چرا کشورهای منطقه خواهان ثبات ایران هستند؟

پارس‌تودی – اغتشاشات اخیر در ایران و تهدید ترامپ به حمله نظامی برای حمایت از به اصطلاح معترضان موجب نگرانی کشورهای منطقه شده است.

به گزارش پارس‌تودی، سایت نشریه دیلی صباح در مقاله ای به قلم مصطفی جانر در ۱۵ ژانویه تحت عنوان  چه کسانی خواهان «فروپاشی حکومت» در ایران هستند؟ به بررسی مساله اغتشاشات اخیر در ایران و تهدید ترامپ به تهاجم نظامی برای حمایت از به اصطلاح معترضان پرداخته که موجب نگرانی کشورهای منطقه شده است.

تحولات ژئوپلیتیک منطقه 

از دیدگاه نویسنده، اغتشاشات ایران در زمانی رخ داده که منطقه در حال تجربه تغییرات ژرف ژئوپلیتیک است. آخرین تحول بزرگ پیش از این دوره، موج بیداری اسلامی بود که ساختار سیاسی غرب آسیا و شمال آفریقا را دگرگون کرد و زمینه گسترش نفوذ ایران در کشورهایی مانند سوریه، لبنان، عراق و یمن را فراهم آورد. این وضعیت باعث شد برخی کشورهای عربی ایران را عامل بی‌ثباتی بدانند و در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، فشارها علیه تهران به اوج رسید. اما پس از همه‌گیری کرونا و کاهش حمایت آمریکا از متحدان منطقه‌ای خود، کشورهایی مانند عربستان سعودی، امارات و مصر نیز با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شدند. جنگ اوکراین نیز بر بی‌ثباتی جهانی افزود و نیاز به ثبات منطقه‌ای را افزایش داد. در چنین فضایی، ایران و عربستان سعودی در سال ۲۰۲۳ تصمیم به عادی‌سازی روابط گرفتند و ترکیه نیز روابط خود را با کشورهای عربی بهبود بخشید.

پیامدهای ۷ اکتبر و نقش اسرائیل 

پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل به‌عنوان مهم‌ترین منبع بی‌ثباتی منطقه شناخته می‌شود. حملات اسرائیل به لبنان، سوریه و ایران، امنیت کل منطقه را تهدید کرده است. عبور هواپیماهای نظامی رژیم صهیونیستی از آسمان کشورهای مختلف و حتی هدف قرار گرفتن کشورهایی مانند قطر، نشان‌دهنده گسترش تنش‌هاست. رژیم صهیونیستی در رخدادهای دیگری نیز نقش داشته است؛ از بحران سودان و تحولات شاخ آفریقا تا حمایت از تجزیه‌طلبی در سومالی‌لند. این رژیم با ساختارهای سیاسی باثبات در منطقه مخالف است و از تضعیف دولت‌ها سود می‌برد.

در مقابل، کشورهایی مانند ترکیه، عربستان سعودی، قطر و مصر به‌دنبال تقویت دولت‌های منطقه و افزایش ظرفیت نهادی آن‌ها هستند. این کشورها در سوریه سرمایه‌گذاری کرده‌اند و در برابر تحولات سودان و سومالی‌لند نیز مواضعی مشابه اتخاذ کرده‌اند. ایران نیز در این موارد با ترکیه و عربستان سعودی همسو بوده است.

تحولات یمن و رقابت‌های منطقه‌ای 

عملیات هوایی اخیر عربستان سعودی ضربه‌ای جدی به برنامه‌های اسرائیل در یمن وارد کرد. حملات شورای انتقالی جنوب یمن، که تلاش داشت مذاکرات عربستان و انصار الله یمن را مختل کند، تهدیدی برای امنیت ریاض محسوب شد. واکنش سریع عربستان سعودی نشان داد که این کشور قصد دارد در برابر طرح‌های اسرائیل در شاخ آفریقا و دریای سرخ بایستد. توافق دفاعی اخیر میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است.

معنای ژئوپلیتیک اغتشاشات ایران 

رسانه‌های غربی رضا پهلوی را به‌عنوان سرکرده احتمالی اغتشاشگران معرفی می‌کنند، اما میزان حمایت واقعی از او در داخل ایران محل تردید است. روابط نزدیک او با رژیم صهیونیستی ، حمایت از حملات رژیم به ایران و حضور هوادارانش با پرچم اسرائیل، نشان‌دهنده پیوند اغتشاشات با محاسبات منطقه‌ای تل آویو است. برخی رسانه‌ها حتی تجزیه ایران را گزینه‌ای مطلوب‌تر از بازگشت پهلوی برای رژیم صهیونیستی می‌دانند. در این شرایط، کشورهای منطقه چگونه واکنش نشان داده‌اند؟ وزیر خارجه ترکیه به نقش اسرائیل در پشت پرده اغتشاشات ایران اشاره کرده و منابع ایرانی از همکاری اطلاعاتی با ترکیه علیه گروه‌هایی مانند پژاک خبر داده‌اند. وزیر خارجه عمان به تهران سفر کرده و عربستان سعودی نیز تماس‌های دیپلماتیک با ایران را ادامه داده است.

چرا کشورهای منطقه خواهان فروپاشی ایران نیستند؟ 

سکوت کشورهای عربی، به‌ویژه دولت‌های خلیج فارس، ناشی از نگرانی از سرایت ناآرامی‌ها به داخل مرزهای خود و همچنین ترس از تبدیل شدن به هدف ایران (در صورت حمله آمریکا و حملات متقابل ایران به پایگاههای آمریکا) است. اما مهم‌تر از همه، فروپاشی (مد نظر واشنگتن و تل آویو) ایران می‌تواند بحران‌هایی ایجاد کند که هیچ کشوری توان مدیریت آن را ندارد. به همین دلیل، تقریباً همه بازیگران منطقه‌ای – به‌جز رژیم صهیونیستی – خواهان حفظ ثبات در ایران هستند.

srm