Təkfiri cərəyonon
Təkfiri cərəyonon
Məhəmməd ibn Əbdul-Vəhabi qıləy əğedəş hestebe ki, fəğət əv iyən çəy tərəfdoron Xdıo pərəst iyən mısılmonin və islomi co məzhəbon tərəfdoron kofir iyən mışrikin.umumən,Məhəmməd ibn Əbdul-Vahab de islomi peyğombər həzrət Məhəmməd(s) –i vardə təlimon zid əğedə soyb be və çəy əğayidi ərsədə bıə əsəron ki,ğasbu bə dı sa səyfə həm nırəso –elmi bıey əvəzi,bənə qılə əməliyyati və cuziyə məromnoməş hestebe vəçı elmi maarifon metodon həxədə deştə mıxolifon de istidloli sıxan votey əvəzi,əvon təkfir kardey iyən fiziki cəhəto həzf kardey və bə kəno noey dumo be.ımruj həm vəhhabiyyəti yolon bo Məhəmməd ibn Əbdul-vahabi elmi məğami nışon doeyro,ziyodə cəhd kardedən və çəy doə nəzə iyən şərhon barədə veyə kitobon nıvışteydən və mıxtəlifə konfranson dəvordıneydən ta çı Məhəmməd ibn Əbdul-Vahabi elmi mıəğami dıjd kardey dumon.vəhhabiyət bə islomi co məzhəbon əks,bə milləti piyey xoto ne,bəlkəm çəy de syiosəti umuj qıniye iyən de şımşi ğudrəti ıştə vardə əğedə pevolo kardey zəminə hozzı kardedəbe.co tərəfiku çı vəhhabiyyəti hozi iyən təkfiriyə mahiyyət,bə dılonədə tarsi boyis bedəbe və əvon ıştə siyiosi ğudrətiku bəştə mıxolifon zidd oko doydəbin.çən,ehanə Əhməd ibn Hənbəli sələfiçəti nəğli və İbn Teymiyyə qılə etığodi be, Məhəmməd bin Əbdul-Vahab sələfiçəti de bəçəvon xısusiyyəton nəzə və dığğət kardeyədə,çəvon sələfiçəti həxədə siyosi bıey mışohidə bedə.vəhhabiyyəti nevi zıney koyədə məcburi surətədə bəbe siyosət iyən ğudrəti roli işorəkəmon və bın surətədə bənə -çokonə əvon bo mısılmınon cazibədor nıbə iyən deəvon mıxolif bıə holədə-ijən əvon çokonə kardeyışon zınə bəştə jimoni dəvom bıdon- muhimmə sıvolon cəvob pəydu kardey bəbe.
Məhəmməd ibn Əbdul-Vahab de tobəı ıştə pı ki,çı Hənbəli məzhəbi alimonku be ,bəfoti,jəqo həm ziyodə fırsət pəydu kardey zıneydə nıbe ta ıştə etığodi ibrozko.deçəy əğedə mıxolif bıə iyən əy tənğıd kardə kəson yolə qılə hejo çəy ıştən pı iyən boə bin və əvon cəhd kardeəbin ki,çəyku iyən çəy əğedəonku bə diyəro mandedəbin.çəy bo Suleyman bə Məhəmmədi səhvə bovəon ziyodə tənğıdonış kardə.
Məhəmməd ibn Əbdul-Vahab ıştə pı mardey bəpeştə,de İngilistoni devləti himoyə vositə Hicri-Ğəməri 1153-ə sori boştə əğedə irzo kardeyro zəminəş hozzı karde.həlbəttə,əv sıftədə de Hərimələ milləti şiddətin və zumandə mığoviməti dim bə dim ome və kam mandəbe ki,əvon çəy xuni rukon.əve noçor mande bəştə bə dınyo omə məntəğə yəni bə Əyniyyə oqardo və əv bə Əyyinə şəhri oqardey bəpeştə,ıştə sıxanonış bə çın şəhri əmiri yəni Osman ibn Əhməd ibn Muəmməri voteşe.əmiri çəy dəvətış ğəbul karde və de əy əhd-peymonış dəbaste ki,çın har dıqləyniku bə iyande komək bıbon.de ın tərtibi əmiri icozəş doe ki,Məhəmməd ibn Əbdul-Vəhab ıştə əğedəon oşkoə surətədə elanko.Məhəmməd ibn Əbdul-vəhhab ıştə de əmiri rabitə ğoym kardey xoto,çəy hovəş se və izdivacış karde.jıləvoni çı Məhəmməd ibn Əbdulvahabi de əmiri miyono qıləy ğoymə rabitə və əhd-peymon baste be.həmonə əsr və zəmonədə Əyyinə şəhri ətrof de səhobə iyən ovliya ziyorətqo iyən məçiton pur be.min cumlə çı xəlifə Uməri boə bıə Zeyd ibn Xəttabi ğəbi ki.millət bəy çokə ehtırom noydeb.Məhəmməd ibn Əbdulvahab de Osman ibn Muəmməri sərbozon iyən əskəronku idastə bə ın ziyorətqoon həmləşon karde və əvrəşon de zəmini həmo iyən yeksan kardeşone.Nəcdi taırxi ənıvışt nıvışteydə: ”Məhəmməd ibn Əbdulvahab deştə dasti çı Zeyd ibn Xəttabi ğəvış de zəmini yeksan və həmoş karde.ın ko bə ziyodə reaksiyə və etırozon boyis be və millət bə Məhəmməd ibn Əbdulvahabi ələyh ğıyomışon karde və çəy votə sıxanonışon rədd karde”.əvon bə Əhsa,Bəsrə, iyən Hərəmeyni alimon qıləy noməşon nıvışte və çı Məhəmməd ibn Əbdulvahabiku şikoyətışon karde.
