سامانه پدافندی حرز نهم؛ سلاحی موثر علیه اهداف هوایی دشمن در ارتفاع پست

پارس‌تودی- افزایش روزافزون تهدیدات هوایی در سطوح مختلف و لزوم حفاظت از تأسیسات و مراکز حساس و حیاتی، موجب آن شده تا انواع سامانه‌های پدافند هوایی برای واکنش به تهدیدات هوایی طراحی و ساخته شوند.

به گزارش پارس‌تودی، هم چنین توسعه پهپادها به‌خصوص در نقش پهپادهای انهدامی و موشک‌های کروز که در ارتفاع پایین پرواز می‌کنند، موجب شده تا تهدیدات هوایی در ارتفاع پست اهمیت زیادی پیدا کنند و به چالشی مهم برای سامانه‌های راداری و پدافندی تبدیل شوند.به همین دلیل برای مقابله با‌ آنها نیاز به سامانه‌های پدافندی ارتفاع پست بیش از پیش اهمیت می یابد. کار تحقیق برای توسعه سامانه‌های راداری و پدافندی ارتفاع پست در کشورهای مختلف منجر به تولید و عملیاتی شدن سامانه‌های پدافندی مختلفی شده که برخی از آنها در میادین رزمی عمکرد مطلوبی داشته اند. جمهوری اسلامی ایران نیز در این زمینه گام های بزرگی برداشته که  ساخت و عملیاتی کردن سامانه پدافند ارتفاع پست حرز نهم از جمله موارد مهم در این عرصه است.

نگاهی کلی
سامانه پدافند موشکی حرز نهم یکی از سامانه های پدافندی ساخت وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح است که ۱۹ مه ۲۰۱۲ (۳۰ ارديبهشت‌ ۱۳۹۱) با حضور سردار وحیدی وزیر وقت دفاع و سردار شهید حاجی‌زاده فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب رونمایی و یک سال بعد در همان تاریخ  یعنی در مه ۲۰۱۳ (اردیبهشت ۱۳۹۲) خط تولید انبوه آن نیز افتتاح شد. 

این سامانه در واقع جدیدترین نمونه سامانه یا زهرا (س) با نام "یا زهرا ۳"(س) یا "حرز نهم" است که از قابلیت‌های منحصر به فردی برخوردار بوده و نسبت به نسخه اولیه آن پیشرفته‌تر است. سامانه حرز نهم یک سامانه پدافندی متحرک است که بر روی یک کشنده یا کامیون جابجا می‌شود.

سردار وحیدی درباره این سامانه گفت: این سامانه پدافند هوایی که به یاد و نام امام نهم حضرت جواد‌الائمه (ع) به نام «حرز نهم» نامگذاری شده، به دست متخصصان سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع طراحی و ساخته شده و به مرحله تولید انبوه رسیده، یک سامانه پیچیده پدافندی است که قادر است اهداف مورد نظر را در ارتفاع پست و کوتاه مورد شناسایی و ردیابی قرار داده و بصورت هوشمند و خودکار مورد هدف قرار دهد. سردار حاجی‌زاده نیز درباره سامانه حرز نهم اظهار کرد: این سامانه کاملا بومی منطبق بر تاکتیک هایی است که نیروهای مسلح به کار می گیرند.

ویژگی ها
سامانه پدافندی حرز نهم را باید نمونه متحرک شده سامانه پدافندی یا زهرا (س) دانست که با افزوده شدن این ویژگی می توان از سامانه حرز نهم به عنوان یک سامانه تاکتیکی بهره برد.  البته در این سامانه تعداد موشک‌ها از چهار فروند در سامانه یا زهرا (س) به دو فروند کاهش پیداکرده است که هدف از آن را می‌توان افزایش قدرت تحرک سامانه حرز نهم در میدان‌های عملیات دانست. موشک های مورد استفاده این سامانه همان موشک شهاب ثاقب است. 

سامانه حرز نهم بر خلاف سامانه یا زهرا (س) یک سامانه غیرفعال یا «پسیو» Passive است. پسیو بودن یک سامانه پدافندی مزیت‌های بسیاری دارد که یکی از مهم‌ترین این ویژگی ها، عدم شناسایی آن توسط دشمن است. عملکرد سامانه پسیو بدین گونه است که به جای ارسال امواج به سمت هدف که منجر به کشف محل استقرار آن می‌شود، از امواج ارسال شده توسط سایر فرستنده‌ها در محل‌های دیگر استفاده شده و این سامانه فقط با اتکا به گیرنده راداری امواج بازگشتی از اهداف موجود در پهنه آسمان را دریافت کرده و بر مبنای آن‌ها کار کشف و ردیابی هدف انجام می‌شود. در سامانه حرز نهم از سامانه‌های الکترواپتیکی استفاده شده است که در کنار اطلاعات اولیه راداری کار فراهم کردن داده‌های لازم برای ردگیری هدف را انجام می‌دهند. 

دیگر مزیت سامانه حرز نهم عدم امکان شناسایی توسط دشمن تا پیش از شلیک موشک است. این  یک قابلیت کلیدی  است که با توجه به شرایط مناطق جنگی،  از هدف قرار گرفتن سامانه حرز نهم توسط هواگردهای ضد رادار دشمن جلوگیری می کند. سامانه حرز نهم در برابر جنگ الکترونیک نیز کاملا مقاوم بوده و دشمن نمی‌تواند از این طریق این سامانه را دچار اخلال کند. همین ویژگی تاکتیکی باعث می‌شود تا احتمال اصابت موشک به اهداف مشخص شده افزایش پیداکند. 

نکته مهم بعدی درباره سامانه حرز نهم وجود طیف گسترده‌ای از حسگر‌های الکترواپتیکی است که کمک می‌کند تا این سامانه در تمام شرایط جوی و جنگ الکترونیک فعالیت خود را به خوبی انجام دهد. در این سامانه علاوه بر حسگرهای ردگیری تصویری و حرارتی، مسافت‌یاب لیزری نیز به کار گرفته شده که مجموعه این امکانات موجب می‌شود در شرایط جوی متنوع بتوان از این سامانه کارایی بالا گرفت. سامانه پدافندی حرز نهم مجهز به سامانه‌های حرارتی احتمالاً از نوع تصویرساز است که امکان ردگیری هدف در شب و شرایط جوی نامساعد را نیز فراهم می‌سازند. برد این سامانه‌های جانبی همچون رادار نيز بیشتر از برد نهایی موشک یعنی ۱۱تا ۱۲ کیلومتر است تا زمان کافی برای آماده سازی مقدمات شلیک فراهم شده و همچنین موشک تا بیشترین برد ممکن هدایت شود.

در صورت نیاز به عمل کردن سامانه به صورت پسیو یا غیرفعال که با روشن نکردن رادار ممکن می شود، سامانه های اپتیکی و لیزری جوابگوی نیاز هدف یابی و هدایت موشک خواهند بود که با مسافت یابی لیزری، بهترین زمان برای شلیک موشک و تضمین دقت بالای اصابت ایجاد می شود. هر یک از روش های هدایتی در سامانه یازهرا امکان هدفگیری و هدایت تمام خودکار را با توجه به الگوریتم های بهبود یافته و با کمک سامانه های بومی تشخیص دوست از دشمن IFF دارد. 

همچنین سامانه های مخابراتی و خطوط امن انتقال داده امکان بهره برداری از اطلاعات تولید شده توسط رادارهای دوربرد و برد متوسط اکتیو و پسیو موجود در شبکه پدافند هوایی ایران را به عنوان آشکارساز اولیه ممکن می سازد. در نتیجه کار ردگیری هدف با اطلاع از سمت و جهت تهدیدات موجود در آسمان با سرعت بیشتری آغاز شده و با کاهش بار سامانه های پردازشی به نتیجه بهتری هم می رسد. دیگر مزیت‌های سامانه پدافندی حرز نهم را باید توان تحرک بالا، متحرک بودن سامانه ، قابلیت بکارگیری در شب، قابلیت اتصال به شبکه پدافندی ایران، قابلیت ردگیری اهداف به صورت غیرفعال و بسیاری دیگر از ویژگی‌های برتر نسبت به سامانه‌های مشابه در دنیا دانست.
srm