تحلیل | فجر۵؛ راکتی توانمند برای مین‌ریزی دریایی 

پارس‌تودی- راکت فجر ۵، یکی از پیشرفته‌ترین و دوربردترین راکت‌های توپخانه‌ای خانواده فجر، در زمره سلاح‌های راهبردی و چندمنظوره نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران جای می‌گیرد.

فجر ۵ که در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی توسط وزارت دفاع ایران طراحی و تولید شد در اصل یک راکت‌انداز چندتایی متحرک با کالیبر ۳۳۳ میلی‌متر است که بر روی یک شاسی کامیون شش‌چرخ نصب می‌شود و هر لانچر آن قادر به پرتاب چهار راکت به صورت تدریجی یا یک‌باره است. ایران با توسعه مستمر این سامانه راکتی توانسته است نسخه‌های متعددی از جمله نسخه‌ هدایت‌شونده (فجر ۵ سی) و نسخه دارای کلاهک‌ ترموباریک (گرمافشاری) را به این سامانه افزوده و دامنه کاربردهای آن را به طرز چشمگیری گسترش دهد.

از منظر مشخصات فنی، راکت فجر ۵ دارای کالیبر ۳۳۳ میلی‌متر، طولی معادل ۶.۴۸ متر و وزنی در حدود ۹۱۵ کیلوگرم است. کلاهک جنگی این راکت با وزنی حدود ۱۷۵ کیلوگرم، شامل ۹۰ کیلوگرم ماده منفجره قوی است که در مدل‌های ترموباریک، قدرت انفجاری آن یک و نیم برابر تی ان تی برآورد شده و شعاع تخریب و اثر حرارتی آن را به شدت افزایش می‌دهد. 

این راکت با موتور سوخت جامد طراحی شده و در دو نسخه تک‌مرحله‌ای و دو مرحله‌ای تولید می‌شود؛ نسخه تک‌مرحله‌ای آن دارای برد مؤثر ۷۵ کیلومتر است، در حالی که نسخه دو مرحله‌ای برد آن را تا حدود ۱۹۰ کیلومتر افزایش می‌دهد. سامانه پرتابگر متحرک آن با قابلیت استقرار سریع در انواع زمین‌ها، به نیروهای مسلح ایران امکان می‌دهد تا با حفظ تحرک و قابلیت شلیک و گریز، آتش سنگین و متمرکزی را بر روی اهدافی همچون استحکامات نظامی، پایگاه‌های هوایی و سنگرهای بتنی دشمن فرود آورند. این ویژگی‌ها، فجر ۵ را به یک سلاح مؤثر در نبردهای زمینی و ضدتروریسم، به ویژه در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور، تبدیل کرده است.

اما آنچه در سال‌های اخیر جایگاه فجر ۵ را از یک سلاح صرفاً توپخانه‌ای به یک ابزار راهبردی چندبعدی ارتقاء داده، توانایی منحصربه‌فرد آن در مین‌ریزی دریایی است. در جریان رزمایش‌دریایی نیروی دریایی سپاه پاسداران در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۵، تصاویر تلویزیونی حاکی از آن بود که این سامانه با موفقیت برای استقرار مین‌های دریایی در آب‌های خلیج فارس به کار گرفته شده است. در این کاربرد نوین، کلاهک معمولی راکت با یک مین دریایی جایگزین می‌شود که پس از پرتاب و در فاصله مشخصی از هدف، از بدنه راکت جدا شده و با بهره‌گیری از یک فیوز مجاورتی و بخشی از سازه که به عنوان شناور عمل می‌کند، بر روی سطح آب مستقر می‌شود. این مکانیزم به سامانه اجازه می‌دهد تا در هر بار شلیک، ده‌ها مین را در گستره‌ای وسیع و در عمق استراتژیک پراکنده سازد.

کاربرد فجر ۵ به عنوان سکوی مین‌ریزی، چند مزیت تاکتیکی حیاتی را برای ایران به ارمغان می‌آورد. نخست، سرعت و غافلگیری است؛ در حالی که مین‌ریزی سنتی نیازمند اعزام شناورهای تخصصی یا هواگردهاست که به راحتی قابل شناسایی و هدف‌گیری هستند، راکت‌اندازهای متحرک فجر ۵ می‌توانند در عرض چند دقیقه و از فواصل دور (تا ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر) یک میدان مین گسترده ایجاد کنند. دوم، قابلیت پوشش گسترده است؛ با پرتاب چندین راکت به صورت همزمان یا متوالی، امکان ایجاد موانع دریایی در پهنه‌ای وسیع فراهم می‌شود که عبور و مرور دریایی را با اختلالی جدی مواجه می‌سازد. سومین و مهم‌ترین مزیت، افزایش چشمگیر بقاپذیری سامانه است؛ لانچرهای متحرک زمین‌پایه پس از انجام عملیات، بلافاصله موضع خود را ترک کرده و از گزند حملات متقابل در امان می‌مانند.

این توانایی نوین، پیامدهای راهبردی در زمینه توانایی تسلط ایران بر تنکه هرمز به همراه دارد. قابلیت مین‌ریزی سریع و گسترده با فجر ۵، به ایران این امکان را می‌دهد که در شرایط پرتنش کنونی که آمریکا تلاش می کند به هر شیوه ممکن امکان تردد شناورها را بدون اجازه و هماهنگی با ایران فراهم آورد، بدون نیاز به استقرار نیروی دریایی در آب‌های بین‌المللی و با حفظ فاصله ایمن از ساحل، توانایی تداوم انسداد تنگه هرمز را داشته باشد. این تحول، فجر ۵ را از یک سلاح توپخانه‌ای صرف، به یک اهرم فشار راهبردی و ابزار بازدارندگی چندلایه تبدیل کرده است که هم‌چون دیگر دستاوردهای موشکی ایران، نقش مهمی در معادلات امنیتی و توازن قدرت در منطقه ایفا می‌کند.
srm