Մեկնաբանություն. Հայացք ընթացիկ զարգացումներին՝ Հորմուզի և Եմենի ճակատներում ծավալվող դիմակայության համատեքստում
Հորմուզի նեղուցում և Եմենի ճակատում տեղի ունեցող վերջին զարգացումները դժվար է գնահատել որպես առանձին կամ ժամանակավոր ռազմական բախումների շարք։
Այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում այս երկու ռազմավարական առանցքներում, վերածվել է Արևմտյան Ասիայի անվտանգության և աշխարհաքաղաքական նոր իրողությունների ձևավորման շուրջ մրցակցության։
Այս համատեքստում խնդիրը միայն որևէ ծովային անցուղու վերահսկողությունը կամ ռազմական գործողություններին պատասխանելը չէ։ Գլխավոր հարցը զսպման նոր կանոնների, ծովային անվտանգության և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության վերասահմանումն է։ Այդ կանոնները կարող են էական ազդեցություն ունենալ համաշխարհային առևտրի, էներգետիկ շուկաների և տարածաշրջանային ու արտատարածաշրջանային դերակատարների միջև քաղաքական փոխգործակցության ապագայի վրա։
Pars Today-ի հաղորդմամբ՝ այն հանգամանքը, որ ԱՄՆ-ը հրաժարվել է առավելագույն պահանջների հասնելու քաղաքականությունից և այժմ ձգտում է Հորմուզի նեղուցում իրավիճակը վերադարձնել ռազմական գործողություններից առաջ եղած վիճակին, վկայում է Վաշինգտոնի ռազմաքաղաքական հաշվարկների փոփոխության մասին։
Այս գնահատականը հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ Իրանի շարունակական դիմադրությունն ու օպերատիվ իրավիճակի փոփոխությունը հակառակ կողմին ստիպել են վերանայել իր առաջնահերթությունները՝ ստեղծելով տարածաշրջանային նոր ռազմաքաղաքական իրողություններ։
Հորմուզի նեղուցը շարունակում է մնալ աշխարհի կարևորագույն էներգետիկ միջանցքներից մեկը։ Միջազգային կառույցների, այդ թվում՝ ԱՄՆ Էներգետիկ տեղեկատվության վարչության (EIA) գնահատականներով՝ համաշխարհային նավթի արտահանման զգալի մասը իրականացվում է հենց այս ջրային ուղով, և դրա գործունեության ցանկացած խաթարում կարող է լայնածավալ տնտեսական հետևանքներ ունենալ համաշխարհային շուկաների համար։
Հենց այդ պատճառով Հորմուզի անվտանգության հարցը մշտապես եղել է տարածաշրջանային և միջազգային քաղաքականության ռազմավարական կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը։
Այս համատեքստում Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը համոզված է, որ Պարսից ծոցի անվտանգությունը պետք է ապահովեն հենց տարածաշրջանի երկրները, իսկ օտարերկրյա ռազմական ուժերի ներկայությունը ոչ միայն չի նպաստել կայուն անվտանգության ձևավորմանը, այլև դարձել է լարվածության խորացման պատճառ։
Այս տեսանկյունից՝ Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների նպատակով հարևան երկրների ենթակառուցվածքների, ռազմակայանների կամ այլ հնարավորությունների օգտագործումը կարող է ազդել Թեհրանի անվտանգության հաշվարկների վրա և ընդլայնել հնարավոր պատասխան գործողությունների շրջանակը։
Միաժամանակ աճում է նաև Եմենի ուղղության ռազմավարական նշանակությունը։
Կարմիր ծովը Հնդկական օվկիանոսին կապող Բաբ էլ-Մանդեբ նեղուցի աշխարհագրական դիրքը այն դարձրել է համաշխարհային առևտրի ամենազգայուն երթուղիներից մեկը։
Վերջին ամիսներին այդ ուղղությամբ անվտանգության իրավիճակի վատթարացումը նավագնացությամբ զբաղվող բազմաթիվ ընկերությունների ստիպել է ընտրել ավելի երկար ծովային երթուղիներ, ինչի հետևանքով աճել են ինչպես բեռնափոխադրումների, այնպես էլ ծովային ապահովագրության ծախսերը։
Այն հանգամանքը, որ Հորմուզի և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցները միաժամանակ հայտնվել են զարգացումների կիզակետում, վկայում է այն մասին, որ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունն այլևս չի սահմանափակվում ռազմաճակատով, այլ տարածվում է ռազմավարական նշանակության ծովային կետերի ամբողջ ցանցով։
Այս իրավիճակը արտատարածաշրջանային դերակատարների ուժերն ու ռեսուրսները միաժամանակ ներգրավում է մի քանի ուղղություններով՝ ճգնաժամերի կառավարումն առավել բարդ դարձնելով։
Նման պայմաններում զսպման գաղափարն արդեն չի հիմնվում միայն ռազմական հզորության վրա, այլ առավել քան երբևէ կախված է միաժամանակ մի քանի ճակատ կառավարելու, հաղորդակցային ուղիները պահպանելու և կենսական նշանակության ծովային անցուղիների նկատմամբ վերահսկողություն ապահովելու կարողությունից։
Վերջապես, այն, ինչ այսօր տեղի է ունենում Հորմուզում և Եմենում, պարզապես հերթական ռազմական դիմակայության շարունակությունը չէ, այլ վկայում է ռազմավարական մրցակցության նոր փուլ տարածաշրջանի մուտքի մասին։
Այդ փուլում Արևմտյան Ասիայի անվտանգության համակարգի ապագան, տարածաշրջանային դերակատարների տեղն ու դերը, ինչպես նաև ծովային անվտանգության կանոնները վերասահմանվում են առավել ինտենսիվ, քան երբևէ։
