تفسیر | تحلیل سخنرانی پزشکیان در سازمان ملل؛ مقاومت سرسختانه و دیپلماسی مشروط

پارس‌تودی- سخنرانی رئیس جمهوری ایران در مجمع عمومی سازمان ملل که حاوی مطالب مهمی بود با اهمیت خاصی در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته است.

به گزارش پارس‌تودی، سخنرانی مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در نیویورک، در شرایطی ایراد شد که ایران درگیر جنگی نزدیک به هفت‌ماهه با آمریکا ورژیم صهیونیستی است. این سخنرانی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد دیپلماتیک سال ۲۰۲۶، نشان‌دهنده عزم ایران برای مقاومت در برابر نظام بین‌المللی ناعادلانه و تلاش برای ایجاد نظمی عادلانه‌تر بر پایه برابری ملت‌ها و احترام متقابل است. 

روز پیش از سخنرانی پزشکیان، دونالد ترامپ رئیس جمهور جنگ طلب آمریکا در همان جایگاه مجمع عمومی، با لحنی تهدیدآمیز اعلام کرده بود که با «تصمیم بزرگی» روبرو است: یا با ایران به توافق می‌رسد و اجازه می‌دهد این کشور بازسازی شود، یا ایران را «نابود می‌کند».لذا انتظار می رفت که رئیس جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی پاسخ گزافه گویی های ترامپ را بدهد. 

بنیادی‌ترین محور سخنرانی پزشکیان، رد اتهام تروریسم و بازتعریف جایگاه ایران از «متهم به تروریسم» به «قربانی تروریسم» بود. او با در دست گرفتن تصاویر بیش از ۱۵۰ کودک شهید در حمله موشکی به مدرسه «شجره طیبه» در میناب و تصویر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر شهید انقلاب اسلامی، کوشید روایت مسلط بین‌المللی را وارونه کند. پزشکیان گفت رئیس‌جمهور آمریکا ایران را تروریست خوانده، در حالی که ایران قربانی تروریسم است. او با اشاره به ترور رهبر ایران، بمباران مدرسه و کشته شدن دانش‌آموزان با سلاح آمریکایی و اسرائیلی، و ترور اسماعیل هنیه در تهران در روز تحلیف خودش، تأکید کرد ایران نه آغازگر تجاوز بوده و نه خواهان گسترش قلمرو؛ بلکه در موضع دفاع مشروع قرار دارد. او با یادآوری کشتار گسترده در غزه و اتهام نسل‌کشی علیه اسرائیل پرسید آیا ایران عامل بی‌ثباتی است، در حالی که فقط می‌خواهد مستقل زندگی کند. به گفته او، ایران در ۲۰۰ سال گذشته به هیچ کشوری حمله نکرده و همیشه از خود دفاع کرده است.

محور دوم، بازتعریف ماهیت قدرت نظامی ایران بود. پزشکیان با تأکید بر اینکه «قدرت می‌خواهیم تا از خودمان دفاع کنیم؛ قدرت نمی‌خواهیم که تجاوز کنیم»، کوشید تصویر ایران به‌عنوان قدرت تجاوزگر را با تصویر دولتی دفاعی جایگزین کند. او گفت سامانه دفاعی ایران برای آن ساخته شده که هیچ‌کس تصور نکند بمباران شهرهای ایران بی‌پاسخ می‌ماند. قدرت نظامی ایران برای دفاع است، اما ایران برای دفاع از خود از هیچ‌کس اجازه نمی‌گیرد. این عبارت هم پیام بازدارندگی به آمریکا و رژیم صهیونیستی و هم پیام استقلال به افکار عمومی داخلی داشت. پزشکیان با اشاره به محاصره دریایی آمریکا تناقض سیاست واشنگتن را برجسته کرد: راه را بر ایران می‌بندند، اما اسلحه و مواد منفجره و موشک و انرژی را از همان آبراه منتقل می‌کنند. او افزود استقرار دائمی ناوگان‌های متخاصم و گسترش جنگ امنیت نمی‌آورد و امنیت کشتیرانی را نمی‌توان با امنیت کشورهای ساحلی به هم ریخت. این بخش پاسخی به استقرار ناوهای آمریکایی و تلاشی برای متوجه کردن مسئولیت ناامنی به حضور نظامی بیگانه بود.

درخشان‌ترین بخش سخنرانی پزشکیان ، محور هسته‌ای و افشای استانداردهای دوگانه بود. جمله «بمب اتم در اسرائیل است، اما بازرسان در ایران» به نقل‌قول ماندگاری تبدیل شد. پزشکیان گفت اسرائیل ۷۰ هزار نفر را در غزه قتل‌عام کرد، اما ایران در پشت میز مذاکره بمباران شد؛ اسرائیل بمب اتم دارد، عضو ان‌پی‌تی نیست، هیچ بازرسی را نپذیرفته، اما میلیاردها دلار سلاح رایگان می‌گیرد و مصونیت دارد هر پایتختی را بمباران کند.

او بر این واقعیت تأکید کرد که اسرائیل به داشتن حدود ۹۰ کلاهک هسته‌ای متهم است و از مکانیزم‌های بازرسی آژانس خارج مانده، در حالی که ایران با بازرسی‌ها مواجه بوده و ذخایر اورانیوم غنی‌شده‌اش، از جمله بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد، تحت نظارت بوده است؛ هرچند پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ دسترسی بازرسان به فردو، نطنز و اصفهان با توجه به ملاحظات امنیتی قطع شده است. پزشکیان تأکید کرد ایران نمی‌پذیرد دانش هسته‌ای امتیاز انحصاری چند کشور باشد، سلاح هسته‌ای را عامل امنیت نمی‌داند، اما از حق خود برای علم، صنعت و انرژی صلح‌آمیز صرف‌نظر نمی‌کند. او تحریم‌ها را نیز ابزاری علیه فقرا، بیماران و مردم بی‌گناه خواند.

محور چهارم، ترکیب مقاومت و دیپلماسی بود. پزشکیان از یک سو خطاب به ترامپ گفت تهدید ملت ایران را منسجم‌تر، قوی‌تر و مقاوم‌تر می‌کند و ملت ایران در برابر زور سر خم نخواهد کرد. از سوی دیگر اعلام کرد ایران آماده گفت‌وگو است، اما زبان زور را نخواهد پذیرفت. این راهبرد را می‌توان «مقاومت مذاکره‌پذیر» نامید. او با اشاره به حضور هفت‌ماهه مردم ایران در خیابان‌ها برای دفاع از کشور، گفت مردم قدرت اصلی ایران هستند و دولت با قدرت مردم ایستاده است. در بعد دیپلماتیک، پزشکیان با طرح آمادگی برای گفت‌وگو توپ را به زمین آمریکا ‌انداخت و نشان داد اگر مذاکرات شکست بخورد، مسئولیت آن متوجه طرفی است که زبان زور و تهدید به نابودی را برگزیده است.

محور پنجم، امنیت منطقه‌ای و همبستگی سرنوشت بود. پزشکیان گفت هیچ‌کس در این منطقه به‌تنهایی امنیت نخواهد داشت؛ یا امنیت را با یکدیگر می‌سازیم یا ناامنی را با یکدیگر تحمل خواهیم کرد. او با انتقاد از استقرار ناوگان‌های آمریکایی و محاصره دریایی ایران، استدلال کرد حضور نظامی خارجی امنیت نمی‌آورد، بلکه تنش و بی‌ثباتی را افزایش می‌دهد. به گفته او، نمی‌شود همه از مزایای تنگه هرمز بهره‌مند شوند، اما ایران از دسترسی به آن محروم بماند. این موضع، تصویری از ایران به‌عنوان بازیگری مسئولیت‌پذیر و مدافع امنیت جمعی منطقه ارائه می‌کرد.

محور ششم، حقوق بشر و عدالت بین‌المللی بود. پزشکیان گفت اگر در پی عدالت هستیم، دوست و رقیب باید با یک معیار سنجیده شوند؛ حقوق بشر ابزار رقابت ژئوپلیتیک نیست. ایران امتیاز ویژه نمی‌خواهد، حقوق برابر می‌خواهد و مسئولیت آن را می‌پذیرد. او افزود نظم شایسته نظام بین‌المللی باید بر پایه برابری ملت‌ها، عدالت، انصاف و اراده مشترک بشریت استوار شود، زیرا صلحی که برای همه نباشد صلح نیست و عدالتی که شامل همه نشود عدالت نیست. پزشکیان در پایان، سخنان ترامپ را نشانه بارز خوی قلدری، منطق زور و مغایر با منشور ملل متحد خواند و گفت تهدید، ملت ایران را منسجم‌تر می‌کند و متجاوزان را پشیمان خواهد کرد.

باید گفت که سخنرانی پزشکیان ترکیبی از احساس و منطق از نمایش تصاویر کودکان کشته‌شده تا استدلال حقوقی درباره منشور ملل متحد از منظر سیاسی بود.  او موضع ایران را در برابر اتهامات آمریکا بازتعریف کرد و نشان داد ایران نه آغازگر تجاوز، بلکه قربانی آن است. از منظر راهبردی، این سخنرانی تداوم راهبرد «مقاومت فعال» ایران است که عبارت از مقاومت سرسختانه در برابر فشار نظامی و اقتصادی، همراه با حفظ کانال‌های دیپلماتیک است. هرچند این سخنرانی به‌طور فوری به کاهش تنش یا پایان جنگ منجر نمی شود ، اما در بلندمدت به بازتعریف روایت بین‌المللی از ایران کمک کرده و نشانگر آن است که ایران حتی در اوج جنگ و فشار، بر اصول خود ایستاده و از استقلال ، حق تعیین سرنوشت و دفاع از تمامیت ارضی خود در مقابل زورگویی و قلدری آمریکا عقب‌نشینی نخواهد کرد.
srm