İlahi əsma

İlahi əsma

Ğabiz “Ğəbzi” kəlməku və bə mışt qətə bıə qıləy çi mənoədəy və adətən bə qıləy çi qıləy mıtləğə ğudrət iyən komilə sultəku qıləy kinayəy.çoko ki,təbironədə rujmərrə votey beydə fılon şəhr çımı dastədəy və ya fılon mılk çımı ğəbzə və ixtiyorədəy.ğəbz Xıdovəndi barədə həm çəy bandəon koonədə mıtləğə ğudrəti nımoyiş kardedə.çoko ki,Zuməri mıborəkə surə 67-ə şərifə ayədə omə:”vəma ğədərullaahə...əvon Xıdoşon çoko loyığe bızınon,zınəşon ni.qıləy holədə ki,qırd zəmin ğıyoməti ruji çəy(ğudrəti)ğəbzədəy və mur doə bıə osmonon çəy dastədəy.Xıdovənd(çəvon) boəy həmto ğərol çiyonsə mınəzzəh iyən barze”. Furğani mıborəkə surə 45-46-ə şərifə ayəonədə həm Həşi dətıveyədə iyən soğnə icod beyədə ilahi ğudrəti bəyonədə hamyedə:”ələm təra....aya bəştə pərvərdıqori(ğudrəti) biyə dekardedəniş ki,çokonə soğnə hevuj kardedə? Və həmçinin həşi bə ın soğnə dəlolət hevuj kardedə.ehanə Xıdo piyəşəbe soğnə sakinəkəy,peşo əmə həmonə soğnə ahəstə cəm iyən qırdə kardedəmon”.iyo bə soğnə cəm kardey,ğəbz votedən ta bə ilahi ğudrəti komilə dəlolət bıbu və bımi təkid kardedə ki,bo Xıdovəndi hiç qıləy saxt və çətinə ko mevcud ni.....

Ğabizi şərifə nom bo ğəbzı-ruf kardey iyən ya həmonə çı bandəon bədəmiku rufi co kardey oko doey beydə.Kərimə-Ğıroni bəzi ayəonədə ğəbze-ruf mıstəğimən iyən sərostə formədə bə Xıdovənde-Mutəali nisbət doydə.min cumlə Zuməri mıborəkə surə 42-ə şərifə ayədə hamyedə:”və Xıdoe ki,(milləti)rufi çəvon maqi zəmon komilə surətədə seydə və qıləy ruf ki,(çəy soyb)mardəni həm çəy hıtey zəmon (seydə).çən,çəy maqış ğəti bıə kəsi rufi oqəteydə(və bəçəy bədəmi oqordıneydəni)və co (çəvon maqon zəmon nırəsə rufon) tosə qıləy mıəyyənə zəmoni oqordıneydə.hukmən bın(həyğətədə)bo fik-fam kardə milləti qıləy nışonəon(Xıdo ğudrəton) heste”.ın ayə ğəbze-rufi   maqi holədə ki,həni bə bədəm oqardedeni və həmçinin əy hani vaxti iyən bihuşəti zəmon sıeye ki,ruf qıləy zəmoni mıddəti bədiqə bə bədəmi oqardey bə Xıdovəndi nisbət doydə ki,əv rufi ğəbzəkəy.əmmo,Kərimə-Ğıron kali ayəonədə rufi sıey iyən ğəbzə kardey  bə ilahi firiştə və mələkon nisbət doydə.yəni çı insoni barədə firiştəon şuunonku qıləyni ,ğəbzı-rufi məsələy.məlayikon bın şə`nədə çı Həxı Ğabiz ismi məzhəre və Xıdovənde-Mutəal de Ğabizi vəsf və tevsifi bə ın dastə firiştəon cilvəş kardə.bəçəy xoto,əvon çı Xıdovənde-Mutəali ğəbzi vositəonin və ım ilahi vəsfi qırd mevcudatonədə min cumlə insononədə cariye.

Xıdovənde-Aləm Səjdə mıborəkə surə 11-ə şərifə ayədə maqi firiştə(mələkul-movt) de həmonə Əzrayli nomi çı ğəbzı-rufi məmur elon kardey bıə ta əv hakəs ki,əcəlış rəsə,çəy rufi çəy bədəmiku coko və de co iborəti  ğıəbze-rufko.ın ayə jıqo hamyedə:”ğul....ha pəyğombər ha! Bə milləti vuji:maqi firiştə ki,boşımə məmur kardey bıə,şımə rufi təmom iyən komil (şımə bədəniku) seydə,peşo şımə bəştə pərvərdıqori səmt oqordıney bəbiyon”....

Bəzi co ayəonədə ğəbzı-ruf bə “mələkul-movti” əmri jiyədə bıə firiştəon nisbət doey bıə.çoko ki,Nəhli mıborəkə surə 32-ə şərifə ayədə hamyedə:”əlləzinə...həmonə kəson ki,məlayikon çəvon coni pok bıə holədə seydən və(bəvon) votedən:səlom bıbu bəşmə,bəşmə əncom doə çiyon mıkofoti(əvəzi)bə vəhışt daxil bıbənən”.

Bə ğəbzı-rufi ayid bıə ayəon həmmə bə qıləy vohidə həyğəti işorə kardedə.bın mənoədə ki,əsl Ğabiz Xıdovənde-Mutəale və bın koyədə peşonə vositə ki,de ilahi izni əməl kardedən,mələkul-movt ya Əzrayıle.peşonə vositə həm ğabizə firiştəonin. əmmo odəmi dığğəti cəlb kardə nuktə ıme ki,ğabizə firiştə çı insonon rufi qıləy kulliyə təğsımədə bə dıqlə dastə təğsım kardedə.qıləyni rəhmət iyən coqləyni əzobi firiştəon.əzobi mələkon de dəhşətin,ğəzəbin iyən rıkinə çehrə bo cinoyətkor,fosid iyən zolımə fərdon rufi sıeyro hozzın.jıqo məlayikon de ım cinoyətkorə fərdon dimbədim omey vey saxte.bə ayəon iyən rəvoyəton əsos,ımi zıney loıme ki,rufi ğəbz kardə məlayikon ğəzəbnokə çehrə  vey heyrətin iyən tarsnoke.İbreym Xəlil(ə) bə mələkul-movti voteşe:ıştə saxt və şiddətinə çehrə cilvə bəmı nışon bıdə. Cənob Əzrayli voteşe:tı bəy tov vardey əzıniş.voteşe:tov vardey bəzınem.mələkul-movti bə Xıdovəndi çı insonon rufi sıə saxtə məmuron əmrış karde və əzrayıl i ləzə bədiqə bə həzrəte İbreym(ə) voteşe:bıvind,çoko ki,həztrəte İbreymi(ə) əvış vinde,mədhuş be və huşiku şe.

Ənami mıborəkə surə 93-ə şərifə ayədə həm bə ıəm ko işorə kardedə və hamyedə:”və ləov iza....və ehanə çı sıtəmkoron(yavə vəzyəti) bıvindoş ki,səkəratədən iyən bə şədayidil-movti giriftor beydən və məlayikon (boçəvon rufi ğəbz kardero) bəvə omeydən və votedən:ıştə coni ıştə bədəmiku bekənən.ımruj çun bə Xıdo nohəxə sıxan votedəbiyon və çəy ayəon(hukmiku) təkəbbırəti kardedəbiyon,əzobi cəzo iyən xarəti bəkəşiyon”...