Tolış,bə dı vırə poə bıə sərzəmin.

Tolış,bə dı vırə poə bıə sərzəmin.

Əmmo çı marzi ın tərəfi tolışon həxədə yəni İroni tolışonku sıxan veye.İroni Tolışon fərhənqi,elmi iyən təhğiği fəaliyyəton vey tojə və cıvone.çən,bəbe ıştə vəomə fikədə bıbəmon iyən çı dəvardə nəsli təcrubəonku istifodə bıkəmon ta ıştə fərhənqi bəyji oqətəmon.

Tolışi marzi məntəğə ımruj de çoqılə Tolış,Rizvanşəhr,Masal iyən Ostoro nomi Giloni ostanədə təğsım bıə.harçənd ki,tolışon ğovm Fumən iyən Sovmiyəsərada həm hestin ki,əmmo əvon bın şəhronədə əksəriyyət təşkil doydən. əmmo siyosi coğrafiya nəzəku tolışon umdətən həmonə zikr bıə çoqlə şəhronədə jimon kardedən.Ostoro şəhrıstoni barədə bəbe bıvoti ki,çın şəhrıstoni sakinon mıhocirə tırki zıvonədə qəp jeydən,əmmo çın şəhrıstoni umdə diyon çı tolışonku təşkilış pəydu kardə.Ostoro nom həm “ostorab” mənoədəy və ım həm qıləy avestəku peqətə bıə kəlməy ki,ostad Purdavud bəy işorəş kardə iyən bənə Vunəbın,Sic,Vırəmoni iyən Çıləvənd ovdonə vırəon umdətən tolışin.

Tolışi nomi həxədə çandə qılə farğ doə nəzəon movcude.qırd tolışi ərazi Quluston iyən Turkmənçay mığoviləon bənav,ironi əraziyonku bə hisob omeydəbe və Lankoni şəhr çın tolışənıştə əraziyon hakim be. Holı-hozırədə Ostoro ru,ironi tolışon çı marzi çə ton bıə tolşon iyandeku co kardedə.

Azərbaycani tolışon çı cənubi tolışonku co kardə məkonədə Ostoro şəhrıstoni icod kardey,qıləy siysosiyə ğərol bıə.ımi həm votey lozıme ki,Ostoro bə Giloni ostani umuj qıniyey bənav,çı Şərği Azərbaycani tərkibədə be və çəy koon de Azərbaycan ostani vositə vindey bedəbe.de ın siyosi-idori təğsimati co surətədə ijən ım Ostoro şəhrıston çı tolışi zonə iyən məntəğəku bə hisob omeydə ki,bımədə hiç qıləy şəkkı-şubhə ni.çımisə bəpe Ostoro şəhrıston məxsusən Ostoro ıştən şəhr,ironədə bəştə fərhənqi zumandəti xoto qıləy məxsusə vırəş heste iyən ımruj çın şəhri ixtisod hevujə surətədə cərəyon kardedə. Ostoro şəhr həyğətədə çı ironi de azərbaycani tolışon miyono rabitə bərğərol kardə pard bə hisob omeydə.

Bə tolışi tarıxi iyən siyosi etat-petaton nəzə rəğmən,İroni Tolışi məntəğə zikr bıə çoqlə şəhrıstoni ğalibədəy.çı şimoliku Ostoro ru iyən Nəmıni şəhrıston,şərğiku Kaspi dıyo,ğərbiku Ardavili şəhrıston, Givi, Xəlxal iyən çı cənubiku Fumən və Sovmiyəsəra.

De tosə oxonə soron Tolış çı Giloni ostani şəhrıstoni unvanədə çı penc qılə Kərqanrud, Əsalim, Taleshdolab, Şandrmən iyən Masali blokiku iborəte.bə həmınə dəlili xoto bımon “Tolışi xəmsə” ya penc qıləynə blok votedəbin ki,çın Tolışi xəmsə mərkəz Kaspi dıyo kəno məntəğə bıə  Şəfarud şəhr be.çun Şəfarud Tolışi cənub-şərği məntəğədə ğərolış qətəbe və çın məntəğəku milləti idorə kardey saxt be,çı tolışi mərkəzışon bə Kərqanrudi vıjorışon ovoştıne.çandə mıddət Kərqanrudi vıjor çı ticori mərkəzisə əlovə,çı Tolışi hukuməti paytəxt həm be.qıləy dığğət kardəninə nuktə ıme ki,tolışi məntəğəon ovdonəti de dıyo vositə de Rusiyə ticori əloğəon vositə bə əməl omə.çı Tolışi hukuməti mərkəz bıə Kərqanrudi vıjorisə əlovə,bənə Həviğ,Lisar iyən Əsalımi co vıjoron həm çə zəmoni rovnəğ pəydu kardə vıjoronku bə hisob omeydəbe.

Dıminə Dınyo Canqi vaxti Alamniyə hərbi ğıvvon Cənubi Ğəfğazədə qıləy cəbhə oj kardeyro,cəhd kardedəbin ki,çı Ostoro porti de Ənzəli bəndəri miyono qıləy ro ojkəyn.Jermanon Kərqanrudi Sinəki di mığobilədə  qıləy dıjdə pardışon soxte ki,çəy betoniyə bınə de tobə ısət mandə.almanon çı ironiku bə dumo pekırey bədiqə,mıttəfiğon ləşkər bə Şurəvi(sovet) ğıvvon koməq kardeyro həmonə vırəşon asfalt karde və təğribən çı Sinəkiku i kilometr bəpe,ısətnə Həştpər şəhri vırədə qıləy tojə pardışon eje.

De ın pardi tumo kardey,çı kərqanrudi mağazəon iyo ovoştıney bin iyən de tojə roy vositə şe-omey ziyod be.de ın tərtibi be ki,Həştpəri nomədə bıə tojə şəhri binovrə noey be.1326-ə Həşi sori çı Tolışi şəhrıstoni mərkəz rəsmi surətədə Həştpər elon be iyən çı Tolışi iminə fərmondor Şəms Əmiri bə ın şəhr daxil və bə ısət həm Həştpər şəhrdə baği mandə dı mərtəbəninə bina varid be.

1335-ə Həşi sori Tolışi şəhrıstoni umumi əhali iminə kərə bə siyohi sıey be ki,bə şəhrıstoni se qılə co baxş yəni həm Kərqanrud, Taleşdolab,Masal iyən Şandermən şəhrıstonon həm ayid bin.Tolış şəhrıstoni mərkəzi şəhr Həştpər be ki,peşo umumən bəy Tolış voteşone.kişvəri tojə təğsımi bəpeşt,1376-ə sori Taleshdolab de Rizvanşəhri mərkəziyyəti iyən Masal de Şanderməni de Masali mərkəziyyəti bə qıləy şəhrıstoni təbdil bin.bə Tolışi oxonə təhəvvulaton əsos,çın şəhrıstoni bənə Talesh,Əsalim iyən Lisar baxşonış heste.