوع اول رادار هم روی پرتابگر قرار دارد (TELAR) و در نوع دیگر فقط پرتابگر (TEL) است. نوع اول این خودروها سبب افزایش پایداری بیشتر سامانه در محیط نبرد می‌شود.

به کارگیری سامانه سوم خرداد در شناورها
به کارگیری موشک های پدافند هوایی سوم خرداد با برد بیش از ۱۰۰کیلومتر روی شناورهای دریایی سپاه سبب حفاظت بهتر از شناورهای سپاه در عملیات های هجومی شد.با توجه به اینکه بخش اصلی سامانه سوم خرداد یک خودرو حامل رادار، اتاقک خدمه و سه موشک پدافندی است. در نتیجه این سامانه به اندازه کافی کوچک و کم حجم برای جایگیری در یک شناور دریایی است که در صورت توسعه نمونه نصب شونده روی شناور، با حذف خودروی حامل ، باز هم کم حجم تر می شود.

به کارگیری موشک های پدافند هوایی سوم خرداد بر روی شناورهای دریایی سپاه سبب از یک سو ایجاد یک عامل خطر برای پرنده های دشمن برای حفاظت بهتر از این شناورها در عملیات های هجومی شد و از سوی دیگر یک سکوی دریایی متحرک برای این سامانه پیشرفته و ارزشمند برای گسترش عملکرد آن به فراتر از ساحل را ایجاد نمود.
در واقع در صورتی که شناور دریایی حامل سامانه سوم خرداد در اکثر مناطق خلیج فارس در حدود ۸۰ تا ۱۱۰ کیلومتر از سواحل ایران فاصله بگیرد این سامانه قابلیت درگیر شدن با اهدافی در سواحل جنوبی خلیج فارس را خواهد داشت.

سرنگونی بزرگترین و پیشرفته ترین پهپاد آمریکایی
نسل آخر موشک‌های به کار رفته در سامانه پدافندی سوم خرداد موفق به سرنگونی پهپاد ام کیو ۴ سی «تریتون» - مدل دریایی پیشرفته ترین و گران قیمت ترین پهپاد آمریکا یعنی آر کیو 4 «گلوبال هاوک»- در بامداد ۲۰ ژوئن ۲۰۱۹ (۳۰ خرداد ۱۳۹۸) در نزدیکی تنگه هرمز شد. بدین ترتیب، اولین شکار عملیاتی توسط یک سامانه تماماً بومی ایرانی، به نام سامانه سوم خرداد ثبت شد و سند محکمی بر توانایی بالای سامانه های بومی پدافند هوایی ایرانی چه رادارهای مراقبت و هشدار اولیه مانند ثامن و چه سامانه های موشکی ارائه کرد. 
srm