Վերլուծություն- Փաշինյանի զգուշավոր շրջադարձը․ Հայաստանը հայտնվել է Եվրասիայի և Եվրոպայի միջև
Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունները՝ Եվրամիությանն անդամակցելու համար Հայաստանի անպատրաստ լինելու վերաբերյալ, կարելի է դիտարկել որպես Երևանի՝ արևմտամետ արագացված քաղաքականությունից տակտիկական նահանջի նշան։
Վերջին տարիներին Փաշինյանը լրջորեն բարդացրել է Հայաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ՝ միաժամանակ հետևելով Եվրամիության և ԱՄՆ-ի հետ մերձեցման ուղուն։ Այժմ նա բախվում է տնտեսական և աշխարհաքաղաքական իրողությունների, որոնք դժվարացնում են եվրասիական կառույցներից արագ հեռացումը։
Այս դիրքորոշման նշանակությունն առավել ակնհայտ է դառնում այն հանգամանքով, որ Հայաստանը շարունակում է մնալ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ, իսկ նրա արտաքին առևտրի զգալի մասը կապված է այդ միության երկրների, հատկապես Ռուսաստանի հետ։ Վերջին հանդիպման ընթացքում Փաշինյանը փորձել է հավասարակշռություն պահպանել եվրասիական պարտավորությունների կատարման ձևի քննադատության և այդ միության հետ համագործակցության շարունակականության շեշտադրման միջև։ Այս մոտեցումը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի կառավարությունն առնվազն ներկա պայմաններում պատրաստ չէ վճարել Եվրասիայից դուրս գալու տնտեսական գինը։
Մյուս կողմից, Ռուսաստանի կողմից հայկական որոշ ապրանքների նկատմամբ սահմանված առևտրային սահմանափակումները զգալի ճնշում են գործադրել Երևանի վրա։ Թեև Մոսկվան այդ քայլերը հիմնավորում է ստանդարտների և տեխնիկական հարցերով, երկու երկրների հարաբերությունների լարվածության պայմաններում բնական է, որ Հայաստանում այդ սահմանափակումները մեկնաբանվեն նաև որպես քաղաքական ճնշման գործիք։
Այսպիսով, Փաշինյանը բախվում է լուրջ հակասության․ մի կողմից նա փորձում է մեծացնել իր որոշումների կայացման անկախությունը Ռուսաստանից, մյուս կողմից չի կարող անտեսել Մոսկվայից հեռանալու տնտեսական հետևանքները։
Եվրամիությանն անդամակցության հարցը ևս ավելի ակնհայտ է դարձնում այս հակասությունը։ Փաշինյանն այժմ ընդգծում է, որ Հայաստանը ներկա պայմաններում պատրաստ չէ անդամակցել Եվրամիությանը, և որ այդ հարցով հանրաքվեն նույնպես արդիական չէ։ Այս դիրքորոշումը կարելի է դիտարկել որպես ժամանակ շահելու և արտաքին քաղաքականության տարբեր տարբերակները պահպանելու փորձ։
Մի կողմից՝ Երևանը չի ցանկանում փակել Եվրոպայի հետ համագործակցության դռները, մյուս կողմից՝ լավ գիտակցում է, որ Եվրամիության լիարժեք անդամակցությունն անհամատեղելի է Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցության շարունակության հետ։
Այս պայմաններում Փաշինյանի կառավարությունը բախվում է ևս մեկ մարտահրավերի՝ հարևանների հետ հարաբերություններում հավասարակշռության պահպանումը։ Հայաստանը ծովային ելք չունեցող երկիր է և առևտրի, էներգետիկայի ու տարանցիկ ուղիների հարցերում էապես կախված է շրջակա միջավայրից։ Ռուսաստանի, Իրանի կամ այլ հարևանների հետ ցանկացած լարվածության սրում կարող է Երևանի համար առաջացնել լուրջ տնտեսական և անվտանգության ծախսեր։
Այս տեսանկյունից Փաշինյանի վերջին դիրքորոշումներն ավելի շատ, քան արտաքին քաղաքականության ուղղության ամբողջական փոփոխության նշան, արտահայտում են վերջին տարիների արտաքին քաղաքականության հետևանքները կառավարելու փորձ։ Հայաստանը ցանկանում է օգտվել Արևմուտքի հետ մերձեցման առավելություններից՝ առայժմ չվճարելով եվրասիական կապերի խզման գինը։ Սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում այս ռազմավարությունը լուրջ դժվարությունների կհանդիպի։
Փաշինյանի նոր կառավարության հիմնական մարտահրավերն այս է՝ «Արևելքի և Արևմուտքի միջև հավասարակշռության» քաղաքական կարգախոսը վերածել գործնական ռազմավարության։ Եթե Երևանին չհաջողվի հավասարակշռել իր տնտեսական շահերը, անվտանգության պահանջներն ու աշխարհաքաղաքական հավակնությունները, Ռուսաստանի և Արևմուտքի միաժամանակյա ճնշումը կարող է էլ ավելի սահմանափակել Հայաստանի որոշումների կայացման հնարավորությունները։
Այս համատեքստում տարածաշրջանային հարևանների, այդ թվում՝ Իրանի հետ հավասարակշռված հարաբերությունների պահպանումը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ Հայաստանի աշխարհաքաղաքական խոցելիությունը նվազեցնելու համար։