تفسیر | هشدار درباره طرح‌های آمریکا برای سلطه بر منابع عراق

پارس‌تودی- «زهیر الجلبی» عضو چارچوب هماهنگی سیاسی شیعی عراق، ضمن هشدار نسبت به برنامه‌های آمریکا، برای چنگ انداختن بر ثروت و منابع آن کشور، تأکید کرد که آمریکا همچنان به اعمال سلطه و نفوذ مستقیم خود بر تصمیمات سیاسی، اقتصادی و حتی امنیتی عراق ادامه می‌دهد.

اظهارات الجلبی بار دیگر موضوع حاکمیت ملی عراق و حدود مداخله واشنگتن در تصمیم‌گیری‌های بغداد را به کانون توجه بازگردانده است. اهمیت عراق برای آمریکا تنها به منابع نفتی این کشور محدود نیست. عراق در قلب منطقه غرب آسیا قرار دارد و با ایران، ترکیه، سوریه، اردن، عربستان سعودی و کویت مرز مشترک دارد. این موقعیت جغرافیایی، در کنار ظرفیت‌های انرژی و بازار مصرف گسترده، به عراق جایگاهی مهم در معادلات امنیتی و اقتصادی منطقه می‌بخشد و زمینه را برای مداخله آمریکا در امور داخلی این کشور فراهم کرده است.

مداخله آمریکا در عراق تنها به حضور نظامی، همکاری‌های امنیتی یا مناسبات دیپلماتیک محدود نیست، بلکه سازوکارهای مالی و اقتصادی نیز به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های اعمال نفوذ واشنگتن تبدیل شده‌اند. از این منظر، هشدار درباره منابع عراق را باید در چارچوب مناقشه گسترده‌تری بر سر استقلال اقتصادی، اختیار دولت در مدیریت درآمدهای نفتی و جهت‌گیری سیاست خارجی این کشور بررسی کرد. عراق با برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز، وابستگی بالایی به درآمدهای نفتی دارد.

نفت، علاوه بر تأمین بخش اصلی درآمدهای دولت، منبع اساسی تأمین مالی بودجه عمومی، پرداخت حقوق کارکنان و اجرای برنامه‌های اقتصادی و عمرانی این کشور است. پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و سقوط رژیم صدام، سازوکارهای مدیریت درآمدهای نفتی این کشور دستخوش تغییر شد. گزارش رویترز در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که درآمدهای نفتی عراق همچنان در چارچوب ترتیبات مالی با فدرال رزرو آمریکا نگهداری می‌شود و این وضعیت، اهرم قابل‌توجهی برای اعمال مداخله آمریکا در عراق ایجاد کرده و استقلال اقتصادی آنرا تحت تأثیر قرار داده است. 

علاوه بر این، سیاست آمریکا در قبال عراق را نمی‌توان جدا از اهداف گسترده‌تر واشنگتن در غرب آسیا بررسی کرد. به عبارت دیگر، بعد دیگر نفوذ آمریکا را باید در تلاش واشنگتن برای جهت‌دهی به سیاست خارجی و امنیتی عراق در چارچوب رقابت‌های غرب آسیا بررسی کرد. عراق به دلیل همسایگی با ایران و برخورداری از پیوندهای گسترده اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با این کشور و همچنین حضور گروه‌های مقاومت، در محاسبات راهبردی آمریکا جایگاهی ویژه دارد. ازاین‌رو، سیاست واشنگتن در قبال بغداد تنها به همکاری‌های دوجانبه محدود نمی‌شود، بلکه با اهداف آمریکا علیه ایران و محور مقاومت و همچنین حمایت از رژیم صهیونیستی نیز ارتباط پیدا می‌کند. 

دولت دونالد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود ضمن حمایت از جنایت‌های رژیم صهیونیستی، سیاست‌های جنگ‌طلبانه علیه جمهوری اسلامی ایران و محور مقاومت در پیش گرفته است. در همین راستا، دولت ترامپ، عراق را به دلیل روابط گسترده اقتصادی، سیاسی و امنیتی با ایران تحت فشار قرار داده است. از این منظر، هشدار مطرح‌شده از سوی الجلبی درباره تلاش آمریکا برای سلطه بر منابع عراق، بیانگر نگرانی بخشی از جریان‌های سیاسی این کشور از تلاش آمریکا برای شکل دادن به نوعی وابستگی راهبردی و تأثیرگذاری بر تصمیمات سیاست خارجی عراق است. جریان‌های سیاسی عراقی بر این موضوع تأکید دارند که عراق نباید به سکوی اجرای سیاست‌های تقابلی آمریکا علیه کشورهای همسایه تبدیل شود. 

به طور کلی؛ مسئله اصلی در عراق، صرفاً حضور یا عدم حضور نظامی آمریکا نیست، بلکه میزان اختیار بغداد در مدیریت منابع مالی، تعیین اولویت‌های امنیتی و انتخاب شرکای منطقه‌ای است. تا زمانی که وابستگی‌های اقتصادی عراق امکان تبدیل فشار مالی به اهرم سیاسی را فراهم می‌کنند، حاکمیت این کشور با تهدید مواجه است. از این منظر، هشدار الجلبی را می‌توان بازتاب نگرانی بخشی از نیروهای سیاسی عراق از تبدیل وابستگی مالی به ابزاری برای محدود کردن استقلال سیاست خارجی این کشور و یا حتی سلطه آمریکا بر تصمیم‌سازی سیاست خارجی بغداد دانست، موضوعی که علاوه بر جریان‌های سیاسی عراق، با اعتراض گسترده مردم این کشور مواجه شده است. مردم عراق بر لزوم استقلال این کشور از آمریکا در سیاست‌های داخلی و خارجی تأکید دارند.
sre