Սրբազան պաշտպանության 8-ամյա հերոսապատման վերընթերցում(98)

Ողջույն ձեզ թանկագին բարեկամներ: Այս հաղորդման ընթացքում անդրադառնալու ենք պատերազմի վերջին երեք ամիսների ընթացքում Ֆավ ռազմավարական քաղաքի անկման որպիսությանը:

Նախորդ հաղորդման ընթացքում անդրադարձել էինք Սադամի վարչակարգի ռազմական հզորության բարձրացմանը՝ Խորհրդային Միության և ԱՄՆ-ի և նրանց արբանյակների ֆինանսական, հետախուզական և ռազմական լայնածավալ աջակցությամբ՝ Իրանի դեմ պատժամիջոցների խստացմանն ու կրճատմանը զուգահեռ՝ Իրանի դեմ պատերազմի ութերորդ տարում սկսած՝ 1987 թվականի երկրորդ կեսից։ Սադամի վարչակարգի կողմնակիցների՝ Իրաքի ոճրագործ բռնապետին լիովին աջակցելու նպատակը իրանական ուժերից վեց տարի անընդմեջ կրած պարտություններից հետո պատերազմի հավասարակշռությունը փոխելն էր։ Այս հավասարակշռությունը փոխելու համար, բացի պատերազմը միջազգայնացնելուց և Իրանի վրա ճնշումը ուժեղացնելուց, Իրաքի բռնապետը կարծում էր, որ պատերազմի հավասարակշռության փոփոխության հիմնական հարթակը ցամաքային դաշտում է։ Ելնելով այս նկատառումից՝ 1987 թվականին Իրաքի մարտական ​​հզորությունը մեծացավ կազմակերպության ընդլայնմամբ և ռազմական տեխնիկայի գնմամբ ու արտադրությամբ, և Իրաքի ռազմավարությունը պաշտպանականից փոխվեց հարձակողականի։ Վալֆաջր 10 գործողության ընթացքում և իրանական ուժերի կողմից Հալաբջայի գրավումից հետո իրաքյան բանակը փոխեց իր նախկին պատերազմական պրակտիկան և իր ուժերի մեծ մասը չօգտագործեց այս տարածքում իրանական ուժերի դեմ: Իրաքը, «Վալֆաջր 10» օպերացիայի ճակատին ուղղված ծանր ու շարունակական հակահարձակումների փոխարեն, իր ուժերի մեծ մասը պահելով հարավային ճակատում, գնաց գործողություններ իրականացնելու Իրանի օպերատիվ տարածքից դուրս գտնվող տարածքներում և փոխելով ռազմավարությունը նախաձեռնությունը հանեց իրանցի հրամանատարների ձեռքից: Իրաքյան բաասական բանակը պատերազմելու փոխարեն այն ճակատում, որը բացել էր Իրանը, նոր ճակատ բացեց Իրանի հետ և օգտագործեց իր ուժերի մեծ մասը Իրանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքների վրա հարձակվելու համար: Այս ռազմավարությամբ Ֆավի եռանկյունու հետգրավման գործողությունները մեկնարկեց այստեղից: Բայց Սադամը գիտեր, որ առանց հանցավոր և միջազգային չափանիշներին հակառակ գործողությունների չի կարող փոխել պատերազմի հավասարակշռությունը հօգուտ իրեն՝ հենվելով միայն ռազմական ուժերի գերազանցության վրա։ Այդ իսկ պատճառով, Ֆավի գրավմանը նախապատրաստվելուն զուգահեռ, 1988 թվականի մարտի 1-ից օրակարգ մտցրեց հեռահար հրթիռներով ու հեռահար ռմբակոծիչներով լայնածավալ հրթիռային հարձակումները և քիմիական զենքի լայնածավալ օգտագործումը։ 1988 թվականի մարտի 1-ից մինչև 1988 թվականի ապրիլի 21-ը Սադամի ռեժիմը 51 օր շարունակ հարձակումներ է գործել Իրանի քաղաքների վրա։ Այս ընթացքում իրաքյան ռեժիմը 100 հրթիռ է արձակել Թեհրանի ուղղությամբ, մոտ 100 հրթիռ՝ Իրանի կենտրոնական քաղաքների ուղղությամբ և մեծ վնասներ հասցրեց։ Ռուսական MiG 25 և ֆրանսիական Mirage 2000 ռմբակոծիչներով, որոնք կարող են թռչել  բարձրություններում, թիրախավորվեցին Իրանի քաղաքներն ու տնտեսական ենթակառուցվածքները։

Պատերազմի ասպարեզում նոր իրավիճակի ի հայտ գալը Իրաքի հզորության բարձրացմամբ և Իրանի հզորության աստիճանական նվազմամբ, կամավոր աշխարհազորային ուժերի բացակայության և պաշտպանական դիրքերում իրանական ուժերի թուլացման պատճառով, հարմար պայմաններ ստեղծեցին Իրաքի բաասական բանակի համար բազմակողմանի հարձակում իրականացնելու տարբեր ճակատներում: Բայց Սադդամը դեռևս մեծ մտահոգություն ու վախ ուներ Ֆավը հետ գրավելու համար, և դա իրանական ուժերի մոտիվացիան ու քաջությունն էր իրաքյան բաասական ուժերի դեմ ճակատամարտում: 1980 թվականի սեպտեմբերին Իրան ներխուժումից մեկ տարի անց Իրանի ռազմական գերազանցության պատճառ դարձավ իրանցի երիտասարդների քաջությունն ու բարձր մոտիվացիան՝ պաշտպանելու հեղափոխությունը և իրենց երկիրը, այլ ոչ թե զենքի ուժը: Քանի դեռ ԱՄՆ-ն բացահայտորեն չէր աջակցում Սադամին և ուղիղ պատերազմի մեջ չէր մտել Իրանի դեմ, Սադամը չէր կարողանում դիմակայել իրանական ուժերի գործողություններին։ Իրաքյան բաասական բանակի ճակատամարտը՝ Ֆավը գրավելու համար, չէր կարող հաջող լինել առանց ԱՄՆ-ի աջակցության և հետախուզական ու ռազմական օգնության: Պատերազմի ավարտից տարիներ անց Իրաքի նախկին նախագահական գվարդիայի վեց բարձրաստիճան սպաներ խոսել են իրանական ուժերի դեմ մարտում ԱՄՆ-ի անմիջական մասնակցության մասին։ Այս մասին Սադամի ռեժիմի գեներալներից գեներալ-մայոր Լաթիֆն ասում է.«Իրաքի բարձրաստիճան քաղաքական և ռազմական պաշտոնյաները ամերիկացիների հետ համաձայնության էին եկել ռազմական և հետախուզական համագործակցության շուրջ այս ճակատամարտից մի քանի ամիս առաջ և պատերազմի վերջին տարում»։ Նա հավելում է.«Ֆավ թերակղզում հիմնական ճակատամարտի մեկնարկից 24 օր առաջ իրաքյան բանակին օգնության են հասել ամերիկյան AWACS-ները, հետախուզական ինքնաթիռները և արբանյակային լուսանկարները»։ Իրաքի բանակի այս գեներալն ասում է.«Մեզ հասած լուսանկարների համաձայն՝ պարզեցինք, որ Իրանը Ֆավից իր ուժերի մի մասը տեղափոխել է Հալաբջա և Շախ Շեմիրան շրջան։ Իրաքյան Բաասի ռեժիմի հրամանատարներին բացատրեցին այս գործողության կարևորությունը և գործողության մեկնարկից 21 օր առաջ սկսվեցին իրանական ուժերի դիրքերի լայնածավալ ռմբակոծությունները Ֆավում և Մամլեհա շրջանում»։ Այս գործողության մեջ ամերիկյան ուժերի հետ իրաքյան բաասական բանակի համակարգող, բրիգադային գեներալ Շաքերը նույնպես ասում է.«Ես ընտրվել եմ Վաֆիղ Սամերայի կողմից և այս գործողության համար նորից մեկնեցի Քուվեյթ: Քուվեյթի և ԱՄՆ-ի հետ կնքված պայմանագրով Քուվեյթի ուժերը մեր և ԱՄՆ-ի տրամադրության տակ դրեցին այս երկրի բնիկների Դարխոր Աբդուլլահ կղզին, և այնտեղ տեղակայվեցին հատուկ և էլիտար և պատրաստված իրաքյան ստորաբաժանումներ»։

