Amerikadan,Ýewropa hereketleriniň garaşsyz bolmagy
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti, Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan Ýewropa hereketleriniň garaşsyz bolmagynyň zerurdygyny nygtaýar.
Çarşenbe güni Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Şarlz Mişel "Owganystandaky wakalary göz öňünde tutup, Ýewropa Bileleşigi ABŞ-dan garaşsyz hereket edip biler" -diýdi. Ol şeýlede,"Meniň pikirimçe, Ýewropa Bileleşiginiň karar bermekde has köp garaşsyzlyga we dünýä derejesinde hereket etmek ukybyna eýe bolmalydygyny tassyklamak üçin başga bir geosyýasy waka gerek däldir diýdi.Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli resmisiniň aýdan sözleri, Owganystandaky soňky wakalardan we ABŞ-nyň prezidenti Baýdeniň bu meselede alyp barýan işinden soň Ýewropanyň ABŞ hökümetine bolan ynamynyň kemelendigini görkezýär.Aslynda, Baýdeniň Trump döwründen soň transatlantik gatnaşyklary dikeltmek baradaky ozalky aýdanlaryna we wadalaryna garamazdan, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Demokratik prezidenti diňe bir NATO ýewropalylaryň Günbatar goşunlaryny Owganystandan çykarmak baradaky pikirlerine üns bermedi, şeýle hem bu güýçleriň, şeýle hem günbatar raýatlarynyň ýurtdan çykarylmagy uly bulam-bujarlyga sebäp boldy we netijede bu dawa ABŞ-nyň harby güýçleriniň we netijede Owganystandaky NATO-nyň bolmagynyň soňuna çykdy.
Ýewropalylaryň nukdaýnazaryndan Owganystanyň tejribesi, Ýewropa Bileleşiginiň diňe Owganystan krizisi ýaly krizislere goşulyşmak üçin öz çalt reaksiýa güýjüni döretmeli we ulanmaly däldigini, ABŞ bilen hem ylalaşmakda gaty seresap bolmalydygyny aýtdy.Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Josef Borrell penşenbe güni Günbataryň Owganystandan dartgynly çykmagy, çalt reaksiýa güýçlerini döretmek ýaly bilelikdäki goranyş güýçlerini döretmek tagallalaryny çaltlaşdyrmak üçin katalizator bolup biljekdigini aýtdy.Borrell duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň hökümetlerini Owganystan ýaly geljek krizislere has gowy taýýarlyk görmek üçin Ýewropanyň çalt reaksiýa güýçlerini döretmäge çagyrdy.
Aslynda Baýden diňe ABŞ-nyň bähbitlerine esaslanyp, esasanam tükeniksiz urşy bes etmek we Owganystanyň batgasyndan dynmak meselesine esaslanyp, Owganystandan çykmagyň we gaçmagyň netijelerine garamazdan Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň günde 300 million dollar çykdajydan halas bolandyr .
Ýene bir mesele, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Owganystandan skandal çekilmezinden ozal, Ýewropa we ABŞ gapma-garşydy. NATO ýakynda geçirilen NATO sammitinde Demokratik Prezident Jo Baýden harby guramanyň ýewropa agzalarynyň harby býudjetini köpeltmäge, şeýle hem NATO çykdajylarynyň has köp paýyny talap etdi. Bu talaplar hemişe ABŞ-nyň öňki prezidenti Donald Trump tarapyndan edildi we transatlantik gatnaşyklarda uly dartgynlyga sebäp boldy. Şol bir wagtyň özünde, Trump-nyň NATO-ny köp sanly tankyt etmegi we barlyk pelsepesi ýewropanyň ýaşyl kontinentdäki howpsuzlyk borçnamalaryny ýerine ýetirmekde ABŞ-a bolan ynamsyzlygynyň artmagyna sebäp boldy.
