Մեկնաբանություն- Երևանը կրկին պահանջել է խաղաղության համաձայանգիր կնքել Բաքվի հետ
2020թ. նոյեմբերի 9-ին, Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև խաղաղության եռակողմ համաձայնագրի ստորագրումից հետո, Երևանի և Բաքվի ղեկավարները Ղարաբաղյան խաղաղության համաձայնությունն ամրապնդելու նպատակով հարկադրված են ամեն փուլում երկկողմ նոր փաստաթղթեր ստորագրել:
Բաքվի և Երևանի պաշտոնյաների կողմից այս փաստաթղթերի ստորագրումը, ըստ էության, հաստատում և հստակեցնում է Ռուսաստանի միջնորդությամբ ստորագրված փաստաթուղթը հաջորդ քայլերում։ Այդ պատճառով այս փաստաթղթերի ստորագրումն անհրաժեշտ է թվում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կողմերին։
Այդուհանդերձ, ԼՂ հակամարտության կողմերը նոր խնդրի առաջ են կանգնել Ռուսաստանի միջնորդությամբ Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ տասը կետանոց համաձայնագրի ստորագրումից հետո, որոնք ըստ երևույթին տարածաշրջանի ժողովուրդներին են պարտադրվել մի շարք օտար ուժերի կողմից:
Իրողությունն այն է, որ Ռուսաստանի միջնորդությամբ Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղ կարգավորման մասին տասը կետանոց համաձայնագրի ստորագրմամբ, Ադրբեջանը և Հայաստանը կարող են սկսել իրենց տարածաշրջանային և միջազգային համագործակցությունը։ Սակայն, ինչպես երևում է, Ադրբեջանի պաշտոնյաները որոշ օտարերկրյա կողմերի ճնշման տակ մտադիր են նոր հոդված ավելացնել Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղության համաձայնագրում։
Բաքվի կառավարության պաշտոնյաների նոր պահանջի համաձայն՝ Հայաստանը պետք է Ադրբեջանի Հանրապետությանը զիջի հինգ կիլոմետր լայնությամբ և ավելի քան 60 կմ երկարությամբ միջանցքը։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան այս միջանցքն Զանգեզուրի միջանցք են կոչում:
Հայաստանի պաշտոնյաները դեռ չեն համաձայնել Ադրբեջանի այդ պահանջին։ Վերջին դիրքորոշմամբ Երևանի պաշտոնյաները հերթական անգամ մերժել են Ադրբեջանի և Թուրքիայի պաշտոնյաների բազմիցս կրկնված պահանջը։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը այս հարցի վերաբերյալ իր վերջին դիրքորոշման մեջ նշել է.
«Հայաստանը երբեք այլ երկրի հետ չի բանակցի Զանգեզուր կոչվող միջանցքի վերաբերյալ»:
Այս մասին հայտարարելով և անդրադառնալով Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի վերջին հայտարարությանը Զանգզուրի միջանցքի բացման վերաբերյալ՝ Նիկոլ Փաշինյանը վիրտուալ ասուլիսում հայտարարեց.
«Հայաստանը պատրաստ է առանց նախապայմանների բանակցել Թուրքիայի հետ տրանսպորտային ուղիների բացման, երկու երկրների սահմանների վերաբացման, ինչպես նաև հայ-թուրքական երկաթուղու բացման և երկու կողմերի չվերթների թեմայով։ Բայց Զանգեզուրի միջանցքը ՀՀ կառավարության օրակարգում չէ և չի էլ լինելու»:
Փորձագետների կարծիքով՝ Ադրբեջանը գործնականում Զանգեզուրի միջանցքի կարիքը չունի և գոյություն ունեցող ճանապարհները վերակառուցելով կարող է հասնել տարածաշրջանային և միջազգային առևտրի իր նպատակներին: Փաստորեն, Զանգեզուրի միջանցքը գրավելով Իլհամ Ալիևի կառավարությունը փորձում է օգնել Թուրքիային:
Ամեն դեպքում, պետք է ասել, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ խաղաղության երկկողմ համաձայնագրի ստորագրման մասին բանակցություններից հետո, Երևանի կառավարությունը կրկին հայտարարել է խաղաղության նոր համաձայնագիր ստորագրելու պատրաստակամության մասին։ Հայաստանի վարչապետը հայտարարել է, որ Երևանը պահանջում է Ադրբեջանի Հանրապետության հետ համապարփակ խաղաղության համաձայնագիր ստորագրել:
Սա առաջին դեպքը չէ, երբ հայ պաշտոնյաները հայտարարում են Ադրբեջանի հետ սահմանազատման պատրաստակամության մասին։ Ավելի վաղ Հայաստանի պաշտոնյաները բարձրացրել էին երկու երկրների սահմանների սահմանազատման և սահմանագծման հարցը։ Սակայն հակառակ անցյալին՝ Ադրբեջանի պաշտոնյաները տատանվում են, ինչը կարծես թե արտաքին ճնշումների պատճառով է։ Սակայն երկկողմ խաղաղության համաձայնագրի ստորագրմամբ Բաքուն և Երևանը կարող են հասնել կայուն խաղաղության։ Չնայած տևական խաղաղության հարթակի գոյությանը, թվում է, թե որոշ արտաքին ուժեր ձգտում են հրահրել ղարաբաղյան երրորդ պատերազմը՝ առավելագույն օգուտներ քաղելու համար։