تانک ذوالفقار ۱ ؛ گامی اساسی در راستای ساخت ادوات زرهی در ایران

سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی زمینی ارتش به عنوان یکی از نهادهای مسئول در حوزه ارتقا و بهینه سازی تجهیزات مورد استفاده در نزاجا مسئولیت مطالعه و طراحی طرح‌های بهینه سازی در تمامی حوزه‌های مورد نیاز را بر عهده دارد. طرح‌های زرهی پس از تایید در مرکز مطالعات و سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی زمینی ارتش به مرکز بهینه سازی شهید زرهرن ارسال شده و در آن جا به صورت عملیاتی پیاده سازی می‌شوند.یکی از طرح های این سازمان برای تامین نیاز زرهی ایران ارائه طرح خانواده تانک های ذوالفقار بود. 

نگاهی کلی 

خانواده تانک «ذوالفقار» به عنوان نخستین پروژه ساخت تانک در نیرو‌های مسلح، یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های نیرو‌های مسلح در مسیر ساخت محصولات دفاعی بومی است. پروژه ساخت تانک بومی ذوالفقار که نخستین پروژه ساخت یک تانک در نیروهای مسلح ایران است، در ابتدای ۱۹۹۰ (۱۳۷۰ )کلید خورد. 

سه مدل از تانک ذوالفقار در سازمان سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی زمینی ارتش طراحی و ساخته شد که البته ذوالفقار ۱ و ۳ به نمایش در آمدند. در طراحی این تانک از همان ابتدا از طراحی برجک گنبدی شکل که بیشتر در تانک های روسی استفاده می‌شود دوری شده و طراحان سعی کردند تا از طرح‌های دیگری الگو بگیرند. از نظر تخمین وزن و ابعاد باید گفت که به صورت مشخص تانکهای سری ذوالفقار از مدل ۱تا ۳ افزایش ابعاد و وزن را تجربه کردند که به نظر می توان گستره وزنی بین ۴۰ تا ۵۰ تن را برای ۳ مدل این تانک در نظر گرفت. 

در زمینه طراحی کلی برجک و بدنه تفاوت آشکاری بین دو مدل نمایش داده شده از تانک ذوالفقار یعنی ذوالفقار ۱ و۳ وجود ندارد اما می توان احتمال داد که سامانه هایی بر روی بدنه تانک ذوالفقار نصب شده است که هنوز اعلام نشده اند. خط تولید آن در ۱۹۹۷ (۱۳۷۶) در مجتمع صنعتی شهید کلاهدوز افتتاح شد. اما شمار زیادی از آن تولید نشده است.

تانک ذوالفقار ۱

تانک ذوالفقار ۱ نخستین نسل از تانک ذوالفقار است که در سال ۱۹۹۳( ۱۳۷۲) رونمایی شد.این تانک یک اقدام مقدماتی در زمینه طراحی و ساخت تانک محسوب می شود که به متخصصان داخلی این امکان را داد تا با بهره گیری از یک طرح ساده به بسیاری از دانش‌های پایه و کلی در زمینه طراحی تانک برسند. 

 تانک ذوالفقار ۱ از شاسی تانک ام ۶۰ امریکایی بهره می برد.این تانک به تعداد ۲ دستگاه (تحقیقاتی) ساخته شد و تولید انبوه نشد و دارای ماهیت تحقیقاتی بود. یکی از نکات جالب این تانک برجک جدید ۵ ضلعی بود که توسط جهاد خودکفایی نزاجا تولید شد.

ظاهر این تانک به تانک‌های آمریکایی ام ۶۰ شباهت دارد. تانک ذوالفقار ۱ با طول ۷ متری، عرض ۳.۶  متر، ارتفاع ۲.۵  متر و وزن حدود ۴۱ تن می‌تواند با استفاده از یک موتور دیزلی که ۷۸۰ اسب بخار قدرت دارد ، هنگام حرکت در جاده به سرعت ۶۰ کیلومتر در ساعت برسد. سرعت این تانک بر روی سطوح ناهموار در حدود ۴۰ تا ۴۵ کیلومتر تخمین زده می‌شود. 

ویژگی ها

یکی از نکات مثبت در طراحی تانک ذوالفقار ۱ رعایت پنهانکاری در میدان‌های نبرد است. این تانک همانند تانک آبرامز ارتفاع کمی دارد و می‌تواند در میدان‌های نبرد با استتار مناسب از چشم دشمنان پنهان بماند. برجک تانک ذوالفقار ۱ نیز به تانک‌های آمریکایی شباهت دارد و به شکل پنج ضلعی طراحی شده و می‌تواند در هنگام چرخش بدنه تانک، به صورت ثابت بر روی اهداف مورد نظر قفل کند.

سلاح اصلی تانک ذوالفقار ۱ یک توپ ۱۲۵ میلی متری از انواع توپ‌های بدون خان مدل «۲ ای ۴۶» ساخت روسیه است. این توپ بر روی تانک‌های تی ۷۲ مورد استفاده ایران نیز نصب شده است. این توپ یکی از نخستین توپ‌های جهان مجهز به سامانه گلوله گذاری خودکار است که می‌توان با کمک آن خدمه تانک را در حد ۳ نفر نگاه داشت. 

مهم‌ترین مزیت این نوع از توپ‌ها را می‌توان قابلیت استفاده از گستره قابل توجهی از مهمات هدایت شونده و غیر هدایت شونده دانست.مهم‌ترین این مهمات را می‌توان مهمات ضد تانک شدید الانفجار، مهمات ضد زره با باله ثابت شده و موشک‌های هدایت لیزری سری «ای تی ۱۱» برشمرد. با استفاده از این مهمات هدایت شونده می‌توان با اهدافی در فاصله ۴ کیلومتری درگیر شد. 

این توپ دارای نرخ آتشی در حدود ۴ تا ۶ گلوله در دقیقه است.سلاح ثانویه تانک ذوالفقار ۱ یکقبضه تیربار سبک ام ژ ۳ با کالیبر ۷.۶۲ میلیمتری و یک قبضه مسلسل سنگین ۱۲.۷ میلیمتری «دوشکا» است.
‌طراحان تانک ذوالفقار ۱ در قسمت حفاظت از این تانک نیز از سامانه هشداردهنده و پدافند لیزری بومی و ساخت سازمان صنایع دفاع استفاده کرده اند.این سامانه با استفاده از سنجه‌های گوناگون می‌تواند کاربران خود را از تابش پرتوهای لیزر هدایت‌کننده که برخی موشک‌های ضدتانک از آن استفاده می‌کنند، آگاه نماید و توانایی تشخیص پرتوهای مستقیم یا غیرمستقیم مسافت‌یاب‌های لیزری را از نشانه‌گذارهای لیزری دارد.
این سامانه قدرت واکنش خدمه تانک را در برابر تهدیدها افزایش داده و حتی امکان فعال شدن خودکار و به موقع واحدهای پدافندی را در سمت زاویه تهدید فراهم می‌کند. پدافند مورد استفاده این سامانه به صورت انتخابی، می‌تواند ترکیبی از پرتاب‌کننده‌های نارنجک دودزا باشد. این کار باعث شکستن قفل لیزری پرتابگرهای دشمن می‌شود. پوشش این سامانه هشدار دهنده ۳۶۰ درجه در افق و ۶۰ درجه در ارتفاع است. /
srm