Ծանոթանալ մրգերին ու բանջարեղենին(6)
Հունիս 20, 2021 11:03 Asia/Tehran
Բարև Ձեզ թանկագին բարեկամներ: Ներկայացնում ենք «Ծանոթանալ մրգերին ու բանջարեղենին» հաղորդաշարի հերթական թողարկումը: Այսօր կանդրադառնանք խաղողի հատկություններին:
Այսօրվա հաղորդումը նվիրված է VINIFERA VITIS գիտական անվամբ խաղողի ծառի ծանոթացմանը: Այս բույսն ունի տարբեր տեսակներ և ծագումը Ասիայի տարբեր մասերից է եղել, բայց այսօր այն աճում է մոլորակի մեծ տարածքում, հատկապես բարեխառն շրջաններում: Խաղողը աճել է հազարամյակներ շարունակ և շատ հարգված էր շատ հին քաղաքակրթությունների կողմից: Խաղողն աճեցվում է աշխարհի բարեխառն շրջաններում, ներառյալ հարավային Եվրոպայում, Աֆրիկայում, Ավստրալիայում և Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկայում: Իրանում խաղողը աճեցվում է շատ տարածքներում, այդ թվում՝ Ղազվինում, Համադանում և Շիրազում, իսկ վայրի սորտերը կան Իրանի տարբեր մասերում: Ներկայումս աշխարհում տարեկան աճում է 72 միլիոն տոննա խաղող: Խաղողն աշխարհում ամենատարածված մրգերից մեկն է ` շնորհիվ իր յուրահատուկ համի, բազմազանության և եզակի հատկությունների: Այս համեղ միրգը հարուստ է վիտամիններով և օգտակար նյութերով: Սննդանյութերի և հակաօքսիդիչների բարձր պարունակության շնորհիվ այն ունի բազմաթիվ օգտակար հատկություններ առողջության համար: Խաղողը լինում է բազմաթիվ տեսակներ այդ թվում՝ կանաչ, կարմիր, մանուշակագույն, սև, դեղին, վարդագույն, սերմով և առանց սերմերի, և աճում է ողկույզով:
Խաղողը մագլցող թուփ է, որն իր բաղեղով հեշտությամբ բարձրանում է հարակից ծառերից: Խաղողի պտուղը մսոտ է և հասունության ժամանակ ունի մեղմ քաղցր համ: Խաղողի գույնը նույնպես տարբերվում է՝ կախված իր տարբեր սորտերից: Օգտագործված մասը վազի թուփն է, դրա տերևները, բուսական հյութը, մրգերն ու սերմերը: Խաղողի որոշ սորտեր ունեն կարճ հիմք և դրանց ճյուղերը տեղակայված են հողի մակարդակից մի փոքր վերև: Քիմիական բաղադրիչների առումով խաղողի տերևները, պտուղները և սերմերը տարբեր նյութեր ունեն: Հարյուր գրամ հասած խաղողը պարունակում է 79% ջուր, 14% տարբեր շաքարեր (սախարոզա - գլյուկոզա - դեքստրոզ և սորբիտոլ), թթուներ և օրգանական նյութեր, ինչպիսիք են քացախաթթու, խնձորաթթու, սալիցիլաթթու, կիտրոնաթթու, տանիններ, լեցիտին, լեյցին, քվերցետին և մաստակ: Հասած խաղողը պարունակում է նաև օգտակար հանքային նյութեր՝ նատրիում, կալիում, կալցիում, ֆոսֆոր, մագնեզիում, ծծումբ, մանգան, երկաթ, յոդ և տարբեր վիտամիններ:
Բացի սնուցումից, խաղողի որթը և տերևներն ու պտուղները ունեն տարբեր բուժական կիրառություններ: Հասած խաղողը սննդարար միրգ է և պարունակում է մեծ քանակությամբ վիտամիններ և օգտակար նյութեր մարմնի համար: Ուստի այն օգտակար է օրգանիզմն ամրապնդելու համար և օգտագործվում է սակավարյունության, հոդատապի, ստամոքսի և աղիքների բորբոքումների և կարմրուկի դեպքերում: Խաղողը շատ արդյունավետ է փորկապությունը բուժելու համար: Խաղողը մելինով մթերքների կատեգորիայի մեջ է, քանի որ պարունակում է օրգանական թթու, շաքար և ցելյուլոզա: Նրանք նաև կարգավորելով աղիների և ստամոքսի մկանների աշխատանքը բուժում են փորկապությունը: Խաղողի հյութը օգտակար է նեֆրիտով և լյարդի անբավարարությամբ հիվանդների համար, բայց վնասակար է շաքարախտով հիվանդների համար: Խաղողն ունի ուժեղ հակաօքսիդիչ բաղադրությններ: Փաստորեն, այս պտղի մեջ հայտնաբերվել է ավելի քան 1600 օգտակար բուսական բաղադրություններ և հակաօքսիդիչների ամենամեծ կոնցենտրացիան հայտնաբերվել է խաղողի կաշվի և սերմերի մեջ: Կարմիր խաղողն ավելի շատ հակաօքսիդիչներ ունի իր մեջ պարունակող գունավորող անտոցիանների բերումով: Այս մրգերի հակաօքսիդիչներից մեկը ռեսվերատրոլն է, որը պոլիֆենոլային կատեգորիայի մեջ է: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ռեսվերատրոլը պաշտպանում է սրտի հիվանդություններից, իջեցնում արյան շաքարը և կանխում քաղցկեղի առաջացումը: Խաղողը պարունակում է վիտամին C, բետա-կարոտին, կվերցետին, լուտեին, լիկոպեն և ալգինաթթու:
Խաղողն օգտակար է քրոնիկ բրոնխիտի, սրտի հիվանդությունների, նեֆրիտի և պոդագրայի դեպքում: Խաղողի շաքարն անմիջականորեն մտնում է արյան մեջ և պահվում է մկանների և լյարդի մեջ, մինչդեռ մյուս շաքարները նախ պետք է վերածվեն արյան շաքարի, այնուհետև մտնեն արյան մեջ:
Խաղողի տերևները ախորժելի, սննդարար և միզամուղ են: Խաղողի տերևներն օգտագործվում են լուծի, փսխման և ստամոքսի խոցերի բուժման համար: Իրանում և որոշ երկրներում խաղողի տերևներից պատրաստվում է համեղ ուտեստ, որը կոչվում է տոլմա:
Խաղողի չհասած պտուղը, որն ունի կանաչ գույն և թթու համ, որպես քացախ լավ համեմունք է որոշ աղցանների և ուտեստների համար: Այն նաև ուժեղացնում է լյարդը և վանում է մաղձը: Բացի այդ, այն միզամուղ է և արդյունավետ բուժում է պարզ լուծը: Անհաս խաղողի հյութը օգտակար է լնդերի և կոկորդի բորբոքումը բուժելու համար: Եթե քացախը եփենք ու թանձրացնենք քացախի մածուկ կստացվի, որը լավ համեմունք է ուտեստների համար: Խաղողի օշարակն արդյունավետ է նաև կարմրախտը, դեղնությունը և գիրությունը վերացնելու համար: Եթե խաղողի հյութը եփենք, որպեսզի այն խտանա, խաղողի հյութ է ստացվում: Խաղողի հյութն ունի քաղցր և հաճելի համ և հարմար է մարմնի ընդհանուր թուլությունը վերացնելու համար: Եթե խաղողի հյութը զուգորդվում է մի փոքր զաֆրանի հետ, այն օգտակար է նյարդերը թեթեւացնելու և տխրությունը վերացնելու համար: Խաղողի օշարակը նույնպես խաղողի արտադրանք է, որն ունի խաղողի հատկություններ: Խաղողը միակ պտուղն է, որը չորացնելիս ավելացնում է սննդային արժեքը: Խաղողի կեղևի դիաստազները աստիճանաբար վերափոխում են մաշկի ցելյուլոզան շաքարի և չեն անհանգստացնում ստամոքսը: Չամիչը մարմնի համար վիտամինների և օգտակար նյութերի լավ աղբյուր է: Չամիչը պարունակում է սննդարար նյութեր և վիտամիններ, ինչպիսիք են երկաթ, կալիում, կալցիում և B խմբի վիտամիններ:
Չամիչի մեջ պարունակվող շաքարի մի մասը սորբիտոլ է, որը թույլատրվում է շաքարախտով հիվանդների համար: Չամիչը Իրանի արտահանվող մթերքներից է:
Քացախը նույնպես խաղողի օգտակար արտադրանքներից է: Այն ունի շատ հատկություններ: Քացախը հաճելի համ է տալիս սնունդին և հանդիսանում է բազմաթիվ սոուսների բաղադրիչներից մեկը: Բացի այդ, այն հեշտացնում է որոշ նյութերի մարսումը, ինչպիսիք են միսը: Միգրեն ունեցող մարդկանց խորհուրդ է տրվում խուսափել քացախ ուտելուց և հոտը շնչելուց: Քացախը նույնպես հարմար չէ ալերգիկ և թույլ թոքեր ունեցող մարդկանց համար:
Խաղողի սերմի յուղը հարուստ է հակաօքսիդիչներով և օգնում է առողջացնել մաշկն ու մազերը: Այս յուղը օգտագործվում է կոսմետիկ արտադրանքներում, ինչպիսիք են դեմքի կրեմը կամ վերականգնող շիճուկը: Խաղողը կարող է ներառվել սննդակարգում ՝ լինի դա թարմ, սառեցված կամ հյութի ձևով:
Նշենք նաև, որ այս մրգի առավելություններից օգտվելու համար ընտրեք թարմ և կարմիր խաղողը: