Даймоҳ; эътироз, шибҳи кудето ё кудето ?

Порс Тудей - Оятуллоҳ Хоманаӣ, раҳбари Инқилоби Исломӣ дар ду суханронии 12 ва 28 баҳман, бо табйини тадриҷӣ, воқеаҳои даймоҳ дар Эронро кудето тавсиф карданд.

Ба гузориши Порс Тудей, имом Хоманаӣ, раҳбари Инқилоби Исломӣ дар ду суханронии 12 баҳман ва 28 баҳман, бо як раванди тадриҷӣ ва табйинӣ, воқеаҳои даймоҳро ибтидо бо таобире монанди «фитна» ва «шабиҳи кудето» тавсиф карданд ва сипас онро «кудето» номиданд. Ин тағйир дар сатҳи баён, на ба маънои тағйир дар асли таҳлил, балки ба маънои такмили тадриҷии абъоди ин фитнаи бузургу равшантар шудани моҳияти ин рухдод дар чорчӯби як тарҳи созмон ёфта барои барҳам задани сохтори низом буд. Бар асоси маҷмӯъаи баёноти эшон, метавон ин таҳлилро дар чанд меҳвари мантиқӣ табйин кард:

1 . Ҳадаф қарор додани марокизи ҳокимиятӣ; вижагии классики як кудето

Яке аз муҳимтарин шохисаҳои кудето, ҳамлаи мустақим ба марокизи калидии қудрат ва ҳокимият аст. Раҳбари Ҷумҳурии исломӣ дар суханронии 12 баҳман бо ишора ба ин вижагӣ тасреҳ карданд: «Ҳадаф тахриби марокизи ҳассос ва муассир дар идораи кишвар буд. Ба полис ҳамла карданд, ба марокизи сипоҳ ҳамла карданд, ба баъзе аз марокизи давлатӣ ҳамла карданд, ба банкҳо ҳамла карданд». Эшон ҳамчунин афзуданд, ки ин ҳамалот танҳо ҷанбаи моддӣ надошт, балки «ба масоҷид ҳамла карданд, ба Қуръон ҳамла карданд; ин ҳам аз ҷиҳати маънавӣ».

Ин тавсиф нишон медиҳад, ки ҳадаф сирфан баёни эътироз ё норизоятӣ набуд, балки тамаркуз бар тазъифи сутунҳои аслии идораи кишвар буд. Дар суханронии дувум низ ин ҳадаф бо вузӯҳи бештаре табйин шуд: «Ҳадаф ин буд, ки пояҳои низомро суст кунанд, мутазалзил кунанд, марокизи ҳассосро бигиранд, Садо ва симоро бигиранд». Ин сатҳ аз ҳадафгузорӣ, аз манзари таҳлили сиёсӣ, бо улгӯи кудето мутобиқат дорад, зеро кудето асосан талош барои тасаллут бар марокизи калидии қудрат ба манзури тағйир ё тазъифи сохтори ҳокимият аст.

2 . Тарроҳӣ ва ҳидояти хориҷӣ; унсури таъйинкунанда дар моҳияти кудетоӣ

Имом Хоманаӣ дар ҳар ду суханронӣ таъкид карданд, ки ин рухдод сирфан як ҳаракати дохилӣ ва худҷӯш набуд, балки дорои тарроҳии хориҷӣ буд. Эшон дар 12 баҳман тасреҳ карданд: «Нақша ва тарроҳии ин фитна дар хориҷ иттифоқ афтода буд, марбут ба дохил набуд . . . Нақша берун кашида шуда буд, аз берун идора мешуд ва дастур дода мешуд».

Дар суханронии 28 баҳман, ин мавзӯ бо ҷузъиёти бештаре баён шуд: «Дастгоҳҳои иттилоотӣ ва ҷосӯсии ду кишвари Амрико ва Фаластини ишғолӣ, яъне ҳамин режими саҳюнии ботил, ба кумаки дастгоҳҳои иттилоотии баъзе аз кишварҳои дигар, ки баъзе аз он кишварҳоро ҳам мо мешиносем дар тӯли замон гаштаанд, як теъдоде афроди шарӯр ё дорои заминаҳои шароратро дар кишварамон пайдо кардаанд, инҳоро бурдаанд, ба онҳо пул додаанд, аслиҳа додаанд, омӯзиши харобкорӣ додаанд, омӯзиши вуруд дар марокизи низомӣ ё марокизи давлатӣ додаанд, ва фиристодаанд ба Эрон, мунтазир барои як фурсат, ки ҳар гоҳ як фурсате пайдо шуд, инҳо кори худашонро шурӯ кунанд.»

Ин тавсиф нишондиҳандаи вуҷӯди як фароянид созмонёфта шомили шиносоии неру, омӯзиш, таҷҳиз ва ҳидоят аст, ки аз аносири асосии амалиётҳои кудетоӣ маҳсӯб мешавад. Кудето маъмулан на як вокуниши ногаҳонӣ, балки натиҷаи барномарезӣ ва пуштибонии қаблӣ аст.

3 . Истифода аз хушунати созмонёфта барои эҷоди бесуботӣ

Яке дигар аз вижагиҳои муҳими кудето, истифода аз хушунат барои эҷоди буҳрони амниятӣ аст. Раҳбари Ҷумҳурии исломӣ дар суханронии 12 баҳман ба ин мавзӯ ишора карданд ва гуфтанд: «Ин сардастаҳои омӯзиш дида муваззаф буданд, куштасозӣ кунанд, кушта ба вуҷӯд биоваранд».

Ҳадаф аз ин иқдом, ба таъбири эшон, афзоиши талафоту ташдиди буҳрон буд то шароити кишвар ба самти бесуботӣ суқ дода шавад. Эшон ҳамчунин таъкид карданд, ки ҳадафи аслӣ «барҳам задани амнияти кишвар» буд, зеро «вақте амният набошад, ҳеҷ чизе нест».

Дар суханронии дувум низ ин хушунат ба унвони бахше аз як роҳбурд тавсиф шуд: «Сиёсаташон ин буд, ки ҳаракат, ҳаракати хашин ва бемулоҳиза бошад; мисли ҳаракати ДИИШ». Ин муқоиса нишон медиҳад, ки хушунат на як паёмади тасодуфӣ, балки бахше аз як стратегия барои эҷоди фурӯпошии назми умумӣ будааст.

4 . Истифода аз авомили дохилӣ ба унвони абзори иҷро

Яке аз равишҳои роиҷ дар кудетоҳои модерн, истифода аз авомили дохилӣ барои иҷрои барномаҳои тарроҳӣ шуда дар хориҷ аст. Оятуллоҳ Хоманаӣ дар ин замина тавзеҳ доданд, ки авомили аслӣ талош карданд «як идда мухотаби содадилро ё ҷавон ё ғайри ҷавонро таҳти таъсир қарор бидиҳанд, асабонӣ кунанд ва онҳоро водор кунанд ба вуруд дар майдонҳои сахт. Ин фурсат барояшон пеш омад; дар ҳудӯди як моҳу ним қабл вориди майдон шуданд ва ин ҷавонҳои содадил ва бетаҷрибаро ҷилав андохтанд».

Эшон ҳамчунин таъкид карданд, ки бархе аз афроди ширкаткунанда «фиреб хӯрданд, содагӣ ба харҷ доданд, бетаҷриба буданд». Ин нишон медиҳад, ки дар таҳлили эшон, баданаи иҷтимоӣ бо тарроҳони аслӣ мутафовит буда ва тарроҳон аз ин афрод ба унвони абзори иҷроӣ истифода карданд.

5 . Убӯр аз таъбири «шибҳи кудето» ба «кудето»

Дар суханронии 12 баҳман, раҳбари Ҷумҳурии исломӣ бо лаҳне таҳлилитар аз таъбири «шибҳи кудето» истифода карданд ва тавзеҳ доданд, чаро бархе ин рухдодро кудето номидаанд. Аммо дар суханронии 28 баҳман, бо ҷамъбандии абъоди мухталиф, ин таҳлилро ин гуна баён карданд: «Ончӣ иттифоқ афтод, як «кудето» буд, ки шикаст хӯрд».

Ин баён нишондиҳандаи он аст, ки аз манзари эшон, маҷмӯъаи вижагиҳои ин рухдод — шомили тарроҳии хориҷӣ, ҳадафгирии марокизи ҳокимиятӣ, истифода аз хушунати созмонёфта ва талош барои бесуботсозии низом — ҳамагӣ бо таърифи як кудето мутобиқат дорад. Ба ҳамин далел, эшон эълом карданд: «Ин кудето зери пои миллати Эрон леҳ шуд». Ин ҷумла, илова бар таъкид бар моҳияти кудето рухдод, бар шикасти он дар баробари вокуниши сохтори низому ҷомеъа низ таъкид дорад.

Дар натиҷа, аз манзари ин таҳлил, истифода аз вожаи «кудето» барои тавсифи воқеаҳои даймоҳ, бар пояи маҷмӯъае аз шохисҳои амниятӣ, сиёсӣ ва созмонӣ аст, ки дар баёноти эшон ба сӯрати марҳала ба марҳалаи табйин шудааст.