Մեկնաբանություն- Որքանո՞վ է Իրանի հետ հարաբերությունների ընդլայնումը կենսական Հայաստանի համար
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն իր վերջին հայտարարության մեջ Թեհրանի հետ հարաբերությունների ընդլայնումն անհրաժեշտ է համարել Երևանի կառավարության և հայ ժողովրդի համար։
Երեքշաբթի (հուլիսի 25-ին) Հայաստանի վարչապետը Երևանում կայացած մամուլի ասուլիսում հայտարարեց, որ իր երկիրը ցանկանում է հնարավորինս համագործակցել և փոխգործակցել հարևան երկրների, այդ թվում՝ Իրանի հետ։ Ավելի վաղ, Չեխիայի Հանրապետության «Respect» ամսագրին տված զրույցում ասել էր.«Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական նպատակը բոլոր հարևան երկրների հետ նորմալ հարաբերություններ հաստատելն է և Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ հարաբերությունների հնարավորինս ընդլայնումը»։
Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունն արվել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարի Թեհրան կատարած այցից մեկ օր անց. Փաստորեն, այս հայտարարությունները ցույց են տալիս Փաշինյանի կառավարության իրական ցանկությունը՝ հնարավորինս ընդլայնել երկկողմ հարաբերությունները Թեհրանի հետ։ Անցած երկուշաբթի (հուլիսի 24-ին) Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը հանդիպել և զրուցել է նախագահ Էբրահիմ Ռայիսիի և Իրանի արտգործնախարար Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահյանի հետ։
Երևանում լրագրողների հետ զրույցում հակադարձելով Թուրքիայի նախագահի անցած ամսվա հայտարարությանը թե Զանգեզուրի միջանցքի հարցով խնդիր ունեն ոչ թե Հայաստանի, այլև Իրանի հետ, Փաշինյանն ասաց. «Հայաստանի դիրքորոշումները Ադրբեջանին ու Թուրքիային հողեր հանձնելու հարցում չեն փոխվել, և դա անհնար է»: Նա ասել է.«Այդ հայտարարությունից հետո մենք մեր դիրքորոշումներն ու տպավորությունները կիսեցինք ոչ միայն մեր գործընկեր երկրների, այլեւ Թուրքիայի հետ։ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ոչ մի միջանցք չի կարող գործել. Հայաստանի Հանրապետությունը պատրաստ է բացել ճանապարհները. Ինչպես նշվում է Բրյուսելում կայացած վերջին հանդիպումից հետո հրապարակված հայտարարության մեջ, նրանք պետք է գործեն տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության և իրավասության շրջանակներում»։
Հայաստանի վարչապետի արձագանքը Թուրքիայի նախագահի հայտարարություններին, թեև այն ուշ է եղել, սակայն ցույց է տալիս, որ Երևանի ղեկավարները դեռևս դիմադրում են Ալիևի և Էրդողանի կառավարությունների ցանկությանը։ Մինչդեռ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը իր վերջին հայտարարություններում ձեւացրեց, թե Հայաստանը միջանցքը Թուրքիային հանձնելու խնդիր չունի, և որ հիմնական խնդիրը միայն Իրանի ղեկավարներն են։
Համենայնդեպս, Հայաստանի վարչապետի վերջին հայտարարություններն ապացուցեցին այն փաստը, որ Երևանի կառավարության պաշտոնյաները դեռևս պնդում են 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի կեսգիշերին ձեռք բերված տասը կետից բաղկացած համաձայնությունը և դեմ են այս համաձայնագրում ևս մեկ կետ ավելացնելուն։
Հայաստանի իշխանությունները գիտակցել են այն փաստը, որ ադրբեջանական կողմը սահմանափակ հնարավորություններ ունի ապակայունացնելու կովկասյան տարածաշրջանը և չի կարող երկար ժամանակ շարունակել սպառնալ հայկական կողմին։
Կովկասյան տարածաշրջանի վերջին իրադարձությունների ընդհանուր ամփոփման մեջ կարելի է ասել, որ Իրանի և Հայաստանի միջև աճող հարաբերությունները մեծացրել են Իրանի նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված որոշ քաղաքական գործիչների անհանգստությունն ու դժգոհությունը, սակայն տարածաշրջանում ավելի կարևոր խնդիրներ են սպասվում։ Կարծես օտարների թելադրանքով Բաքվի և Անկարայի կառավարությունները, Հայաստանից զիջումներ ստանալուց հիասթափվելուց հետո, ձեռնամուխ են եղել Միջին միջանցքի կառուցմանը։ Այս միջանցքը, որն անկասկած ձևավորվում է տարածաշրջանի անկախ երկրների վնասին, ստեղծվում է ԱՄՆ-ի, Անգլիայի, Իսրայելի և Հարավային Կովկասում Միացյալ Նահանգների այսպես կոչված դաշնակից կառավարությունների պնդմամբ և ինչպես միշտ Թուրքիան և Ադրբեջանի Հանրապետությունը կանգնած եմ օտարերկրացիների քաղաքական ծրագրերի իրականացման առաջնագծում: