Մրցակցություն Հայաստանի խորհրդարանի նախագահի պաշտոնի համար․ Փաշինյանի թիմում թաքնված տարաձայնությունների նշա՞ն
Հայաստանի խորհրդարանի նախագահի պաշտոնի շուրջ ծավալվող մրցակցությունն առաջին հայացքից կարող է թվալ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ներսում ընթացող սովորական քաղաքական գործընթաց։
Սակայն իրականում այն կարող է վկայել երկրի իշխանական համակարգում ավելի խորքային փոփոխությունների և ուժային վերադասավորումների մասին։ Նոր խորհրդարանի ձևավորման նախաշեմին երեք ազդեցիկ գործիչներ՝ Ալեն Սիմոնյան, Ռուբեն Ռուբինյան և Հայկ Կոնջորյան, պայքարում են երկրի կարևորագույն քաղաքական պաշտոններից մեկի համար։ Այս մրցակցությունը վերաբերում է ոչ միայն խորհրդարանի նախագահի ընտրությանը, այլև հետպատերազմյան Հայաստանի քաղաքական համակարգում ազդեցության կենտրոնների վերաձևավորմանը։
Մրցակցությունը տեղի է ունենում մի ժամանակահատվածում, երբ Հայաստանը շարունակում է բախվել Արցախի 44-օրյա պատերազմի քաղաքական, անվտանգային և սոցիալական հետևանքներին։ Պատերազմի արդյունքներից հետո երկրի ներսում աճած դժգոհությունները և կառավարության նկատմամբ քննադատությունները հանգեցրել են նրան, որ յուրաքանչյուր քաղաքական զարգացում հայտնվում է ուշադրության կենտրոնում ։
Ալեն Սիմոնյանը համարվում է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ամենամոտ գործընկերներից մեկը և վերջին տարիներին եղել է կառավարության քաղաքականության գլխավոր պաշտպաններից։ Ռուբեն Ռուբինյանը, իր հերթին, ընկալվում է որպես Հայաստանի ներկայիս արտաքին քաղաքական ուղղության կարևոր ճարտարապետներից և տարածաշրջանային բանակցային գործընթացների ակտիվ մասնակից։ Հայկ Կոնջորյանը, թեև համեմատաբար ուշ է ընդգրկվել իշխող կուսակցության բարձրագույն քաղաքական շրջանակներում, վերջին տարիներին կարողացել է ամրապնդել իր դիրքերը և որոշ ներքին քվեարկություններում նույնիսկ գերազանցել մրցակիցներին։
Մի շարք վերլուծաբանների կարծիքով, սակայն, մրցակցության վերջնական արդյունքը կարող է ավելի շատ կախված լինել Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական որոշումից, քան թեկնածուների անհատական ազդեցությունից։ Վերջին տարիներին Հայաստանի կառավարման համակարգում նկատվում է իշխանության աստիճանական կենտրոնացում վարչապետի աշխատակազմի շուրջ, ինչի հետևանքով խորհրդարանի և այլ պետական ինստիտուտների ազդեցությունը որոշ ռազմավարական հարցերում սահմանափակվել է։
Այս հարցի կարևորությունն ավելի ակնառու է դառնում երկրի ներքաղաքական լարվածության համատեքստում։ Ընդդիմադիր ուժերը շարունակում են կառավարությանը մեղադրել ռազմավարական ձախողումների համար և հաճախ կասկածի տակ են դնում իշխանությունների որոշումների արդյունավետությունը։ Նման պայմաններում ապագա խորհրդարանի նախագահը պետք է կարողանա ոչ միայն կառավարել խորհրդարանական գործընթացները, այլև կանխել, որ Ազգային ժողովը վերածվի քաղաքական ճգնաժամերի կենտրոնի։
Միաժամանակ Հայաստանը կանգնած է արտաքին քաղաքական կարևոր որոշումների առջև։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև բանակցությունները, սահմանազատման գործընթացը, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման հարցերը, ինչպես նաև հարաբերությունները Ռուսաստանի, Եվրամիության և Միացյալ Նահանգների հետ շարունակում են մնալ քաղաքական օրակարգի առաջնահերթ թեմաներից։ Ուստի խորհրդարանի ապագա նախագահը ստիպված կլինի գործել բարդ և բազմաշերտ մարտահրավերներով պայմանավորված միջավայրում։
Հատկանշական է նաև, որ ներկայիս մրցակցությունը կարող է վկայել իշխող կուսակցության ներսում ուժերի հավասարակշռության վերանայման փորձերի մասին։ Թեև առկա տարաձայնությունները դեռևս չեն վերածվել բացահայտ ճեղքվածքների, միևնույն կարևոր պաշտոնի համար միաժամանակ մի քանի ազդեցիկ թեկնածուների պայքարը ցույց է տալիս, որ քաղաքական վերնախավի մի հատված արդեն մտածում է հետփաշինյան ժամանակաշրջանի կամ իշխանական համակարգի հնարավոր վերափոխումների մասին։
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի խորհրդարանի նախագահի ընտրությունը պարզապես վարչական կամ ընթացակարգային գործընթաց չէ։ Այն կարևոր փորձաքար է իշխող ուժի ներքին համախմբվածության, Նիկոլ Փաշինյանի իրական քաղաքական ազդեցության և Հայաստանի ապագա քաղաքական դասավորության գնահատման համար։ Այս ընտրության արդյունքները կարող են նշանակալի ազդակներ տալ այն մասին, թե ինչ ուղղությամբ կզարգանա Հայաստանի ներքաղաքական կյանքը և ինչպես կձևավորվի ուժերի հավասարակշռությունը Երևանում առաջիկա տարիներին։