Պայծառ ապագա (13)

Այս հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք հատկապես նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում Իրանի առաջընթացին:

Հարգարժան ռադիոլսող բարեկամներ, ներկայացնում ենք «Պայծառ ապագա» հաղորդաշարի հերթական թողարկումը: Նախորդ հաղորդման ժամանակ խոսեցինք իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո Իրանում գիտության ու տեխնոլոգիայի զարգացման մասին: Այսօր կանդրադառնանք  նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում Իրանի առաջընթացին:

Իսլամական հեղափոխությունից հետո Իրանի առաջընթացի շոշափելի դրսևորումներից մեկը կրթական հաստատությունների քանակի և որակի բարձրացումն է: Մինչև գիտության մասնագիտացված ոլորտներին հասնելը, հասարակության մեջ գիտական ​​առաջընթացի առաջին փուլը գրագիտության մակարդակի բարձրացումն է: Հաջորդ փուլում, որպես հասարակության կրթության ամենաբարձր մակարդակ՝ բարձրագույն կրթությունը, մեծ  նշանակություն ունի, քանի որ այն էական դեր է խաղում  գիտական, մշակութային, տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական տեխնոլոգիաների տարբեր հարթություններում հասարակության աճի և  զարգացման մեջ: Իսլամական հեղափոխությունից հետո Իրանը գիտական ​​թռիչք է կատարել բոլոր ոլորտներում:

Ըստ ISI գիտական տվյալների միջազգային բազայի՝ վերջին տարիներին  Իրանը հոդվածների քանակի առումով    տարածաշրջանում գրավել է առաջին  ​​և աշխարհում` 15 -րդ տեղը: Գիտատեխնիկական պարկերը, որոնք մինչև գրեթե երկու տասնամյակ առաջ համարվում էին իրանական գիտատեխնոլոգիական էկոհամակարգի բոլորովին նոր կազմակերպություն, այժմ հանդիսանում են ամենահայտնի կառույցներից մեկը` գիտելիքահենք գործունեության և զբաղվածության ամրապնդման և գիտելիքահենք նպատակների իրականացման ճանապարհին գիտելիքի միջոցով հարստություն ձեռք բերելու համար: Ներկայումս պարկերում և զարգացման կենտրոններում տեղակայված են ավելի քան 1100 գիտելիքահենք ընկերություններ: Ըստ 20-ամյա հեռանկարային ծրագրի՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը մինչև 2025 թվականը պատկերված է որպես զարգացած երկիր, որը տարածաշրջանում տնտեսական, գիտական ​​և տեխնոլոգիական ոլորտում կզբաղեցնի առաջին դիրքը՝ իսլամական և հեղափոխական ինքնությամբ,  ոգեշնչող իսլամական աշխարհում և միջազգային հարաբերություններում կառուցողական և արդյունավետ փոխգործակցությամբ: Իրանում նանոտեխնոլոգիայի զարգացման առաջին 10 տարիների ընթացքում քայլեր ձեռնարկվեցին այս հեռանկարային ծրագրի ուղղությամբ շարժվելու համար, և բոլոր ջանքերը հիմնված էին գիտական, նպատակային և պլանավորված շարժման մոդելի ապահովման վրա: Այսօր նանոտեխնոլոգիան ի հայտ է եկել որպես արդյունաբերական հեղափոխության չորրորդ ալիք և մեծ երևույթ բոլոր ոլորտներում և գիտական ​​ուղղություններում։ Այն  հանդիսանում է նոր տեխնոլոգիաներից մեկը, որն արագ զարգանում է: Գիտնականները կարծում են, որ նանոտեխնոլոգիան, կենսատեխնոլոգիան և տեղեկատվական ու հաղորդակցական տեխնոլոգիաները երեք գիտական ​​ոլորտներ են, որոնք ձևավորում են երրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը, իսկ նանոտեխնոլոգիան կարող է լինել նանոմասշտաբի ներկայիս գիտության  շարունակությունը կամ ներկայիս գիտությունը  պլանավորել  ավելի նոր և ժամանակակից հիմքի վրա:

Իրանում նանոտեխնոլոգիայի ձեռքբերումներից են տարբեր տեսակի արտադրանքները, այդ թվում` նանո կենցաղային արտադրանք, նանո մեքենաներ, նանո տեքստիլ, կոսմետիկա, գյուղմթերք, շինարարական արտադրանք և դեղորայք160 ակտիվ նանո ընկերությունների կողմից, որում  ներառվում է 370 տեսակ արտադրանք։ Նանոտեխնոլոգիայի  ատոմային մասշտաբի մասնիկների ուսումնասիրությունն իրականանում է դրանք վերահսկելու նպատակով: Նանոտեխնոլոգիական հետազոտությունների մեծամասնության հիմնական նպատակն է նոր միացությունների ձևավորումը կամ գոյություն ունեցող նյութերի փոփոխությունները: Նանոտեխնոլոգիան այն սակավաթիվ տեխնոլոգիաներից է, որը գոյություն չուներ նույնիսկ աշխարհում մինչև իսլամական հեղափոխությունը։ Այնուամենայնիվ, հատկանշական է, որ աշխարհում այս տեխնոլոգիայի ի հայտ գալուց ի վեր Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը ժամանակին ծանոթացել է նանոտեխնոլոգիային և այսօր հասել է առաջընթացի այն աստիճանի, որ Իրանն այժմ նանոտեխնոլոգիայի արտադրության ոլորտում աշխարհի վեցերորդ առաջատար երկիրն է: Նանոգիտությունը մեծ փոփոխություններ է առաջացրել  աշխարհում և Իրանում գիտության այս տեսակը լավ վիճակում է:

Հաշվի առնելով  նանոյի կիրառման ոլորտները, այդ թվում՝  դեղերի արտադրությունը և պաշարումը, հիվանդության ախտորոշումը, ջրի դետոքսիկացիան, գյուղատնտեսության մեջ արտադրողականության բարձրացումը, գյուղմթերքների և սննդամթերքի կուտակումն ու պահեստավորումը, վնասատուների դեմ պայքարը և օդի սանիտարական մաքրումը, ապագայում այդ ձեռքբերումների ազդեցությունը շոշափելի կլինի մարդկանց կյանքում:  Ներկայումս Իրանում նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում արտադրվել է 370 անուն ապրանք, որոնք արտահանվում են 15 երկիր: Նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում քանակական ու որակական առաջընթացի առումով Իրանը  Չինաստանից, ԱՄՆ-ից և Հնդկաստանից հետո,աշխարհում 4 -րդ տեղն է զբաղեցնում   և ավելի բարձր դիրքում է, քան եվրոպական բոլոր երկրները:

Նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում Իրանի համաշխարհային դիրքը գնահատվում է երեք հիմնական ցուցանիշներով՝ հոդվածների քանակ, հոդվածների որակ և նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում գյուտերի թիվ: 2019 -ին իրանցի հետազոտողների կողմից Web of Science շտեմարանում ինդեքսավորվեցին նանոտեխնոլոգիայի հետ կապված 11096 հոդվածներ։ Նանո ոլորտի վերաբերյալ հրապարակումների այս  քանակով Իրանն աշխարհում զբաղեցրել է չորրորդ տեղը: Մեկ շնչի հաշվով  այս հոդվածների ցուցանիշով Իրանն զբաղեցնում է տասնչորսերորդ տեղը (2018) գնողունակության հավասարության հիման վրա  և աշխարհում առաջին տեղը՝ հոդվածների քանակով  (2017): Իրանի Թեհրանի համալսարանը հրապարակելով նանո ոլորտի վերաբերյալ 930 հոդված, որը կազմում է 2019 թվականին այս ոլորտում հրապարակված իրանական բոլոր  հոդվածների 8.3 տոկոսը, զբաղեցնում է առաջին տեղը:  Թարբիաթ Մոդարեսի համալսարանը 529 հոդվածով, Ամիր Քաբիրի տեխնոլոգիական համալսարանը 492 հոդվածով, Սպահանի տեխնոլոգիական համալսարանը 417 հոդվածով և Շարիֆի տեխնոլոգիական համալսարանը 412 հոդվածով, համապատասխանաբար զբաղեցնում են հաջորդ տեղերը:

Նանոտեխնոլոգիայի զարգացումն Իրանում տեղի է ունենում երկարաժամկետ ծրագրի շրջանակներում: Այս ծրագրի ամենակարևոր մասը ենթակառուցվածքների զարգացումն է, հատկապես դպրոցներում և համալսարաններում աշխատուժի պատրաստման ոլորտում: Նանոտեխնոլոգիայի աշակերտական օլիմպիադան աշակերտների մասնակցությամբ անցկացվող մրցույթներից է: Նանոտեխնոլոգիայի ազգային մրցույթը և նանոտեխնոլոգիայի ստարտափերի հզորացման մրցույթը նույնպես այս ոլորտում ուսանողների շրջանում անցկացվող մրցույթներից են: Nanostartup ծրագիրը Նանո տեխնոլոգիայի կրթության հիմնադրամի (Nano Technology Education Foundation) վերջին օղակն է, և Nano Technology Education կայքում վերապատրաստման գործընթացն ավարտելուց և ազգային մրցույթին մասնակցելուց հետո, վերջապես, ուսանողներին թույլ կտրվի ներգրավվել ծրագրում։ 

Nanostartup-ի հիմնական նպատակն է զարգացնել շուկայի կարիքների վրա հիմնված նախատիպը և ներկայացնել անհրաժեշտ ուսուցում և խորհրդատվություն մասնակից թիմերին:. Իրանում նանոտեխնոլոգիաների զարգացման սկզբից երկու տասնամյակ անց մենք մարդուժի ոլորտում կարևոր զարգացումների ականատես ենք  , որը գիտության և տեխնոլոգիայի զարգացման կարևոր ենթակառուցվածք է:Հմուտ և մասնագիտացված աշխատուժի պատրաստումը կարևոր նշանակություն ունի տեխնոլոգիան առաջ մղելու համար: Ներկայումս Իրանում կան նանոտեխնոլոգիայի տարբեր ոլորտների ավելի քան 35,000 տեխնոլոգներ և գիտնականներ: Նաև, Իրանի համալսարանների գրեթե 2,500 պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամներ, դասախոսներ  աշխատում և հետազոտություններ են կատարում նանոտեխնոլոգիայի ոլորտում: Իրանի ավելի քան 60 համալսարաններում  նանոտեխնոլոգիայի տարբեր ոլորտներում իրականանում է մագիստրոսական կրթություն։

Միայն առողջապահության նախարարությունում դոկտորանտուրայի բաժնում կան 10 ճյուղ` կապված բժշկական և դեղագործական նանոտեխնոլոգիաների  հետ:Գիտության նախարարությունն ներկայացնում  է ավելի քան 20 դոկտորական ծրագիր՝ նանոտեխնոլոգիայի տարբեր ոլորտներում, այդ թվում՝ նանոքիմիա, նանոֆիզիկա, նանոէլեկտրոնիկա, նանոբիոտեխնոլոգիա, և նանոնյութեր:Հաշվի առնելով համալսարական տարբեր մակարդակներ՝ զգալի թվով դիսերտացիաներ և դոկտորական ատենախոսություններ են ներկայացվել նանոտեխնոլոգիայի տարբեր ոլորտներում: Ներկայումս Իրանում կա նանոտեխնոլոգիայի տարբեր ոլորտների և փուլերի ավելի քան 20,000 շրջանավարտ:

Ներկայումս Իրանում  նանոտեխնոլոգիայի բնագավառում  գործում է 220 փոքր ու խոշոր ընկերություն: Նանոտեխնոլոգիական ձեռնարկությունների ֆինանսական շրջանառությունը վերջին երեք տարում  կրկնապատկվել է: Վերջին երկու տարիներին, չնայած ԱՄՆ-ի կոշտ պատժամիջոցներին և տարբեր ապրանքների արտահանման հետ կապված ճնշումներին, նանո-ոլորտը պահպանեց իր ֆինանսական շրջանառության կրկնակի ավելացումը, ինչը վկայում է այս ոլորտում Իրանի հզորության մասին: