Մեկնաբանություն-Ո՞րն է Հայաստանին աջակցելու ԱՄՆ-ի հավակնության նպատակը
Արդեն որոշ ժամանակ է, ինչ Միացյալ Նահանգները թեքվել է Հայաստանի կողմը աշխարհաքաղաքական վերակազմավորման համար։
Ղարաբաղյան վերջին զարգացումներին զուգահեռ, ամերիկացի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցը Հայաստան, վկայում է Հարավային Կովկասում Վաշինգտոնի միջամտողական նոր պլանի և այս տարածաշրջանում Ռուսաստանի դերը նվազեցնելու փորձի մասին։
Բայդենի վարչակազմը փորձում է ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և առավելագույնս օգտագործել Ուկրաինայի պատերազմին Ռուսաստանի ներգրավվության առիթը։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի արևմտամետ մոտեցումը լուրջ մտահոգություններ է առաջացրել այս երկրի և կովկասյան տարածաշրջանի ապագայի համար։ Ռուսաստանից հեռու մնալու և Արևմուտքին մերձենալու Փաշինյանի փորձը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ Հայաստանի և տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի համար։ Իհարկե, Հայաստանին և Փաշինյանի կառավարությանը մերձենալու Բայդենի կառավարության նոր ծրագիրը Երևանին օգնելու նպատակ չունի, այլև Սպիտակ տունը ունի հստակ և թաքնված նպատակներ։
Այս առումով, Միացյալ Նահանգների կողմից Ղարաբաղի հայերին «մարդասիրական օգնության» շրջանակում ստեղծված կազմակերպությունները որոշել են ապակայունացնել տարածաշրջանը, ընդորում ամերկացի պաշտոնյաները Ադրբեջանին դատապարտելու և պատժամիջոցներ կիրառելու հարցում աստիճանաբար բանավոր ճնշումներից անցել են գործնական քայլերի։
Միացյալ Նահանգները Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) միջոցով ավելի քան 4,1 մլն դոլար է հատկացրել որպես հավելյալ մարդասիրական օգնություն Ղարաբաղում էթնիկ զտումներից տուժած մարդկանց կարիքները հոգալու համար։ 2020 թվականից ի վեր ԱՄՆ-ի մարդասիրական օգնության ընդհանուր ծավալը կազմում է մոտ 28 միլիոն դոլար։
Անգլիացի փորձագետ և լրագրող Նիլ Ուոթսոնի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի աջակցությունը Հայաստանին մի քանի պատճառ ունի.
Այս պատճառներից մեկը ԱՄՆ-ի հայ համայնքի լայնածավալ ազդեցությունն է, որը ինտեգրվել է ԱՄՆ հասարակությանը վերջին 100 տարում և բաղկացած է քաղաքական, լրատվական և առևտրի ոլորտի բազմաթիվ կարևոր գործիչներից, և ԱՄՆ-ն երբեմն ենթարկվում է նրանց հայացքների ազդեցությանը:
Մյուս պատճառը՝ ԱՄՆ-ի կրոնական աջ թևի ազդեցությունն է այս երկրի քաղաքականության վրա, որը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հայկական նարատիվը ինչ-որ կերպ ընդունում է որպես կրոնական հակամարտություն։ Ներկայիս կառավարությունը նույնպես ձգտում է սիրաշահել այս խմբին, ինչպես նաև հայկական սփյուռքին։
Նիլ Ուոթսոնի կարծիքով՝ այս առումով ազդեցիկ կարելի է համարել նաեւ ԱՄՆ-ում իսլամաֆոբիան եւ թուրքաֆոբիան։
Այնուամենայնիվ, Վաշինգտոնի աջակցությունը Երևանին ցույց է տալիս, որ Բաքուն ձախողվել է ԱՄՆ-ի քաղաքական լոբբինգում։
Այժմ հարց է ծագում, թե արդյոք Հայաստանին ԱՄՆ-ի աջակցությունը պայմանավորված է մարդասիրական ու խաղաղասիրական նկատառումներով։
Ըստ անգլիացի այս փորձագետի՝ Հայաստանին ԱՄՆ-ի աջակցությունը ոչ թե մարդասիրական նկատառումներով է պայմանավորված, այլ միտված է Վաշինգտոնի շահերի ապահովմանը։
Ամերիկացի պաշտոնյաների խոսքով՝ ԱՄՆ-ն անհանգստացած է Իրանի փոքր հեռահարության և առաջադեմ բալիստիկ հրթիռներով։ Վաշինգտոնը պնդում է, որ Իրանը այդ հրթիռներն ու զենքերը տրամադրում է Ռուսաստանին ուկրաինական պատերազմում օգտագործելու համար։
ԱՄՆ-ն նաև նկատի ունի, որ իրանական հրթիռների հեռահարությունը կհասնի Իսրայել, ինչպես նաև Իրանի շրջակա տարածքներում գտնվող ամերիկյան բազաներ:
Վաշինգտոնն այժմ փորձում է Հայաստանը դարձնել որպես իր բազա տարածաշրջանում։ ԱՄՆ-ի ներկայությունը Կովկասում կարող է մեծապես օգնել Վաշինգտոնին զսպելու Ռուսաստանին և Իրանին։
Նաև ԱՄՆ-ի արաջիկա ընտրությունների թեկնածուները փորձում են ձայներ շահել և ֆինանսական աջակցություն ստանալ ամերիկահայ խմբերից, կրոնական աջ թևի և այլ կրոնական թևի հետևորդներից։ Ակնկալվում է, որ Երեւանի նկատմամբ թեկնածուների աջակցություն ցուցաբերող դիրքորոշումները կշարունակեն աճել։
Թեև ԱՄՆ-ն և Արևմտյան Եվրոպայի երկրները հավակնում են աջակցել Հայաստանին, բայց հաշվի առնելով Հայաստանի տնտեսական վիճակը, արդյոք նրանք պատրաստ են ենթակառուցվածքային օգնություն տրամադրել հայերին։
Աղբյուր՝ Ռահբորդե Մոասեր («Ժամանակակից ռազմավարություն») վերլուծական կայքից