Մեկնաբանություն- Հայաստանը դեմ է հարաբերությունների նորմալացման համար Թուրքիայի նախապայմաններին
Թուրքիան և Հայաստանը բանակցությունների չորս փուլ են անցկացրել երկկողմ հարաբերությունները վերսկսելու համար, սակայն Թուրքիայի կողմից հարաբերությունների կարգավորման նախապայմանների որոշումը ցույց է տալիս, որ երկկողմ հարաբերությունների վերականգնման գործընթացը լավ չի ընթանում։
Հայաստանի կառավարության պաշտոնյաները հերթական անգամ հայտարարեցին, որ դեմ են Երեւանի և Անկարայի միջև հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված ցանկացած նախապայմանի։ Այս կապակցությամբ Հայաստանի Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ՝ Էդվարդ Աղաջանյանը Երևան մեկնած Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի ղեկավար Դեյվիդ Մք Ալիսթերի հետ հանդիպման ժամանակ ասաց. «Հայաստանի դիրքորոշումը Երևանի և Անկարայի մերձության վերաբերյալ չի փոխվել, և ցանկացած նախապայման անընդունելի է հայերի համար»:
Էդվարդ Աղաջանյանն ասել է.«Հայ ռազմագերիների վերադարձը և պատմամշակութային ժառանգության պահպանումը Երևան-Բաքու և Երևան-Անկարա հարաբերությունների կարգավորման ճանապարհին առկա խնդիրների մի մասն է համարվում:
Հայաստանի կառավարության պաշտոնյան լրագրողների ներկայությամբ կրկնել է Հայաստանի կառավարության դիրքորոշումները Թուրքիայի հետ հարաբերությունների վերականգնման վերաբերյալ և ընդգծել Երևանի կառավարության դիրքորոշումները Թուրքիայի հետ հարաբերություններում որևէ նախապայման չընդունելու հարցում։ Կասկածից վեր է, որ Հայաստանի հետ հարաբերությունները վերականգնելու համար Թուրքիայի իշխանությունների կողմից նախապայմանների առաջադրումը բացասաբար է անդրադառնալու երկու կողմերի ներկայիս և ապագա հարաբերությունների վրա։ Այս գործընթացի շարունակվելը ցույց է տալիս, որ Անկարա-Երևան հարաբերությունները դեռևս գտնվում են որոշ լուսանցքային խնդիրների ստվերում։ Նախկինում Հայաստանի հետ հարաբերություններ հաստատելու Թուրքիայի հիմնական կամ միակ նախապայմանը Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանի սեփականության շուրջ Ադրբեջանի հետ պատերազմի ավարտն էր։ Ակնհայտ է, որ ԼՂ պատերազմի ավարտով և Ադրբեջանի Հանրապետության հաղթանակի հայտարարմամբ Թուրքիան դիսկուրսային և գաղափարախոսական այլ հիմնավորում չունի Հայաստանի հետ հարաբերությունների վերսկսման նախապայման բարձրացնելու համար։ Այս համատեքստում հայտնի թուրք պատմաբան, Կալիֆորնիայի համալսարանի Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի Հայոց ցեղասպանության հետազոտական ծրագրի ղեկավար՝ Թաներ Աքչամը վերջերս հայտարարեց Թուրքիայի և Հայաստանի միջև բանակցությունների վերաբերյալ իր դիրքորոշումը։ Թուրք պատմաբանն ընդգծել է, որ Թուրքիայի հարաբերությունները Հայաստանի հետ հայտնվել են Ադրբեջանի Հանրապետության ստվերում. Ադրբեջանի Հանրապետությունը պատանդ է վերցրել Թուրքիային, որպեսզի այս երկիրը չկարողանա ճշգրիտ և անկախ կարգավորել և թիրախավորել Հայաստանի հետ հարաբերությունները։
Թաներ Աքչամի հայտարարությունից հետո պարզ է դառնում, որ Ադրբեջանը Թուրքիային անվճար և էժան գազ նվիրաբերելու և այլ տնտեսական զիջումների դիմաց այդ երկրի իշխանություններից ակնկալում է հետաձգել Հայաստանի հետ հարաբերությունների վերսկսման հարցը մինչև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տասը կետանոց համաձայնագրի գործադրման վիճակի պարզվելը:
Սակայն պարզ է, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կառավարությունը Հայաստանի հետ հարաբերությունները վերականգնելու համար խիստ կարիք ունի Իլհամ Ալիևի կառավարության հավանության։ Միևնույն ժամանակ, կասկածից վեր է, որ Ադրբեջանի իշխանություններն ակնկալում են, որ Հայաստանը իր երկրի հարավային հողերի մի մասը կհանձնի Բաքվի կառավարությանը՝ Ղարաբաղի խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման դիմաց։ Ինչ վերաբերում է ցամաքային, երկաթուղային և օդային գծերով Նախիջևանի Հանրապետություն մուտք գործելուն, Հայաստանի կառավարությունը հայտարարել է, որ որևէ միջանցք չի տրամադրի Ադրբեջանին:
Իլհամ Ալիևի կառավարության պաշտոնյաները, հավանաբար, նպատակ ունեն Թուրքիայի ճնշման տակ ստանալ այդ միջանցքը: Բաքվի իշխանությունները այս միջանցքն անվանել են «Զանգեզուր»-ի միջանցք, իսկ Թուրքիայի իշխանություններն այն անվանել են «Թուրքական միջանցք»։ Ակնհայտ է, որ Հայաստանի հարավային շրջանից միջանցք ստանալը բխում է միայն Թուրքիայի շահերից և մեծ ազդեցություն չի ունենա Ադրբեջանի համար, հատկապես, որ այս երկիրն ունի Նախիջևան մուտք գործելու հարմար ուղիներ։ Համենայն դեպս, թվում է, թե Թուրքիայի կառավարությունը փորձում է լուծել Հայաստանի հետ Ադրբեջանի խնդիրները՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների վերականգնման նախապայմաններ դնելով, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության կողմից նոր զիջումներ ստանալով:
