Սրբազան պաշտպանության 8-ամյա հերոսապատման վերընթերցում-94
Հոկտեմբեր 11, 2022 04:04 Asia/Tehran
Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում խոսելու ենք նավթատարների պատերազմի խստացման և Քուվեյթի նավթատարներին ուղեկցելու ԱՄՆ-ի անարդյունավետ քայլի, Հաջջի իրանցի ուխտավորների սպանության և թիվ 598 բանաձևի գործնականացման համար ՄԱԿ-ի ժամանակի գլխավոր քարտուղար դե Կուելյարի Բաղդադ կատարած այցի մասին:
Նախորդ հաղորդման ընթացքում խոսեցինք ԱՄՆ-ի Իրանի հետ պաշտոնապես բախման մեջ մտնելու և նավթատարների պատերազմի խստացման մասին: Մինչև Քուվեյթյան նավերի վրա ամերիկյան դրոշի տեղադրումը և ամերիկյան նավերի կողմից նրանց ուղեկցումը խոցվել է 117 առևտրային նավ և նավթատար նավ, որոնցից 63-ը եղել են Իրաքի, 54-ը՝ Իրանի թիրախում։ Բայց այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ն ուղեկցեց նավատորմերը, մեկ տարվա ընթացքում այս թիվը հասավ 182-ի, որից 82-ը խոցվեց Իրաքի կողմից, իսկ 105-ը խոցվեց պատասխան գործողությունների ժամանակ։ Ուստի Քուվեյթյան նավերի վրա ամերիկյան դրոշի տեղադրմամբ պատասխան գործողությունների ծավալը գրեթե կրկնապատկվեց, իսկ Պարսից Ծոցում ընդլայնվեց անապահովության մթնոլորտը։ Թեև Քուվեյթի նավերի վրա ամերիկյան դրոշ դնելը լավագույն ռազմավարությունը չէր, սակայն ամերիկյան տեսանկյունից դա ողջամիտ քաղաքական ռիսկ էր, որպեսզի Սադամի ռեժիմը չպարտվի այս պատերազմում։ Այս քայլը մեծ ծախսեր բերեց ԱՄՆ-ի համար։ Որովհետև առաջին նավախումբը ուղեկցելու պահից մինչև պատերազմի ավարտը, երբ դադարեցվեց նավերի ուղեկցորդական գործողությունը, ընդհանուր առմամբ ուղեկցվել է 252 նավ, որից 177-ը՝ ամերիկյան դրոշի տակ գտնվող նավթատարներ են եղել։ Իհարկե, ԱՄՆ-ի այս գործողության մյուս նպատակը Իրանի վրա ռազմական ճնշումն ընդլայնելն էր՝ Իսլամական Հանրապետությանը ստիպելու ընդունել թիվ 598 բանաձեւը։ Պարսից ծոցի ռազմավարական ջրանցքը նավթատար տանկերի ուղեկցությամբ վերահսկելու համար ԱՄՆ-ի ձախողումից հետո, 1987 թվականի ամռանը սկսվեց Իրանի դեմ պատժամիջոցների նոր փուլը: Սա Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցների երկրորդ փուլն էր։ Այս պահից ԱՄՆ-ն որոշեց արգելք դնել իրանական բոլոր ապրանքների ներմուծման վրա և արգելք դնել զգայուն ապրանքների և հատկապես երկակի նշանակության տեխնոլոգիաների դեպի Իրան արտահանման վրա։ 1987 թվականի ամռանը ԱՄՆ-ն իրանական նավթի ամենամեծ գնորդն էր և օրական 600 հազար բարել նավթ էր գնում Իրանից և Իրան էր արտահանում որոշ արդյունաբերական ապրանքներ, այդ թվում՝ փոքր գեներատորներ, կապի սարքավորումներ, տրակտորներ և ինքնաթիռների որոշ պահեստամասեր։ ԱՄՆ-ի ժամանակի նախագահ Ռեյգանը 1987 թվականի նոյեմբերի սկզբին հրամայեց էմբարգո դնել Իրանից ներմուծվող ապրանքների վրա և նվազագույնի հասցրեց դեպի Իրան արտահանումը: ԱՄՆ-ն փորձեց ստիպել այլ արդյունաբերական երկրներին միանալ իրեն՝ պատժամիջոցներ կիրառելով Իրանի ապրանքների և զգայուն ու երկակի նշանակության և տեխնոլոգիաների վաճառքի համար:
Այս պատժամիջոցները գումարվեցին առաջին փուլի պատժամիջոցներին և բազմաթիվ սահմանափակումներ ստեղծեցին Իրանի համար։ Այս իրավիճակում ԱՄՆ-ն Իրանի դեմ մի շարք միջոցառումներ սկսեց իրավական, տնտեսական, քաղաքական, քարոզչական և ռազմական ոլորտներում՝ Իսլամական Հանրապետության վրա ինտենսիվ ճնշում գործադրելու և Իրանին ստիպելու դադարեցնել պատերազմը։ Չնայած իրաքյան ռեժիմի բռնապետ Սադամի օգտին պայմանների փոփոխության բազմաթիվ նշաններ կային, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի բացահայտ աջակցությունը բաասական ռեժիմին, Իրանը դեռ իրեն թույլ դիրքում չէր տեսնում և զգում էր, որ կրելով ճնշումներ և իրականացնելով մի շարք նոր ռազմական միջոցառումներ կկարողանա անցնել այս փուլը և իրեն մոտեցնել բարենպաստ պայմաններին։ Իսլամական հեղափոխության մեծ առաջնորդ Իմամ Խոմեյնին նույնպես հայտարարեց, որ Իրաքի բռնապետ Սադամի հեռացումը և Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեմ ագրեսիային դիմադրելն ու երկրի պաշտպանությունը համարվում է Սրբազան պաշտպանության շարունակման ռազմավարական նպատակ, ինչը դաս կլինի Իրանի բոլոր թշնամիների համար: Ճիշտ այնպես, ինչպես ԱՄՆ-ն Իրանի հետ պատերազմի մեջ մտավ՝ պաշտոնապես սատարելով Սադդամին՝ արշավելով դեպի Պարսից ծոց, տարածաշրջանի արաբական շեյխությունները նույնպես բացահայտեցին իրենց թշնամությունը ԻԻՀ-ի դեմ։ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո, ամեն տարի Զիհաջջե ամսի վեցերորդ օրը, իրանցի ուխտավորները Մեքքայի հրապարակներից և փողոցներից մեկում անցկացնում էին անհավատներից մաքրման արարողություն: Հեղափոխության մեծ առաջնորդ Իմամ Խոմեյնին 1987 թվականի հուլիսի 28-ին հրապարակեց ամենամանրամասն ուղերձը՝ 36 էջով, որտեղ արծարծված էին իսլամական աշխարհին, Իրանին, պատերազմին վերաբերող բոլոր հարցերը։ Իմամ Խոմեյնու ուղերձի մեջ ասված էր.«Աստծո կամոք իսլամական երկրներում մենք կկոտրենք բոլոր կեղեքիչների ձեռքը, և մեր հեղափոխության արտահանմամբ, որն իրականում իսկական իսլամի տարածումն է և Մուհամմեդի պատվիրանների արտահայտությունը, մենք վերջ կդնենք աշխարհը կործանողների տիրապետությանն ու կեղեքմանը»։ Երբ իրանցի ուխտագնացների առաջնորդը Մեքքայի Մոաբեդե հրապարակում կարդում էր Իմամ Խոմեյնիի ուղերձը իրանցի ուխտավորների համար, Սաուդյան Արաբիայի ոստիկանությունը և անվտանգության ուժերը փակեցին ճանապարհները և հարձակվեցին իրանցի ուխտավորների վրա՝ անպատվելով Քաաբայի և Աստծո ապահով սրբավայրի սրբությունը: Այս հանցագործության ժամանակ նահատակվեցին մոտ 400 տղամարդ և կին ուխտավորներ, վիրավորվեցին մոտ 1000 ուխտավորներ։ Այս գործողությամբ, որ համաձայնեցված էր ԱՄՆ-ի և Սադդամի վարչակարգի ծրագրերի հետ, Սաուդյան Արաբիայի կառավարությունը փորձեց նույնիսկ Հաջի ուխտագնացության օրերը վերածել Իրանի դեմ նոր ճնշման։ Բնականաբար, իրանցի ուխտավորների սպանությունը պետք է գնահատել բոլոր ոլորտներում ու ասպարեզներում Իրանի վրա ճնշում գործադրելու ԱՄՆ-ի նախագծի շրջանակներում։
Իսլամական հեղափոխության մեծ առաջնորդ Իմամ Խոմեյնին Մեքքայում՝ ապահով սրբավայրում իրանցի ուխտավորների սպանության կապակցությամբ ուղերձում ասել է.«Սաուդյան Արաբիայի կառավարությունը պետք է վստահ լինի, որ ԱՄՆ-ն իր վրա մի նողկալի բիծ է դրել, որը հավիտյանս հավիտենից Զամզամի ու Քոսարի ջրով չի մաքրվի.... Մենք ԱՄՆ-ին ենք մեղադրում այս բոլոր հանցագործությունների համար»։ Սադամին ԱՄՆ-ի և Պարսից ծոցի շեյխությունների անմիջական աջակցությունից հետո Իրաքի Բաասի ռեժիմը սկսեց լայնածավալ հարձակումների նոր փուլ տնտեսական և քաղաքային ենթակառուցվածքների վրա՝ արևմուտքի ու արևելքի երկու գերտերությունների և նրանց արբանյակների նվիրաբերած հեռահար կործանիչներով։ Արդարացնելով այս հարձակումները՝ Սադդամը հայտարարեց.«ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևը չկարողացավ զսպել Իրանին, և այդ հարձակումներն արձագանքեցին իրաքցի ժողովրդի կամքին, որը ցանկանում է ջախջախել Իրանի տնտեսական հզորությունը և թույլ չտալ Իրանին շարունակել պատերազմը»։ ԱՄՆ ռազմական նավատորմի մեծ ներկայությունը իրաքյան կործանիչներին թույլ էր տալիս անվտանգ թռիչքներ կատարել Պարսից ծոցի տարածաշրջանի երկնքում։ Պատերազմի վերջին ամիսներին Իրաքում Բաասական ռեժիմի օդային հարձակումներն իրականացվել են ավելի մեծ ճշգրտությամբ և ավելի մեծ ավերիչ ուժով։ Իրանի արդյունաբերական օբյեկտների, քաղաքների և նավթային տերմինալների վրա Սադդամի ռեժիմի հարձակումների ուժեղացման ժամանակ ՄԱԿ-ի այն ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Խավիերզ Պերեզ դե Կուելյարը ժամանեց Թեհրան՝ 1987 թվականի սեպտեմբերի 11-ին 598-րդ բանաձևը կյանքի կոչելու համար։ Նա հանդիպեց նախագահի, խորհրդարանի նախագահի և վարչապետի հետ։ Վարչապետի հետ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հանդիպմանը նա Իսլամական Հանրապետությունից պահանջեց ընդունել կողմից հրադադարի ռեժիմը, իսկ Իրանը որպես առաջին քայլ պահանջեց նաև ագրեսորին ներկայացնելը։ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարն իրանցի պաշտոնյաների հետ երկօրյա հանդիպումներից ու քննարկումներից հետո մեկնեց Իրաք ու մեկուկես ժամ հանդիպում ունեցավ Սադամի հետ։ Իրաքի բռնապետը դեմ էր բանաձեւի հոդվածների հերթականության ցանկացած փոփոխության։ Պարտադրված պատերազմի ժամանակ բաց էին ինչպես Իրանի, այնպես էլ Իրաքի դեսպանատները։ Իհարկե, երկու երկրներում դեսպաններ չկային, բայց երկու երկրների ներկայացուցիչները ներկա էին Թեհրանում և Բաղդադում երկու երկրների դեսպանատներում, սակայն երկու երկրների դեսպանատները փակվեցին 1987 թվականի սեպտեմբերի կեսերին։