تحلیل | خیبرشکن؛ شگفتی راهبردی برای آمریکا و آزمون دشوار سامانه‌های ضد موشکی

به گزارش پارس‌تودی ، اهمیت عملکرد مؤثر موشک بالستیک خیبرشکن ایران صرفاً به اصابت یک یا چند موشک به اهداف نظامی محدود نمی‌شود، بلکه مسئله اصلی، توانایی یک موشک بالستیک ایرانی برای عبور از لایه‌های دفاعی و وارد کردن خسارت به مواضعی است که آمریکا طی سال‌های گذشته برای حفاظت از آنها سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام داده است. در واقع، آنچه برای واشنگتن اهمیت دارد این است که برتری تکنولوژیک در حوزه پدافند هوایی و موشکی لزوماً به معنای مصونیت پایگاه‌ها و نیروهای آمریکایی در برابر حملات دقیق و متراکم موشکی نیست.

خیبرشکن یکی از موشک‌های بالستیک سوخت جامد ایران است که در طراحی آن بر تحرک‌پذیری، سرعت آماده‌سازی، دقت و قابلیت مانور در مرحله پایانی پرواز تأکید شده است. استفاده از سوخت جامد امکان آماده‌سازی سریع‌تر موشک و کاهش زمان واکنش دشمن را فراهم می‌کند و پرتابگر متحرک نیز موجب می‌شود شناسایی و هدف قرار دادن سامانه پیش از شلیک دشوارتر شود. با این حال، ویژگی مهم‌تر خیبرشکن از منظر دفاع موشکی، قابلیت مانور سرجنگی در مرحله بازگشت به جو است؛ قابلیتی که می‌تواند پیش‌بینی مسیر دقیق موشک و در نتیجه رهگیری آن را برای سامانه‌های دفاعی پیچیده‌تر کند.

برای آمریکا، مسئله از این جهت اهمیت دارد که بخش قابل توجهی از قدرت نظامی این کشور در غرب آسیا بر شبکه‌ای از پایگاه‌ها، تأسیسات لجستیکی، مراکز فرماندهی و سامانه‌های پشتیبانی متکی است. این تأسیسات در بسیاری از موارد در فاصله نسبتاً نزدیکی از مناطقی قرار دارند که ایران می‌تواند از آنها برای عملیات موشکی استفاده کند. بنابراین، حتی اگر پنتاگون از سامانه‌های پیشرفته‌ای مانند پاتریوت، تاد و دیگر تجهیزات دفاع هوایی و موشکی بهره ببرد، تضمینی برای رهگیری صددرصدی موشک‌های بالستیک وجود ندارد. جنگ‌های اخیر نیز نشان داده‌اند که دفاع موشکی همواره با مسئله اشباع، محدودیت تعداد رهگیرها و تفاوت هزینه میان موشک مهاجم و موشک رهگیر مواجه است.

از این منظر، عملکرد خیبرشکن می‌تواند یک پیام مهم برای محاسبات نظامی آمریکا داشته باشد. اگر یک موشک نسبتاً کم‌هزینه بتواند سامانه‌های دفاعی گران‌قیمت را با چالش مواجه کند، آنگاه افزایش تعداد موشک‌ها و استفاده همزمان از انواع مختلف تسلیحات می‌تواند فشار بسیار بیشتری بر شبکه دفاعی دشمن وارد کند. چنین وضعیتی به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که حملات موشکی با پهپادها، موشک‌های کروز و سایر ابزارهای تهاجمی ترکیب شوند. در چنین شرایطی، مدافع ناچار است منابع محدود خود را میان اهداف متعدد تقسیم کند و همین مسئله احتمال نفوذ بخشی از حمله را افزایش می‌دهد.

اهمیت دیگر خیبرشکن به جنبه روانی و بازدارندگی آن مربوط می‌شود. راهبرد موشکی ایران تنها بر وارد کردن خسارت مادی به اهداف نظامی استوار نیست، بلکه ایجاد این تصور در طرف مقابل که پایگاه‌ها و نیروهای مستقر در منطقه در برابر حمله موشکی آسیب‌پذیر هستند نیز بخشی از معادله بازدارندگی محسوب می‌شود. هرچه این تصور تقویت شود، تصمیم‌گیری آمریکا برای استقرار نیرو، ایجاد پایگاه‌های جدید یا ورود مستقیم به یک درگیری منطقه‌ای با هزینه و ریسک بیشتری همراه خواهد شد.

از سوی دیگر، عملکرد خیبرشکن می‌تواند واشنگتن را به بازنگری در مفهوم «امنیت پایگاه‌ها» وادار کند. در گذشته، بخش مهمی از برنامه‌ریزی نظامی آمریکا بر این فرض استوار بود که برتری هوایی و دفاع موشکی می‌تواند از تأسیسات حساس در برابر تهدیدات منطقه‌ای محافظت کند. اما توسعه موشک‌های دقیق، متحرک و مانورپذیر نشان می‌دهد که این فرض دیگر نمی‌تواند به شکل مطلق پذیرفته شود. آمریکا ممکن است در واکنش به این وضعیت به پراکنده‌سازی نیروها، افزایش استحکامات، توسعه سامانه‌های رهگیری جدید و کاهش تمرکز تجهیزات ارزشمند در پایگاه‌های بزرگ روی آورد؛ اقداماتی که خود هزینه‌های قابل توجهی به همراه خواهد داشت.

به نظر می رسد که موشک خیبرشکن را باید نه صرفاً یک موشک، بلکه بخشی از یک معماری گسترده‌تر بازدارندگی دانست. اهمیت واقعی آن در ترکیب ویژگی‌هایی مانند تحرک، سرعت واکنش، دقت و قابلیت مانور با امکان استفاده در حملات گسترده نهفته است. عملکرد مؤثر این موشک در حمله به مواضع آمریکا دارای پیام راهبردی مهمی برای واشنگتن است به این معنا که برتری نظامی آمریکا در منطقه، دیگر به معنای مصونیت نیروها و تأسیسات این کشور نیست. در چنین شرایطی، هرگونه تصمیم برای تشدید درگیری با ایران باید با محاسبه دقیق‌تر آسیب‌پذیری پایگاه‌های آمریکایی و هزینه‌های احتمالی آن همراه باشد. خیبرشکن از این منظر می‌تواند نمادی از تحول تدریجی جنگ موشکی و افزایش نقش موشک‌های بالستیک دقیق و مانورپذیر در معادلات بازدارندگی غرب آسیا باشد./