Միջոցառումներից մեկը, որը հանգեցրեց Իրաքի բաասական բանակի հաջողությանը Ֆավը վերագրավելու հարցում, իրանական ուժերի դեմ քիմիական զենքի համատարած օգտագործումն էր: Իրաքի բաասական բանակի համակարգող, բրիգադային գեներալ Շաքերը ասում է, որ ռազմաօդային ուժերը համալրվել են 600 քիմիական ռումբերով, իսկ ցամաքային ստորաբաժանումներին տրամադրվել են նաև ականանետեր և քիմիական հրետանի։ Իրանի հակահեղափոխական ուժերը և իրաքյան հետախուզության գործակալները մոբիլիզացվել են՝ Իրանում տեղեկատվություն ստանալու համար։ Բրիգադային գեներալ Շաքերը հավելել է.«1988 թվականի գարնանը իրանցիների դեմ իրականացված գործողության ընթացքում Քուվեյթի երկու ռազմական օդանավակայան գրավվեցին ամերիկյան ինքնաթիռների կողմից»։ Այս առնչությամբ գեներալ Ալ-Դուրին ասում է. «Ամերիկացիներն իրենք էին պատասխանատու օպերացիայի օրը օդային ռմբակոծության համար, և նրանք ասացին, որ մեր ցամաքային ուժերին աջակցենք միայն Աղի լճից մինչև Ֆավի ճանապարհին, 1988 թվականի ապրիլի 18-ի վաղ առավոտյան սկսվեցին ծանր օդային գործողություններ իրանական դիրքերի դեմ։ Մի քանի ամերիկյան կործանիչների հանձնարարվել էր միայն քանդել Արվանդ գետի վրա իրանական կամուրջը, իսկ ավելի ուշ լսեցինք, որ իրանցիները մինչև վերջին պահը փորձում էին տեղացող կրակի  տակ վերանորոգել կամուրջը»։ Իրաքի ռազմաօդային ուժերի նախկին գեներալն ասում է. «Այս գործողության ընթացքում Ավաքս A-12 և ամերիկյան A6 Prowler ինքնաթիռները պատասխանատու էին Իրանի նավիգացիոն և օդային համակարգերի խափանման համար: Բրիգադային գեներալ Աբդուլ Մոնեյմը նաև ասում է.«Իրանցիների վրա ընդհանուր առմամբ 320 քիմիական ռումբ է նետվել, որոնք ավելի արդյունավետ էին, քան նախորդ ռումբերը և Կարիբյան ծովի ամերիկյան կղզիներից մեկից էին բերվել Իրաք»։ Նա ասաց.«Ես ինքս ականատես եղա այս ճակատում Քուվեյթի պաշտոնյայի ներկայությանը, ով թնդանոթի ժապավենը քաշեց իրանցիների դեմ։ Քուվեյթի այս բարձրաստիճան պաշտոնյան ավելի ուշ դաժանորեն սպանվեց Սադամի կողմից այս երկրի օկուպացիայի ժամանակ»։ Իրաքի մեկ այլ զինվորական Ազիզ Հասանը նույնպես ասում է. «Եթե մեզ չհաջողվեր հետ գրավել Ֆավը, քիմիական ռմբակոծությունը կշարունակվեր մի քանի օր»: Նա ասաց.«Անձամբ ես Քուվեյթում հազար արագընթաց նավակ եմ ստացել ամերիկացիներից»։ Բրիգադային գեներալ Համուդը նաև ասում է.«Եթե չլիներ ամերիկացիների օգնությունն ու միջամտությունը, մենք չէինք կարող իրանցիներից խլել Ֆավը և դա փաստ է»։ Նա նշում է.«Սադամը ոսկու ձուլակտորներ և թրեր է տվել ամերիկացի նախագծողներին և օդաչուներին՝ շնորհակալություն հայտնելու ամերիկյան ստորաբաժանումներին այս գործողության մեջ Իրաքին աջակցելու համար»։ Իրանը Ֆավի 30 կիլոմետրանոց պաշտպանական գծում ուներ մոտ 4000 մանևրային հետևակ, իսկ Ֆավի շրջանում իրանական ուժերի առավելագույն հզորությունը գնահատվում էր մոտ մեկ դիվիզիա, մինչդեռ իրաքյան բանակն 40000 զինվորներով՝ 1450 տանկի և հետևակի օգնությամբ և 35 հրետանային և օժանդակ գումարտակ և Ամերիկյան բազմակողմանի աջակցությամբ հարձակվեց իրանական ուժերի դիրքերի վրա։ Իրանական ուժերի պաշտպանության առաջին գծում կիրառելով ցիանիդ քիմիական գազեր, իրաքյան բաասական բանակը ոչնչացրեց գիծը և օգտագործելով մանանեխի գազեր և ծանր հրետանային կրակ, ինչպես նաև ցամաքային ստորաբաժանումներ, նրանք կարողացան 1988-ի ապրիլի 18-ի կեսօրին գրավել և իրանցիների հսկողությունից հանել Ֆավ շրջանը: