Ղարաբաղում վերջին հակամարտության պատճառները և դրա տարբերությունը նախորդ պատերազմներից
Լեռնային Ղարաբաղի առաջին և երկրորդ պատերազմները տեղի են ունեցել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև, և հակամարտությունները եղել են Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանի նկատմամբ ինքնիշխանության շուրջ։
Ադրբեջանը ցանկանում էր Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը լուծել երկրների տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հիման վրա և այն համարում էր միջազգային իրավունքի չափանիշներին համապատասխան։ Բայց Հայաստանը ցանկանում էր հակամարտությունը լուծել ազգերի ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքով, ինչը լիովին հակասում է երկրների տարածքային ամբողջականության սկզբունքին։
Ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման միջազգայնացումը և համաշխարհային տերությունների միջամտությունն այս ուղղությամբ ոչ միայն չօգնեցին հանգուցալուծմանը, այլև հանգեցրին իրավիճակի բարդացման։ Որովհետև համաշխարհային տերությունները, որոնք ավելի շատ են շահագրգռված տարածաշրջանում իրենց շահերի ապահովմամբ, ցանկանում էին շարունակել ստատուս քվոն՝ ճգնաժամային իրավիճակը որպես ճնշման լծակ օգտագործելու Հարավային Կովկասի երկու երկրների՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի նկատմամբ։
Ադրբեջանը եկել էր այն եզրակացության, որ միջազգային տերություններից ոչ մեկը Լեռնային Ղարաբաղի հարցում շահագրգռված չէ լուծել հակամարտությունը և վերջ դնել Հայաստանի օկուպացիային, քանի որ հայկական լոբբին երեք երկրներում՝ Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում, խիստ ակտիվ էր և թույլ չէր տալիս ԼՂ հիմնախնդրի լուծումը հօգուտ Ադրբեջանի: Միջազգային տերությունների շահերի հակասությունը ևս պահանջում էր ղարաբաղյան ճգնաժամի շարունակություն, որպեսզի նրանք կարողանան այն որպես խաղաքարտ օգտագործել տարածաշրջանային լարվածության մեջ իրենց շահերի ուղղությամբ։
Նախկինում Հայաստանը պաշտպանում էր այս շրջանը, իսկ այժմ Հայաստանի իշխանությունն ընդունում է, որ Ղարաբաղը համարվում է Ադրբեջանի տարածքի մի մասը։ Այս մասին բացահայտ հայտարարել է նաև ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։
Այսպիսով, կարելի է ասել, որ սա միակողմանի ռազմական գործողություն էր, որը հասավ իր նպատակին։ Ներկայումս Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ 120.000 հայ բնակիչներից 50.000-ը Հայաստան է գաղթել:
Փաստորեն, Ղարաբաղում Բաքվի ռազմական առճակատումը Ադրբեջանի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև գոյություն ունեցող հարց չէ, բայց ապագայում Ադրբեջանը կարող է այն օգտագործել որպես լծակ Երևանի դեմ՝ տիրանալով Հայաստանի հետ սահմանային հարավային հատվածների ռազմավարական նշանակության լեռնային շրջաններին, ինչը պետք է հաշվի առնվի: