Հոգեբան ՝ Սոնա Մանուսյանի մասնակցությամբ - Աղբյուր: boon.am

Երևակայությունը մարդկային ճանաչողության բարձրագույն ձևն է և միայն մարդուն է հատուկ: Երևակայությունը՝ որպես բարձրագույն իմացական գործընթաց, ենթադրում է որոշակի գաղափարի, կերպարի, ձևի ստեղծում, որը հիմնված է փորձի վերամշակման և նորովի համադրման վրա:

Երևակայությունը գիտելիքները դարձնում է կիրառելի խնդիրներ լուծելու ժամանակ և կարևոր է փորձ ձեռք բերելու և սովորելու գործընթացի համար:

Երևակայությունը "թաքնված" պատկերների կամ զգացողությունների ձևավորում է, որոնք տեղի են ունենում առանց որևէ մեկի իմացության։ Անհատը կարող է երևակայել՝ ըստ տրամադրության, որը կարող է լավ կամ վատ լինել՝ կախված իրավիճակից։ Որոշ մարդիկ երևակայում են, որպեսզի դուրս գան լարվածությունից կամ մռայլ տրամադրությունից։ Այն ընդունված է համարել ներքին կարողություն և մտքում շրջակա միջավայրի ընկալման զգացումից բխած տարրերից մասնակի կամ ամբողջական անձնական ոլորտներ ստեղծելու գործընթաց։

Այս հասկացությունը տեխնիկապես կիրառվում է հոգեբանության՝ մեջ մտքում ինչ որ բան վերականգնելու գործընթացի համար՝ ընկալվող առարկա կամ պատկեր, որը նախկինում եղել է իմաստային ընկալման մեջ։ Քանի որ այս տերմինի նմանատիպ կիրառումը հակասում է սովորական լեզվին, որոշ հոգեբաններ նախընտրել են այն նկարագրել որպես "պատկերում" կամ "պատկերներ", կամ խոսել դրա մասին որպես "վերարտադրողական" -ի՝ ի տարբերություն "արտադրողական" կամ "կառուցողական" երևակայության։

Աշխարհը տվյալների մեկնաբանությունն է, որոնք փոխանցվում են զգայարանների կողմից։ Նրանք, ովքեր ընդունում են որոշակի դեղեր, ավելի մեծ երևակայություն ունեն։ Այս տարբերությունն այն մակարդակներից միայն մեկն է և կարող է փոփոխվել մի շարք պատմական պատճառներով, մասնավորապես ուղեղի քիմիական փոփոխություններով, կամ գիտակցության վիճակի այլ փոփոխվող գործոններով ։

Երևակայական և գիտակցական իրականության միջև եղած տարբերությունը կարելի է ապացուցել մտավիճակներով։ Մի շարք մտավոր հիվանդություններ կարելի է վերագրել այս անկարողությանը՝ տարբերելու համար զգացական և ներքին ստեղծած աշխարհները միմյանցից։

Երևակայությունը, անկախ լինելով արտաքին սահմանափակումներից, հաճախ իրական հաճույքի և ավելորդ տառապանքի միջոց է։ Առաջնորվելով այս գաղափարով, հաճելի և սարսափելի երևույթներ երևակայելը միմյանց է կապում զգայական օղակներ, որոնք ներառված են զգացումների ընկալման և փորձի մեջ։

Նմանատիպ վարկած կա, որ մարդկային ճանաչողության ամբողջության հիմքում ընկած է երևակայությունը։

Երևակայությունը մի քանի գործընթացներից ու մեխանիզմներից է կազմված:

Ագլուտինացումը բնականորեն անհամադրելի տարրերի, առարկաների, երևույթների համակցումն է և հաճախ ընկած է երազների ձևավորման հիմքում:

Երևակայության հիմքում են ընկած մտածողությունը, հիշողությունը, պատկերներն ու հույզերը, բայց դրա տարբերվող հատկանիշն է որևէ նոր երևույթի ստեղծումը:

Թյուր կարծիք կա, որ երևակայության «անիրականությունը» խանգարում է կենցաղային կյանքին, սակայն, երևակայությունն իրական է դրա առաջացրած հույզերով ու դրանց հետևանքներով: Երևակայության աշխատնքի հետևանքով առաջացած հույզերն իրական են. երևակայական կերպարից մարդ կարող է սարսափ ապրել և ունենալ նույն սրտխփոցը, որը կառաջանար իրական օբյեկտի հանդիպելուց: Եթե մեզ ասեն, որ չմտածենք «կանաչ կապիկի» մասին, մենք միանգամից պատկերացնելու ենք այդ կերպարը. արգելքը «սադրում» է երևակայությունը:

Երևակայության ունակությունը տարբերվում է անհատական մակարդակում. հստակ առաջադրանքներ կատարելու և, ընդհակառակը, նորը փնտրելու ընդունակությունները տարբեր չափով են զարգացած լինում: Երևակայության զարգացման համար կարևոր են նաև սոցիալական և մշակութային հանգամանքները. հայկական հասարակությունում հաճախ կարելի է տեսնել, թե ինչպես է ճնշվում կամ խրախուսվում երեխայի՝ որևէ բան նորովի անելու ցանկությունը: Ուսուցողական առաջադրանքները, երեխայի հարցերի խրախուսումը, երկլեզու շփումը, բնության հետ շփումը նպաստում են երեխաների կրեատիվության զարացմանը: Երեխայի կրեատիվությունը ճնշում են կոնֆորմիզմը, հեղինակության առջև խոնարհվելը, հարցերի արգելքը, խաղի և ուսուցման տարանջատումը, սեռադերային կարծրատիպերի քարոզումը: Երևակայությունը չափազանց կարևոր է երեխայի զարգացման համար ամենավաղ հասակից: Ժամանակակից հասարակության տեսողական ստիմուլների բազմազանությունը ևս վնասում է երևակայության զարգացմանը, քանի որ անավարտ պատկերների լրացման որոշակի պակաս է գոյանում:

Երևակայությունը օգնում է մարդկանց ստեղծագործել , լինել կրեատիվ և ունենալ Ստեղծագործական գործունեություն: սա երևակայության դրական կողմերից մեկն է : Երևակայությունը կարող է նաև առաջացնել իրական հիվանդության որոշակի ախտանիշեր, օրինակ հոգեսոմատիկ հիվանդություն։

Հոգեսոմատիկայի ոլորտում երևակայությունը ևս մեծ դեր ունի. մարդ կարող է որոշակի պատկերներից ծնված հույզեր ունենալ, որոնք կազդեն նրա ֆիզիկական առողջության վրա: Երևակայությունն ընկած է իդեոմոտոր գործողությունների հիմքում. որևէ բան պատկերացնելու պահին տեղի է ունենում նկատելի ֆիզիկական միկրոարձագանք: