Իրանական 1402 թվականի կարգախոսն է՝ գնաճի զսպում և արտադրության աճ (8)
Հուլիս 26, 2023 09:39 Asia/Tehran
Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդը իրանական 1402 թվականն անվանակոչել է «գնաճի զսպում և արտադրության աճ»: Գնաճն Իրանի տնտեսական մարտահրավերների վրա ազդող գործոններից մեկն է։
Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդը իրանական 1402 թվականն անվանակոչել է «գնաճի զսպում և արտադրության աճ»: Գնաճն Իրանի տնտեսական մարտահրավերների վրա ազդող գործոններից մեկն էՆախորդ հաղորդման ընթացքում գնաճի իմաստը քննարկելիս անդրադարձանք Իրանի տնտեսության մեջ գնաճի ընթացքին և իրանական 1310-ից 1330 թվականներին Իրանի տնտեսության ոլորտում արձանագրված գնաճին: Այս թողարկման ընթացքում խոսելու ենք իրանական 1330 թվականից մինչև հեղափոխության հաղթանակն ընկած ժամանակահատվածում գրանցված գնաճի մասին:Ընկերակցեք մեզ։
Հինգերորդ շրջան.Իրանական 1331-1350 թթ.
Այս ժամանակաշրջանի սկզբում(1331-1338 թթ.-ին) Կորեական պատերազմի հետևանքով առաջացած համաշխարհային գնաճի, նավթարդյունաբերության ազգայնացման և Իրանի դեմ սահմանված պատժամիջոցների պատճառով առաջացած արտարժութային խնդիրների ազդեցության տակ, գները կրկին աճեցին։ ԱՄՆ-ի ցուցաբերած ֆինանսական օգնությունից հետո, երկրին նավթային եկամուտների վերաներարկումը, թղթադրամների թողարկումը, նորաստեղծ բանկերի մրցակցությունը և վարկերի ընդլայնումը, ներդրումների և կապիտալի վերադարձի միջև ժամանակային տարբերությունը և տնտեսական կառավարման թուլությունը պատճառ դարձան, որ գների աճի միտումը շարունակվի՝ չնայած բաց դարպասների քաղաքականության իրականացմանը։ 1339-1341թթ.-ին որդեգրվել է վարկերի սահմանափակման, անհավասարակշիռ բյուջեի սահմանման, ներմուծման կրճատման վրա հիմնված տնտեսական կայունացման քաղաքականություն, որի արդյունքում երկրի տնտեսությունը ճգնաժամ ապրեց։ Տնտեսական կայունացման ծրագրի նպատակն էր նվազեցնել բանկային վարկերի աճի տեմպերը և սահմանափակել մարդկանց գնողունակությունը՝ դրանով իսկ կանխելով պահանջարկի աճը և գների աճը։
1341-1350 թթ.-ը գների հարաբերական կայունության և տնտեսական բարգավաճման վերադարձի ժամանակշրջանն են։ 1342 թվականից ընդլայնվել են ներդրումային խթանիչներն ու բանկային վարկերը, ստեղծվել են բարենպաստ պայմաններ տնտեսական գործունեության զարգացման համար։ 1347-1351 թվականներին, այսինքն՝ շինարարության չորրորդ ծրագրի իրականացման ժամանակաշրջանում, գների աճն ավելի ինտենսիվ դարձավ, որի հիմնական պատճառներն են՝ արտադրության պակասի և երաշտի պատճառով գյուղատնտեսական արտադրանքի մատակարարման պակասը, միգրացիայի հետևանքով բնակարանների դեֆիցիտը, կառավարության դրամավարկային և վարկային ընդլայնված քաղաքականությունը և կառավարության եկամտերի ապահովման եղանակը:
Վեցերորդ ժամանակաշրջան՝ 1351-1357 թթ.
Իրանում գների տեմպերի աճը, որը սահմանափակ կերպով սկսվել էր 1340-ականների վերջից, ուժեղացավ 1350-ականների սկզբին և հատկապես 1352 թվականից՝ երկրի նավթային եկամուտների զգալի աճին զուգահեռ։ Մինչ այս օրը արտարժույթի ռեսուրսների բացը համարվում էր երկրի շինարարական ծրագրերի իրականացման ամենակարեւոր պատճառը։ Նավթային եկամուտների աննախադեպ աճը և կառավարության ֆինանսական հնարավորությունների զարգացումը վերացրեցին երկրի զարգացման ճանապարհին առկա ամենամեծ խոչընդոտը և հարմար հնարավորություն ստեղծեցին երկրի ենթակառուցվածքը վերականգնելու, արտադրության ավելի բարձր աճի հասնելու և եկամուտներն ու հարստությունն արդար բաժանելու համար: Բայց իշխանությունն այն ժամանակ, առանց հիմնական վերանայելու 5-րդ շինարարության ծրագրի կողմնորոշումները, ուղղակի փոխեց ծրագրի քանակական նպատակները և հապճեպ ձեռնամուխ եղավ նավթի վաճառքից ստացվող մեծ եկամուտներն անհաշիվ սպառելու համար։
Կառավարության բյուջեի ընթացիկ և շինարարական վարկերի արագ աճը, բանկային համակարգի վարկերի ավելացմանը զուգահեռ, սահմանափակ ժամանակահատվածում էապես մեծացրեց պահանջարկը։ Մյուս կողմից, երկրի արտադրական հզորություններն ու հնարավորությունները չկարողացան բավարարել առկա պահանջարկը, և միևնույն ժամանակ, տեխնիկական, ենթակառուցվածքային և ժամանակային սահմանափակումների պատճառով հնարավոր չեղավ նավթային խոշոր եկամուտները վերածել արտադրողական կապիտալի և զարգացնել հասարակության արտադրողական ուժը։ Հետևաբար, առաջարկի և պահանջարկի միջև առկա խիստ անհավասարակշռությունը առաջացրեց խիստ գնաճային ճնշումներ և գների ընդհանուր մակարդակի բարձրացում։
Ապրանքների և ծառայությունների պահանջարկի արագ աճը խրախուսեց ներդրումները, իսկ արտադրության գործոնների պահանջարկի աճը մեծացրեց արտադրության ծախսերը, և այդպիսով ծախսերի ճնշման հետևանքով առաջացած գնաճը ավելացվեց պահանջարկի ճնշման հետևանքով առաջացած գնաճին: Գնաճի դեմ պայքարի և գների շարունակական աճը հավասարակշռելու համար կառավարությունը որդեգրեց այնպիսի քաղաքականություն, ինչպիսիք են անհրաժեշտ ապրանքների և ծառայությունների ներմուծումը, սպառման սուբսիդիաների վճարումը, գների հարկադիր վերահսկողությունն ու կայունացումը, սակայն բնականաբար չկարողացավ զսպել երկրի հիմնարար գնաճը։ Չնայած այս ժամանակահատվածում ներմուծման կտրուկ աճին, հավելյալ պահանջարկը չփոխհատուցվեց և երկրի նավահանգիստների, տրանսպորտային ցանցի և կապի միջոցների սահմանափակ կարողությունների պատճառով հնարավոր չեղավ ավելացնել առաջարկը ավելի շատ ներմուծման միջոցով։ Բացի այդ, երկրի տնտեսության կախվածությունը և երկրի կապիտալի, միջանկյալ և սպառողական ապրանքների զգալի մասի տրամադրումը արտերկրից պատճառ դարձան, որ համաշխարհային շուկաներում գների աճը ներմուծվող գնաճի տեսքով տարածվի Իրան և մեծացնի գնաճային ճնշումների ինտենսիվությունը։
Արդյունաբերական արտադրության և բաշխման մեջ մենաշնորհների և քվազի մենաշնորհների առկայությունը, բաշխման անբարենպաստ իրավիճակը, ենթակառուցվածքների սահմանափակումները և աշխատուժի, էներգիայի, նյութերի, կապի ցանցի, էներգիայի և վարկերի անհավասարակշիռ բաշխման հետ կապված բարդությունները այս ժամանակահատվածում գների աճի այլ ազդեցիկ գործոններից էին։ Թեև 1354-ին գների վերահսկման քաղաքականության իրականացումը որոշ չափով նվազեցրեց գնաճի ինտենսիվությունը, սակայն գների վերահսկման ճնշման նվազմամբ գների աճի միտումը կրկին շարունակվեց, այնպես որ, չնայած 1355 թվականին դրամավարկային և ֆինանսական ընդլայնողական քաղաքականության կրճատմանը և կառավարության հակագնաճային միջոցառումներին, գների ինդեքսները զգալիորեն աճեցին։ 1356 թվականի սկզբին մենք տեսանք թանկացումների կտրուկ աճ, իսկ նշված տարվա կեսերից ի հայտ եկան լճացման ու ընկճվածության սկզբնական նշանները և սաստկացան մինչև տարեվերջ։ 1357 թվականին տնտեսությունը խոր անկում ապրեց, և Իսլամական հեղափոխության գագաթնակետին զուգընթաց, արտադրությունն ու ներդրումները կտրուկ նվազեցին, իսկ տնտեսական անկումը խորացավ:
Ընդհանուր առմամբ, միջին գնաճը 1339-1348 թվականներին, այսինքն՝ ներմուծման փոխարինման ռազմավարության որդեգրման ժամանակահատվածում, միանիշ է եղել։ 1349-ից 1357 թվականները համընկել են նավթի գների աճի և նավթային եկամուտների աճի հետ։ Այս տարիները համընկնում են կառավարության բյուջեի դեֆիցիտի հետ։ Միջին գնաճն այս ժամանակահատվածում կազմում էր 12%։ Թեեւ 1356 թվականի գնաճը համարվում է Իրանի պատմական ժամանակաշրջանների գնաճի գագաթնակետերից մեկը։
․․․
Ավարտվեց «Իրանական 1402 թվականի կարգախոսն է՝ գնաճի զսպում և արտադրության աճ» հաղորդաշարի հերթական թողարկումը։ Հաջորդ թողարկման ընթացքում քննարկելու ենք հետհեղափոխության ժամանակաշրջանում Իրանում գնաճի ընթացքը և դրա պատճառները։