Օտարերկրացիների դերը Բաքու-Երեւան պատերազմի շարունակության մեջ
Արտաքին ուժերի միջամտությամբ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև պատերազմը ավելի լայն և աղետալի չափեր է ստանում:
Այս կապակցությամբ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնահռչակ հանրապետության արտակարգ իրավիճակների վարչության գործադիր տնօրեն, գնդապետ Կարեն Սարգիսյանը հայտարարել է. «Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնահռչակ Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտ քաղաքում հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ իսրայելական, թուրքական արտադրության ռազմատեխնիկա, զինամթերք և զենք: Իսկ Լեռնային Ղարաբաղի փրկարար ուժերը շարունակում են վնասազերծել չպայթած ռումբերը ու ականները»:
Չնայած պատերազմող կողմերի՝ զինադադար հաստատելու և բանակցությունների սեղանի շուրջ նստելու պատրաստակամությանը, արտաքին միջամտությունը խոչընդոտում է այդ նպատակի իրականացմանը: Արտաքին միջամտությունները, հատկապես զանգվածային ոչնչացման զենքի վաճառքի և երկու կողմերին կրիտիկական իրավիճակի մեջ դնելու հարցում, անուղղելի ազդեցություն են ունեցել Ադրբեջանի և Հայաստանի խաղաղ բնակչության վրա: Մինչ այժմ շփման գծերում և վիճելի շրջաններում մարտերից բացի, երկու երկրների որոշ քաղաքներ և քաղաքացիական բնակավայրեր դարձել են պատասխան հարձակումների թիրախ:
Կասկած չկա, որ ադրբեջանական և հայկական ուժերի միջև հրադադարի ռեժիմի հաստատումը հեշտությամբ հնարավոր չէ: Վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում երկու երկրները բազմիցս ստորագրել են հրադադարի պայմանագրեր: Փաստորեն, 1994 թ. մայիսի 12-ին Բաքվի և Երևանի միջև հրադադարի մասին առաջին համաձայնագրի ստորագրումից ի վեր երկու կողմերը միմյանց բազմիցս մեղադրել են հրադադարի ռեժիմը խախտելու մեջ: Հրադադարի մասին երկրորդ համաձայնագիրը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կողմերի միջեւ ստորագրվել է 2016-ի ապրիլին: Այս տարի ևս երկու բախում է տեղի ունեցել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կողմերի միջև: Առաջին բախումը տեղի է ունեցել հուլիսի 12-ին ՝ գրավյալ տարածքների սահմաններից դուրս: Այս պատերազմի նպատակն էր վտանգել Ադրբեջանի էներգիայի փոխանցման գծերը, որոնք իրենց նավթն ու գազը Վրաստանի տարածքով տեղափոխում են Թուրքիա: Հուլիսյան բախումները ուղղակիորեն վերագրվում էին տարածաշրջանում ռուս-թուրքական մրցակցությանը: Վերջին բախումներն սկսվել են սեպտեմբերի 27-ին և ի տարբերություն նախորդ հակամարտությունների, որոնք կարճատև էին, սեպտեմբերյան պատերազմը դեռ շարունակվում է:
Հաշվի առնելով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ներկա իրավիճակը, հատկապես արտաքին միջամտությունը, հնարավոր չէ հույս ունենալ, որ նոր հրադադարի ռեժիմ հաստատվի տարածաշրջանում:
Նշենք, որ մինչ այժմ տարածաշրջանի անկախ երկրների և միջազգային կառույցների նախազգուշացումները չեն կանխել Բաքվի և Երևանի միջև տարածքային վեճի շարունակումը: Վերջին երկու շաբաթների ընթացքում երկու երկրների տասնյակ հազարավոր քաղաքացիական անձինք կրկին տեղահանվել են: Ակնհայտ է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շարունակականության պայմաններում պատերազմող կողմերի ժողովուրդների տեղահանման գործընթացը հետագայում էլ ավելի կընդլայնվի: Փաստորեն, օտարերկրյա կառավարությունների սադրանքով պատերազմի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև պատերազմի տարածաշրջանի շարունակությունը կհանգի տարածաշրջանի ժողովուրդների վնասին: Մյուս կողմից, օտարերկրյա կառավարությունները հսկայական օգուտներ կստանան պկողմերի միջև պատերազմ հրահրելուց:
