تحلیل روز | انهدام رادارهای حیاتی آمریکا توسط ایران؛ معضلی جدید برای پنتاگون

اهمیت راهبردی این رادار در وقایع اخیر منطقه به خوبی نمایان شده است. در حملات مارس و ژوئیه ۲۰۲۶، پهپادهای ایرانی موفق به انهدام حداقل دو دستگاه از این رادارها در پایگاه‌های هوایی عربستان سعودی وکویت شدند. کارشناسان نظامی معتقدند که از کار انداختن این رادارهای دوربرد، یک «نقطه کور» بزرگ در شبکه پدافند هوایی آمریکا در منطقه ایجاد کرده و زمان واکنش سامانه‌های پدافندی را به شدت کاهش می‌دهد، چرا که این رادارها به عنوان لایه اولیه شناسایی، داده‌های حیاتی را برای فرماندهی پدافند هوایی فراهم می‌کنند.

رادار «ای ان/ اف پی اس -117» یک سامانه نظارت هوایی سه‌بعدی (برد، ارتفاع، زاویه سمت) و دوربرد است که توسط شرکت لاکهید مارتین آمریکا ساخته شده است. این رادار در باند فرکانسی ال (بین ۱۲۱۵ تا ۱۴۰۰ مگاهرتز) کار می‌کند و از فناوری آرایه فازی اسکن الکترونیکی فعال (AESA) بهره می‌برد که به آن امکان می‌دهد تا همزمان اهداف متعددی را با دقت بالا رهگیری کند.

برد شناسایی این رادار بین ۳۷۰ تا ۴۶۰ کیلومتر است و می‌تواند اهدافی تا ارتفاع ۳۰ کیلومتری را کشف کند. از ویژگی‌های کلیدی آن، مصرف توان پایین و قابلیت عملیات با کمترین نیروی انسانی است که آن را برای استقرار در مناطق دورافتاده ایده‌آل می‌سازد. 

این سامانه در ابتدا برای پروژه «سیک ایگلو» در دهه ۱۹۸۰ برای جایگزینی رادارهای قدیمی خط هشدار دوربرد (DEW) در آمریکا و کانادا طراحی شد. امروزه، این رادار به عنوان یکی از تجهیزات استاندارد ناتو، در بسیاری از کشورهای متحد آمریکا از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس برای تأمین هشدار زودهنگام در برابر تهدیدات هوایی مانند جنگنده‌ها، موشک‌ها و پهپادها به کار می‌رود.

با توجه به این توضیحات نقش حیاتی این رادارها در زمینه مقابله با تهدیدات موشکی و پهپادی برای آمریکا روشن می شود. باید گفت که نقش این رادار فراتر از نقش هشدار زودهنگام است. این رادارها نه‌تنها خط اول شناسایی تهدیدات هوایی هستند، بلکه کنترل آسمان، رهگیری سه‌بعدی و طبقه‌بندی اهداف را نیز بر عهده دارند و در واقع چشم شبکه پدافند هوایی آمریکا محسوب می‌شوند. یعنی هم حمله را از دور می‌بینند، هم نوع آن را تشخیص داده و هم به سامانه‌های موشکی می‌گویند دقیقاً کجا را هدف بگیرند.

اما دلیل اصلی اهمیت انهدام آن‌ها، توانایی‌ در ارائه مختصات دقیق به سامانه فرماندهی و کنترل (C2) است تا رادارهای هدایتگر موشک بدانند دقیقاً به کدام زاویه از آسمان نگاه کنند و موشک در چه مسیری با هدف درگیر شود.

به عبارت بهتر این رادار هربار که آنتن آن یک دور کامل می‌زند، مختصات سه‌بعدی هر هدف شامل برد (با دقت ۵۰ متر) ، زاویه سمت و ارتفاع (با دقت ۰.۱۸ درجه) را به همراه سرعت شعاعی هدف محاسبه کرده و این داده‌ها را به مختصات جهانی (Lat/Lon/Alt) تبدیل کرده و از طریق دیتالینک تاکتیکی «لینک-16» Link-16 با نرخ به‌روزرسانی ۲ تا ۶ ثانیه به مرکز کنترل عملیات هوایی (CRC) ارسال می‌کند.

در این مرکز، نرم‌افزار فرماندهی و کنترل با تلفیق داده‌های دریافتی از چندین رادار و پیش‌بینی مسیر آینده هدف، یک پنجره نشانه‌روی دقیق برای رادارهای رهگیر موشک (مانند پاتریوت) ترسیم می‌کند تا آن‌ها وقت خود را برای اسکن کل آسمان تلف نکنند و تنها روی همان نقطه پیش‌بینی شده متمرکز شوند. هم‌زمان، کامپیوتر مرکزی سامانه با حل یک معادله بالستیک، نقطه برخورد را چند ثانیه جلوتر از مسیر هدف محاسبه کرده و به موشک ارسال می‌کند.

 به این ترتیب، رادار «ای ان/ اف پی اس -117» خود مستقیماً نقش هدایت موشک را بر عهده ندارد، بلکه با تأمین دقیق‌ترین مختصات، نقش کلیدی در نشانه‌روی سریع و صحیح سامانه‌های پدافندی دارد؛ به همین دلیل، انهدام آن یعنی از دست دادن چشم دوربردی که هماهنگی کل شبکه پدافندی را برای آمریکایی ها ممکن می‌سازد./

srm