Նորություններ(54)
Հոկտեմբեր 02, 2022 09:20 Asia/Tehran
Շաբաթական եթեր հեռարձակվող «Նորություններ» հաղորդաշարի շրջանակներում ներկայացնում ենք գիտական, մշակութային, գեղարվեստական, ռազմական ու տնտեսական ոլորտներում Իրանի գրանցած նորագույն ձեռքբերումները։
Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս շաբաթվա հաղորդումը սկսում ենք գիտական ոլորտին առնչվող թեմայով:
«Շահիդ Բեհեշթի» բժշկական գիտությունների համալսարանի պրոֆեսոր և պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամ, դոկտոր Նասեր Սիմֆորուշն արժանացել է «SIU Distinguished Career Award-ի լավագույն ուրոլոգ» մրցանակի: «Շահիդ Բեհեշթի» բժշկական գիտությունների համալսարանի պրոֆեսոր դոկտոր Նասեր Սիմֆորուշն այս մրցանակը կստանա աշխարհի ավելի քան հինգ հազար լավագույն ուրոլոգների ներկայությամբ Կանադայի Մոնրեալ քաղաքում Ուրոլոգիայի համաշխարհային կոնգրեսում:
Distinguished Career Award-ը SIU-ի կարևորագույն մրցանակներից է, որն ունի շատ բարձր ակադեմիական և միջազգային հեղինակություն: Այս մրցանակը շնորհվում է այն մարդկանց, ովքեր իրենց աշխատանքային տարիների ընթացքում կարևոր և նշանակալի ազդեցություն են ունեցել ուրոլոգիայի ոլորտում, այս մրցանակի արժանանալը ժամանակավոր հաջողություն կամ ձեռքբերում չէ, այլ կապված է ուրոլոգի մասնագիտական ժամանակաշրջանի ձեռքբերումների հետ։ Դոկտոր Սիմ Ֆորուշի ընտրությունը որպես Ուրոլոգիայի համաշխարհային ասոցիացիայի Distinguished Career Award-ի դափնեկիր, ազգային և համաշխարհային մեծ պատիվ է գիտական և ուրոլոգիական հանրության համար և համարվում է արժեքավոր ձեռքբերում, ինչպես նաև շրջադարձային կետ Իրանում ուրոլոգիայի և բժշկության ոլորտում, որովհետև առաջին անգամ է ինչ այս մրցանակը շնորհվում է ոչ արևմտյան երկրի:
***
Աշխարհի խոշորագույն գիտական ինստիտուտի հայտարարության համաձայն, աճել է «Cell Journal»-ի գործակիցը։
Գիտական տեղեկատվության հանրահայտ ինստիտուտը (ISI)** իր վերջին տարեկան զեկույցում Cell Journal-ի ազդեցության գործակիցը հայտարարել է 3.128: Cell Journal ամսագրի ազդեցության գործակցի աճը տեղի է ունեցել այն ժամանակաշրջանում, երբ դրա հրատարակման մեթոդը պարբերաթերթից փոխվել է ամսագրի։ Այս միջազգային ամսագիրը կենտրոնանում է բջջային և մոլեկուլային գիտությունների առարկայական ոլորտների և հարակից այլ առարկաների վրա, ինչպիսիք են ցողունային բջիջները, վերականգնողական բժշկությունը, գենետիկան, մոլեկուլային և բջջային կենսաբանությունը և կենսաքիմիան:
Այս ամսագիրը հաստատվել է որպես բաց հասանելիությամբ գիտահետազոտական հրատարակություն Իրանի Առողջապահության, բուժման և բժշկական կրթության նախարարության հավատարմագրման կոմիտեի կողմից 1999 թվականին, և դրա հրատարակման գործընթացը շարունակվել է ութ հարյուր գրախոսված գիտական հոդվածներով: Cell Journal-ի կողմից հրապարակված գիտական փաստաթղթերի մեջբերումների թիվը 6740 է, իսկ H-Index***-ը՝ 31։
Անգլալեզու այս հրատարակության տարբեր փաստաթղթերի տեսակներից առավել հաճախակի են, համապատասխանաբար, բնօրինակ հոդվածները՝ թվով 741 վերնագիր և գրախոսական հոդվածները՝ թվով 37 վերնագիր: Միջին հաշվով յուրաքանչյուր փաստաթղթի հղում է կատարվում 8096 անգամ։ Նաև Cell Journal-ում ամենամեծ թվով գիտական փաստաթղթեր հրապարակած երկրներն են, համապատասխանաբար, Իրանը, Չինաստանը, Ամերիկան, Թուրքիան, Հնդկաստանը, Գերմանիան և Հարավային Կորեան։
***
Միջազգային երիտասարդ հետազոտողի մրցանակը՝ « Award Investigator Young Gao Dayong» կոչմամբ, շնորհվել է Ռոյան հետազոտական ինստիտուտի գիտական պրոֆեսորադասախոսական կազմի անդամ, դոկտոր Ռուհոլլահ Ֆաթհիին։ Այս մրցանակը Կրիոկենսաբանության համաշխարհային ընկերության կողմից ամեն տարի շնորհվում է մինչև 45 տարեկան հետազոտողներին, ովքեր ակտիվ են կենսասառեցման կամ կրիոկենսաբանության ոլորտում, ովքեր իրենց երկրում արդյունավետ գործունեություն են ծավալում այս գիտության զարգացման գործում:
Cryobiology Society-ի միջազգային մրցանակը հիմնադրվել է 2019 թվականին, իսկ չորրորդ շրջանը անցկացվեց 2022 թվականին Հարավային Իռլանդիայի մայրաքաղաքում։ Այս մրցանակը շնորհվել է 2019 թվականին բրազիլիացի հետազոտողի, 2020 թվականին՝ պակիստանցի, իսկ 2021 թվականին՝ մի պորտուգալացու։
Կրիոկենսաբանությունը գիտություն է, թե ինչպես պահպանել կենսաբանական նյութերը և կենդանի բջիջները ցածր ջերմաստիճաններում: Ցողունային բջիջների, սեռական բջիջների (սպերմատոզոիդներ և ձվաբջիջ), բազմաբջիջ սաղմերի կամ ձվարանների և ամորձիների հյուսվածքների երկարաժամկետ պահպանումը այս գիտության կիրառություններից է անպտղության բուժման մեջ:
Պորտալարի արյան ցողունային բջիջների բանկը ցածր ջերմաստիճանի օգտագործման ևս մեկ օրինակ է այս շատ արժեքավոր բջիջների երկարաժամկետ պահպանման համար: «Ռոյան» գիտահետազոտական ինստիտուտն այժմ օգտագործում է կենսաբանական նմուշների պահպանման նորագույն սառեցման մեթոդները և լաբորատոր միջավայրում ստեղծել կամ մշակել է այդ մեթոդներից շատերը: Դոկտոր Ռուհոլլա Ֆաթհին Ռոյան գիտահետազոտական ինստիտուտի սաղմնաբանության ամբիոնի դոցենտ է, ով աշխատում է ձվաբջիջների սառեցման և ձվարանների հյուսվածքների ճարտարագիտության երկու ոլորտներում:
***
Իրանում արտադրված հակաքաղցկեղային դեղամիջոցը ընդառաջվել է աշխարհի կողմից։
Նանոտեխնոլոգիայով քաղցկեղի դեմ դեղամիջոցներ արտադրող գիտելիքահենք ընկերության տնօրենի խոսքով՝ այս ընկերությունում արտադրվող նանո դեղամիջոցներն օգտագործվում են կրծքագեղձի, թոքերի և ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի բուժման համար։ Քաղցկեղային հյուսվածքի մեջ ներթափանցելով՝ այս նանո-դեղամիջոցը կանխում է ուռուցքի առաջընթացը և առաջացնում քաղցկեղային հյուսվածքի ոչնչացում։ Նանո չափսերի շնորհիվ այս դեղամիջոցի արդյունավետությունն ավելի բարձր է, իսկ կողմնակի էֆեկտները՝ ավելի քիչ, քան նմանատիպ դեղամիջոցները:
Ընկերության տնօրենների խորհրդի այս անդամի խոսքով, սկզբնական շրջանում մեր թիրախը ներքին շուկան էր, սակայն գիտելիքահենք այս նվաճման հաջողությունն այնպիսին էր, որ երբ ապրանքը մտավ շուկա, այն ընդունվեց միջազգային մակարդակով, և սկսվեց այդ ապրանքի արտահանումը՝ առաջին իսկ տարվանից։ Այս նախագծում պակլիտաքսելը` քիմիաթերապիայի ամենատարածված դեղամիջոցներից մեկը, փոքրացվեց՝ հասնելով 130-ից 150 նանոմետր չափերի: Առողջ հյուսվածքներում անոթները հասուն են և դրանցում անցքերի չափը մոտ 10 նանոմետր է։ Քաղցկեղի բջիջներում, որոնք շատ նման են նորմալ բջիջներին, բայց դրանց վերարտադրության արագությունը բարձր է, անոթները չեն ստանում հասունացման հնարավորություն՝ աճի բարձր տեմպերի պատճառով, և այդ անոթների անցքերի չափը կազմում է 300 նանոմետրից մեկ միկրոն։ Այս նանո-դեղամիջոցը կարող է այս անցքերով մտնել քաղցկեղային բջիջների արյան անոթներ՝ չվնասելով առողջ բջիջներին: Արդյունքում այս նանո-դեղամիջոցը բարձր արդյունավետություն ունի։
Նանոտեխնոլոգիայով հակաքաղցկեղ դեղամիջոցներ արտադրող գիտելիքահենք ընկերության տնօրենի խոսքով, այս դեղամիջոցն օգտագործվում է կրծքագեղձի և ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի դեպքում։ Պակլիտաքսելը բնական հակաքաղցկեղային նյութ է, որը կանխում է բջիջների բաժանման գործընթացը և քաղցկեղի բջիջների աճը: Այս դեղամիջոցում օրգանիզմում օգտագործվում է ալբումինի՝ որպես ջրում չլուծվող մոլեկուլների բնական կրիչի հատկությունը, որն ընտրողաբար կուտակվում է ուռուցքային հյուսվածքներում։ Այս դեղը չունի քիմիաթերապիայի վնասակար կողմնակի էֆեկտները, ինչպես մյուս դեղամիջոցները, որոնք օգտագործում են լուծիչներ, քանի որ այն ակտիվ հակաքաղցկեղային նյութը՝ պակլիտաքսելը դնում է ալբումինի մեջ:
***
Մի խումբ հետազոտողներ, համագործակցելով երկու իրանցի հետազոտողների հետ, հայտնագործեցին բիոսենսոր՝ ջրի նմուշներում նախակենդանիների հարուցիչի ճշգրիտ և արագ նույնականացման համար:
Cryptosporidium-ն աղիքային միաբջիջ պաթոգեն է, որը երեխաների մահվան և մեծահասակների մոտ փորլուծության հիմնական պատճառներից մեկն է: Այս հարուցչի տարածումը կանխելու համար Cryptosporidium-ի հայտնաբերումը բարձր առաջնահերթություն է: Այս կապակցությամբ մի խումբ հետազոտողներ, համագործակցելով իրանցի հետազոտողներ Հոմայուն Նաջարյանի և Մինա Հուրֆարի հետ, ստեղծել են էլեկտրաքիմիական կենսասենսոր՝ հիմնված պարզ չիպի վրա, որն ունակ է ճշգրիտ և առանց պիտակների հայտնաբերել Cryptosporidium օոցիստները ջրի նմուշներում:
Այս պիտակ չունեցող էլեկտրաքիմիական կենսատվիչի բարձր զգայունությունն ու առանձնահատկությունը ցույց են տալիս, որ նոր հարթակը կարևոր քայլ է արագ և էժան փորձարկման գործիքի մշակման ուղղությամբ՝ նախնական նախազգուշացման և ջրի նմուշներում Cryptosporidium օոցիստների տեղում անհապաղ հայտնաբերելու համար: Բացի այդ, օպտիմալ պայմաններում այս կենսատվիչի կիրառությունները կարող են ընդլայնվել՝ բացահայտելու քիմիական նյութերը և այլ կենսամարկերներ շրջակա միջավայրի և բժշկական վերլուծության համար:
