تحولات در روابط آمریکا و بنگلادش | جزیره سنت مارتین و بازی خطرناک قدرت‌ها در خلیج بنگال

پارس تودی- فشار آمریکا برای استقرار پایگاه نظامی در جزیره استراتژیک "سنت مارتین" بنگلادش بار دیگر نگاه‌ها را متوجه نقشه‌های ژئوپلیتیک واشنگتن در جنوب آسیا کرده؛ منطقه‌ای که امروز صحنه تقابل منافع آمریکا، چین و هند شده است.

بنگلادش، کشوری پرجمعیت در جنوب آسیا، پس از ماه‌ها ناآرامی و تغییر در ساختار قدرت در سال گذشته، اکنون به یکی از نقاط کلیدی رقابت ژئوپلیتیک جهان بدل شده است. در حالی که دولت موقت برگزاری انتخابات را وعده می‌دهد، فضای سیاسی کشور همچنان متشنج و تحت‌تأثیر اتهاماتی درباره دخالت‌های خارجی است. در مرکز این بحران، ادعای جنجالی مربوط به تلاش آمریکا برای دسترسی به پایگاه نظامی در جزیره "سنت مارتین" قرار دارد؛ موضوعی که از سوی «شیخ حسینه» نخست‌وزیر پیشین، مطرح شد و با وجود گذشت ماه‌ها، هنوز در محافل سیاسی و رسانه‌ای داکا انعکاس دارد. در این بسته خبری از پارس‌تودی تحولات بنگلادش از جمله روابط با آمریکا بررسی شده است که می خوانید:

"سنت مارتین"؛ جزیره‌ای کوچک با اهمیت جهانی

جزیره سنت مارتین، با وسعتی فقط سه کیلومتر مربع، در شمال شرقی خلیج بنگال واقع شده و از نظر راهبردی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. موقعیت این جزیره در نزدیکی مسیرهای تجاری حیاتی به سوی تنگه مالاکا، آن را به نقطه‌ای ممتاز برای نظارت بر ترددهای نظامی و بازرگانی بدل کرده است. کارشناسان معتقدند کنترل این جزیره می‌تواند موازنه قدرت در اقیانوس هند را دگرگون سازد. برای آمریکا، حضور در این منطقه بخشی از استراتژی مهار چین در چارچوب طرح «هند و اقیانوس آرام آزاد و باز» است، در حالی که برای چین و هند، حفظ نفوذ در این محدوده، یک ضرورت امنیتی محسوب می‌شود.

ادعای فشار آمریکا برای کسب امتیاز نظامی

«شیخ حسینه» نخست‌وزیر پیشین بنگلادش، در اظهاراتی که هنوز بازتاب دارد، مدعی شد واشنگتن در دوران زمامداری‌اش برای دستیابی به پایگاه نظامی در جزیره "سنت مارتین" بر او فشار وارد کرده بود. او گفت اگر این امتیاز را می‌پذیرفت، می‌توانست حمایت سیاسی غرب را حفظ کند.هرچند دولت فعلی و مقام‌های آمریکایی این اظهارات را رد کرده‌اند، اما تنش در روابط دو کشور، اخراج دیپلمات‌ها و مواضع تند رسانه‌های غربی علیه دولت داکا، این گمانه را تقویت کرده که واشنگتن در پی بازسازی نظم سیاسی بنگلادش مطابق با منافع خود است.

 شباهت‌های تحولات در بنگلادش با الگوی انقلاب‌های رنگی

تحولات بنگلادش از نگاه ناظران منطقه‌ای، شباهت‌های آشکاری با انقلاب‌های رنگی مورد حمایت غرب دارد. اعتراضاتی که از یک مطالبه داخلی یعنی سهمیه‌بندی مشاغل دولتی آغاز شد، به سرعت ابعادی سیاسی و ضد‌دولتی یافت. نقش‌آفرینی گروه‌های جوان و دانشجویی، استفاده از پیام‌رسان‌های رمزگذاری‌شده، فعالیت گسترده سازمان‌های مردم‌نهاد بین‌المللی و انتشار هدفمند تصاویر خشونت‌آمیز در شبکه‌های اجتماعی، همگی یادآور تاکتیک‌هایی است که در اوکراین، گرجستان و صربستان نیز مشاهده شده بود. تحلیلگران می‌گویند واشنگتن با تکیه بر چنین سازوکارهایی، در پی اعمال فشار نرم بر دولت‌های مستقلی است که با سیاست‌های آمریکا هم‌راستا نیستند.

محمد یونس، چهره‌ای نزدیک به واشنگتن در رأس قدرت موقت

پس از تغییر در ساختار سیاسی بنگلادش در سال گذشته در پی اعتراضات سراسری در این کشور و کناره‌گیری «شیخ حسینه» نخست‌وزیر و ترک بنگلادش، «محمد یونس» اقتصاددان و برنده جایزه نوبل صلح، ریاست دولت موقت را بر عهده گرفت. هرچند او به عنوان چهره‌ای اصلاح‌طلب معرفی می‌شود، اما ارتباط نزدیکش با حلقه‌های سیاسی در آمریکا  از جمله با خانواده کلینتون و بنیادهای وابسته به جرج سوروس، موجب شده برخی او را گزینه مطلوب واشنگتن برای هدایت بنگلادش بدانند. در سال‌های گذشته نیز گزارش‌هایی منتشر شده بود که نشان می‌داد فشار مستقیم آمریکا باعث توقف پرونده‌های قضایی ضد یونس شده است. اکنون بازگشت او به قدرت، از دید ناظران نوعی "بازتعریف نظم سیاسی" با محوریت منافع غرب در منطقه تلقی می‌شود.

واکنش منطقه‌ای؛ نگرانی هند و فرصت‌طلبی چین

در سطح منطقه‌ای، تحولات بنگلادش به شدت مورد توجه دو قدرت همسایه، هند و چین، قرار گرفته است.دهلی‌نو که همواره از دولت‌های نزدیک به حسینه حمایت می‌کرد، اکنون از احتمال نفوذ بیشتر آمریکا در مرزهای شرقی خود نگران است. از سوی دیگر، چین با سرمایه‌گذاری سنگین در پروژه‌های زیرساختی بنگلادش از طریق ابتکار "کمربند و جاده"، تحولات اخیر را فرصتی برای تقویت حضور خود و مقابله با طرح مهار چین از سوی آمریکا می‌بیند.

 آینده مبهم و رقابت قدرت‌ها بر سر داکا

در شرایطی که دولت موقت وعده برگزاری انتخاباتی آزاد را داده، بنگلادش همچنان در وضعیت شکننده‌ای به سر می‌برد. ناظران سیاسی معتقدند این کشور اکنون به صحنه‌ی رقابت سه‌جانبه میان واشنگتن، پکن و دهلی‌نو تبدیل شده است. آمریکا در تلاش است با تقویت روابط نظامی و سیاسی جدید، موضع خود در خلیج بنگال را تثبیت کند؛ چین در پی حفظ مسیرهای تجاری و نفوذ اقتصادی خود است؛ و هند می‌کوشد مانع تبدیل شدن بنگلادش به پایگاه نفوذ قدرت‌های خارجی شود. آینده بنگلادش، نه تنها سرنوشت داخلی آن را رقم خواهد زد، بلکه بر معادلات ژئوپلیتیک کل منطقه هند و اقیانوس آرام نیز تأثیرگذار خواهد بود.

hm