Оё Эрон ҳам бояд муътаризони амиркоиро мусаллаҳ кунад?

Порс Тудей  Тед Круз, сенатори ҷумҳурихоҳи сенати Иёлоти Муттаҳида, дар паёме хостори мусаллаҳ кардани эътирозгарон дар Эрон шуд ва навишт, ки ин амал бояд ҳоло анҷом дода шавад.

Ба гузориши Порс Тудей Сенатор Тед Круз, раҳбари ҷумҳурихоҳи сенати Иёлоти Муттаҳида, рӯзи сешанбе, 27 январ, дар паёме дар шабакаи иҷтимоии “X” даъват ба мусаллаҳ кардани эътирозгарон дар Эрон кард ва навишт, ки ин амал бояд ҳоло анҷом дода шавад. Ӯ иддао кард, ки ин амал Амрикоро хеле бехатартар мекунад.

Баҳсе, ки бо твити сенатори ҷумҳурихоҳи Амрико Тед Круз, ки дар он ӯ даъват ба "мусаллаҳ кардани эътирозгарон дар Эрон" кардааст, оғоз шуд, ба як масъалаи ҳассос, бисёрқабата ва баҳсбарангез табдил ёфтааст.

Қайд кардан зарур аст, ки даъвати як мақоми баландпояи сиёсӣ барои мусаллаҳ кардани эътирозгарон дар кишвари дигар, чунон ки Тед Круз кардааст, дар адабиёти муносибатҳои байналмилалӣ амали таҳрикомез ҳисобида мешавад. Чунин изҳорот одатан дар заминаи фишори сиёсӣ, ҷанги равонӣ ё кӯшиши таъсир расонидан ба афкори умум садо медиҳанд. Баъзе таҳлилгарон бар он ақидаанд, ки чунин мавқеъҳо қисми рақобатҳои дохилии Амрико ё кӯшиши фиристодани паёми сиёсӣ ба ҳукуматҳои дигар мебошанд, на нақшаи амалӣ. Баръакс, мунтақидони ин равиш мегӯянд, ки чунин изҳорот метавонанд танишҳоро шадидтар кунанд ва фазои муколамаро маҳдуд кунанд.

Дар сатҳи ахлоқӣ, мусаллаҳ кардани эътирозгарон дар Эрон, чунон ки Тед Круз ба миён гузоштааст, инчунин саволҳои ҷиддиро ба миён меорад. Эътирозҳои шаҳрвандӣ дар бисёр низомҳои сиёсӣ ҳамчун ҳуқуқи шаҳрвандӣ эътироф шудаанд, аммо табдил додани эътироз ба саҳнаи низоъи мусаллаҳона хусусияти онро тағйир медиҳад ва ҳаёти эътирозгарон ва одамони оддиро зери хатар мегузорад. Бисёре аз созмонҳои ҳуқуқи башар таъкид мекунанд, ки эътирозҳо бояд осоишта боқӣ монанд ва ҳукуматҳо низ вазифадоранд, ки амнияти эътирозгаронро бидуни истифодаи зӯроварӣ таъмин кунанд.

Аз тарафи дигар, идеяи мусаллаҳ кардани эътирозгарони эронӣ, гарчанде ки он асосан дар сатҳи фарзия ё вокуниши расонаҳо ба миён гузошта мешавад, аз нигоҳи ҳуқуқи байналмилалӣ ва амнияти ҷаҳонӣ оқибатҳои ҷиддӣ дорад. Ҳар гуна дастгирии силоҳ барои гурӯҳҳои эътирозгар дар кишвари дигар вайронкунии возеҳи принсипҳои дахолат накардан ва таҳдиди мустақим ба суботи дохилии он кишвар ҳисобида мешавад. Чунин амал метавонад низоъҳоро шадидтар кунад, зӯровариро афзоиш диҳад ва ҳатто ба як давраи интиқом оварда расонад, ки назорат карданаш душвор хоҳад буд.

Аз нигоҳи геополитикӣ, ворид кардани силоҳ ба муодилаҳои эътироз ва мусаллаҳ кардани эътирозгарони эронӣ, чунон ки Тед Круз пешниҳод кардааст, метавонад оқибатҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ дошта бошад. Иёлоти Муттаҳида ва Эрон солҳо боз дар соҳаҳои гуногун рақобат ва таниш доранд ва ҳар гуна амали амалӣ дар ин самт метавонад боиси шиддат гирифтани амалиёти ҷангӣ ва густариши доираи низоъ гардад.

Ниҳоят, вақте ки як мақоми сиёсии баландпояи амрикоӣ, сенатор Тед Круз, дар бораи зарурати мусаллаҳ кардани эътирозгарон дар Эрон сухан мегӯяд, ин вокуниши мутақобила ва мутаносиби Теҳронро асоснок мекунад. Аз ҷумла, татбиқи ин пешниҳоди сенатори амрикоӣ маънои дахолати мустақим ва таҳдид ба соҳибихтиёрӣ ва амнияти миллии Эронро дорад ва аз нигоҳи ҳуқуқи байналмилалӣ, бахусус ҳуқуқи дифоъ аз худ ва вокуниши мутаносибан ва баробар ба таҳдиди хориҷӣ, қобили иҷро ва асоснок хоҳад буд.