فرهنگ تجاری چندین‌ساله‌ی تبریز محرک فرش، چرم، صنعت و صادرات است
-
فرهنگ تجاری چندین‌ساله‌ی تبریز محرک فرش، چرم، صنعت و صادرات است
پارس‌تودی- قرن‌ها، بازرگانان تبریز به تجارت فرش، چرم، پارچه و مواد غذایی پرداخته‌اند و شهر را به یکی از مهم‌ترین چهارراه‌های تجاری ایران تبدیل کرده‌اند.
امروزه، این شهر در شمال‌غرب ایران این سنت تجاری را به اقتصاد صنعتی گسترده‌تری می‌برد و کارگاه‌های خانوادگی و صنعت‌گران را با کارخانه‌ها، صادرکنندگان و بازارهای سراسر قفقاز، ترکیه، عراق و فراتر از آن پیوند می‌دهد. به گزارش پارس‌تودی به نقل از پرس‌تی‌وی، در قلب تبریز، بازار تاریخی آن قرار دارد؛ یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بازارهای سرپوشیده‌ی جهان.
بازار که میراث جهانی یونسکو است، دیرباز مرکزی عمده برای تجارت در مسیرهای پیونددهنده‌ی ایران با قفقاز، آناتولی و آسیای مرکزی بوده است.
نقش تجاری آن محو نشده است. بازار همچنان بازارگاهی پررونق است، جایی که کسب‌وکارهای سنتی در کنار اقتصاد صنعتی و تجاری مدرن شهر به فعالیت خود ادامه می‌دهند.
شهری که حول فرش ساخته شده است
فرش‌بافی همچنان یکی از سنت‌های اقتصادی و فرهنگی تعیین‌کننده‌ی تبریز است. این شهر دیرباز به‌خاطر طرح‌های متمایز، صنعت‌گری ماهرانه و نقش خود به‌عنوان مرکزی عمده برای تولید و تجارت فرش ایرانی مشهور بوده است.
استان گسترده‌تر آذربایجان شرقی، با تبریز در قلب اقتصادی آن، میزبان بیش از ۸۰٬۰۰۰ بافنده‌ی فرش دستباف است و حدود ۳۰ درصد تولید فرش دستباف ایران را تشکیل می‌دهد.
رئیس مرکز ملی فرش ایران گفت که بین ۷۰ تا ۸۰ درصد فرش‌های دستباف کشور برای صادرات تولید می‌شود که به‌ویژه این استان را به کانونی مهم برای فرش در کشور تبدیل می‌کند. تولید در چهار ماه نخست سال جاری ایرانی که در مارس ۲۰۲۶ آغاز شد، حدود ۸ درصد افزایش یافت و به بیش از یک میلیون متر مربع رسید.
بر اساس کمیسیون فرش و صنایع‌دستی اتاق بازرگانی ایران، صادرات فرش دستباف ایران در سال منتهی به مارس ۲۰۲۶ در مجموع ۴۰ میلیون دلار بود.
آوازه‌ی تبریز بسیار فراتر از مرزهای ایران گسترش می‌یابد. در سال ۲۰۱۵، شورای جهانی صنایع‌دستی این شهر را به‌عنوان شهر جهانی صنایع‌دستی برای فرش‌بافی معرفی کرد و تخصص دیرینه‌ی آن و نقش محوری فرش‌بافی در هویت فرهنگی و اقتصادی تبریز را به رسمیت شناخت.
از کارگاه‌های خانوادگی و صنعت‌گران فردی تا بازرگانان فعال در بازار تاریخی، فرش‌بافی در تبریز همچنان پیوندی زنده میان سنت تجاری چندین‌ساله‌ی شهر و اقتصاد مدرن آن است.
از کارگاه‌های چرم تا کانونی عمده برای کفش
اگر فرش نماینده‌ی یک سوی اقتصاد سنتی تبریز باشد، چرم و کفش نماینده‌ی سوی دیگرند – سوی که به بخشی صنعتی و مدرن و قابل‌توجه توسعه یافته است.
تبریز به یکی از مراکز اصلی تولید کفش در ایران تبدیل شده است، با هزاران کسب‌وکار درگیر در تولید، توزیع و خدمات مرتبط.
بر اساس ارقامی که اتحادیه‌ی صنف کفش شهر در سال ۲۰۲۵ نقل کرده است، حدود ۳۴۰۰ کسب‌وکار دارای پروانه در این بخش فعالیت می‌کردند، از جمله تقریباً ۲۲۰۰ واحد تولیدی، ۱۱۰۰ کسب‌وکار توزیعی و ۱۰۰ ارائه‌دهنده‌ی خدمات.
برآورد می‌شد این صنعت حدود ۳۰٬۰۰۰ شغل مستقیم و ۱۱۰٬۰۰۰ شغل غیرمستقیم را پشتیبانی کند که مقیاس بخشی را برجسته می‌سازد که از کارگاه‌های سنتی کفش‌دوزی شهر تکامل یافته است.
همین ارقام صنعت، سهم تبریز از تولید چرم و کفش چرمی رویه‌دار ایران را حدود ۶۰ درصد قرار می‌دهند، در حالی که شهر تقریباً ۹۵ درصد کفش دست‌دوز تمام‌چرمی کشور را تشکیل می‌داد.
همچنین گزارش شد که تبریز حدود ۷۰ درصد کفش حرفه‌ای ایمنی، نظامی و ورزشی ایران را تولید می‌کند.
به گفته‌ی حسین منافی، رئیس اتحادیه‌ی کفاشان، زین‌سازان و چرم‌کاران تبریز، بازارهای هدف این صنعت شامل کشورهای همسایه با جمعیت مجموع بیش از ۶۰۰ میلیون نفر است، از جمله عراق، افغانستان، ترکمنستان، ارمنستان، گرجستان و منطقه‌ی قفقاز.
با وجود رقابت شدید از سوی چین، منافی می‌گوید تولیدکنندگان کفش تبریز در قیمت و کیفیت هر دو رقابتی باقی مانده‌اند.
او افزود که حدود ۱۰ میلیون دلار از مجموع ۱۰۰ میلیون دلار صادرات کفش ایران از تبریز می‌آید. او گفت کفش‌های دست‌دوز تبریز همچنین به کشورهای اروپایی، عمدتاً به‌عنوان هدیه، صادر می‌شود.
صنعت کفش تبریز اکنون فراتر از بازارهای سنتی خود را می‌نگرد و تولیدکنندگان محلی به‌طور فزاینده در پی گسترش حضور منطقه‌ای خود و establish شراکت‌های صادراتی جدید هستند.
نخستین نمایشگاه صادراتی کفش ایران-تبریز در ارمنستان در ۵ تا ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در هتل هالیدی این ایروان برگزار شد. این رویداد تولیدکنندگان و بازرگانان را گرد هم آورد تا توانمندی‌های صنعت کفش آذربایجان شرقی را به نمایش بگذارند، فرصت‌های صادراتی جدید را کاوش کنند و پیوندهای مستقیم میان تولیدکنندگان ایرانی و کسب‌وکارهای ارمنی برقرار نمایند.
برگزارکنندگان گفتند هدف این نمایشگاه فراهم آوردن زمینه‌ای برای حضور پایدار تولیدکنندگان کفش ایران در بازار ارمنستان بود.
این رویداد تلاش‌های تبریز را برای ساختن بر صنعت سنتی کفش خود و تقویت موقعیتش در بازارهای صادراتی منطقه، به‌ویژه در سراسر قفقاز، برجسته کرد.
ریشه‌های این صنعت بسیار فراتر از کارخانه‌های امروزی می‌رود. روایت‌های تاریخی صنعت چرم ایران به establishment یک دباغی مدرن در تبریز در سال ۱۹۲۸ اشاره می‌کنند. تا سال ۱۹۶۲، شهر reportedly دارای ۱۹ کارخانه‌ی چرم و ۱۲ دباغی بود که بیش از ۲۰۰۰ نفر را استخدام می‌کردند.
این تاریخ یکی از ویژگی‌های تعیین‌کننده‌ی اقتصادی تبریز را به تصویر می‌کشد: مهارت‌های سنتی صرفاً در کنار صنعتی‌شدن بقا نیافته‌اند؛ در بسیاری موارد، بنیادی برای آن فراهم آورده‌اند.
از فرش و کفش تا شکلات و ماشین‌آلات
تنوع اقتصاد تبریز فراتر از صنایع‌دستی سنتی آن حتی روشن‌تر می‌شود.
این شهر میزبان طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های تولیدی است، از جمله ماشین‌آلات، تولید خودرو، پتروشیمی، داروسازی، فرآوری مواد غذایی و دیگر صنایع.
مجتمع‌های صنعتی عمده در تبریز و پیرامون آن شامل تراکتورسازی ایران، ماشین‌سازی تبریز، تولید موتور دیزل ایران، مجتمع پتروشیمی تبریز و پالایشگاه نفت تبریز است.
فرآوری مواد غذایی بخش مهم دیگری از هویت تجاری شهر است. تبریز دیرباز به‌عنوان مرکزی برای تولید شیرینی و شکلات شناخته شده است و محصولات آن به بازارهای داخل ایران و خارج از کشور می‌رسد.
داده‌های پیشین صنعت به بیش از ۸۵۰ واحد تولید مواد غذایی و شیرینی در شهر اشاره کرده‌اند که محصولاتشان به بیش از ۵۰ کشور صادر می‌شود.
منابع دیگر صنعت برآورد کرده‌اند که تبریز حدود نیمی از تولید بیسکویت و شکلات ایران را تشکیل می‌دهد و مقیاس بخشی را برجسته می‌سازد که به بخشی مهم از اقتصاد صنعتی شهر تبدیل شده است.
اقتصادی منطقه‌ای صادرات‌محور
اهمیت صنعتی تبریز با موقعیت آن در شمال‌غرب ایران، نزدیک به ترکیه، ارمنستان، آذربایجان و قفقاز گسترده‌تر، تقویت می‌شود.
ارقام گسترده‌تر صادرات، مقیاس اقتصاد منطقه‌ای پیرامون شهر را به تصویر می‌کشند.
در طول هشت ماه نخست سال ایرانی ۱۴۰۴، از ۲۱ مارس تا ۲۱ نوامبر ۲۰۲۵، استان آذربایجان شرقی ۲٫۳۶۶ میلیون تن کالای غیرنفتی به ارزش ۱٫۲۴۴ میلیارد دلار صادر کرد.
گمرک تبریز به‌تنهایی ۷۱۲ میلیون دلار از این صادرات را تشکیل می‌داد که نماینده‌ی ۸۶۲٬۰۰۰ تن کالا بود.
این ارقام نقش تبریز را نه‌تنها به‌عنوان مرکز تولید، بلکه به‌عنوان دروازه‌ای که تولیدکنندگان ایرانی را با بازارهای سراسر منطقه پیوند می‌دهد، برجسته می‌کنند.
سنت تجاری رو به بیرون
بنابراین آنچه تبریز را متمایز می‌کند، صرفاً شمار کارخانه‌هایش یا آوازه‌ی فرش‌ها و کفش‌های چرمی‌اش نیست. این شیوه‌ای است که لایه‌های مختلف اقتصاد حول فرهنگ تجاری چندین‌ساله‌ی شهر توسعه یافته‌اند.
فرشی که در کارگاهی خانوادگی بافته می‌شود، جفتی کفش چرمی دست‌دوز، شکلاتی که در کارخانه‌ای مدرن تولید می‌شود و ماشین‌آلاتی که برای بازارهای صنعتی ساخته می‌شود، ممکن است به‌نظر برسد به جهان‌های اقتصادی کاملاً متفاوتی تعلق دارند.
با این حال در تبریز، آن‌ها بخشی از داستانی بسیار طولانی‌ترند – داستانی که در آن تجارت، صنعت‌گری و صنعت به‌طور مستمر در پاسخ به بازارهای در حال تغییر تکامل یافته‌اند.
با بازار تاریخی، نیروی کار ماهر، پایه‌ی تولیدی متنوع و نزدیکی به برخی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری منطقه‌ای ایران، تبریز همچنان بر موقعیت خود به‌عنوان مرکز اقتصادی شمال‌غرب ایران بنا می‌کند.
از بسیاری جهات، داستان این شهر داستان مرکز تجاری کهنی است که خود را با اقتصاد جدید تطبیق می‌دهد – از مسیرهای کاروانی تا زنجیره‌های تأمین صنعتی، و از کارگاه‌های خانوادگی تا بازارهای صادراتی سراسر منطقه.
hk
