Ilahi Rəhbəron-89
Ilahi Rəhbəron-89
Ilahi Rəhbəron-89
Hicri-Ğəməri haftminə əsərədə jiyə Mutəzili alim İbn Əbil-Hədidi bo Nəhcul-Bəlağə qıləy vist cildədə bıə şərhış nıvıştə ki,həmməysə məşhurə şərhonkuye və çəy nıvştə şərh çı ziyodə alimon dığğətış bəştə cəlb kardə.əv qıləy mahirə ədib və şayir be ki,de şiddəti bə həzrət Əli(ə) aşığ be və ıştə kitobi mığəddəmə və vəsədə jıqo nıvışteydə:”həyğətən,Əli(ə) sıxanon çı Xalıği sıxanonku saru və çı məxloği sıxanonku bəpeye.xitob iyən xutabə iyən nıvıştey fənni alimon çəyku omutəşone”.İbn Əbil-Hədid bə Bəsrə vali nıvıştə bıə bo Nəhcul-Bəlağə 35-ə nomə nıvıştə şərhi ıştə ım məşhurə kitobi çominə cildədə nıvışteydə:”fəsohəti bıvind ki,çokonə ıştə ləğomış bə ın merdi dastış doə.ləfz və kəlməon əcibə nəzmi bıvind jıqo bızın kəlməonışon bəy votəşone və qıləyni bəsə coqləyni bədiqə çəy ixtiyorədə ğərolış qəteydə…bənə bə cuş omə honi ki,ıştən-boştə zəminku qıledə və cərəyon kardedə.Subhanəllah,cıvonətiyədə bənə Məkkə qıləy şəhrdə yol beydə.de hiç qıləy həkim iyən hikməti soybi dimbədim oməni.əmmo.çəy sıxanon nəzəri hikmətədə çı Əflatun(Platon) və Ərəstu(Arsitoteliku) bəpe ğərolış qətə.de hikməti əhli həmnışin bıəni, əmmo Soğratisə yəni (Arsitokratisə)bəpe şıə”….
Bə Nəhcul-Bəlağə aşığ bıə və həmən yolə şəxsiyyətonku coqləyni Şeyx Muhəmməd Əbduye ki, dəvardə soronədə Misrədə mufti be və əy həm bə Nəhcul-Bəlağə qıləy şərhış nıvıştə.əv ıştə şərhi mığəddimədə nıvışteydə:”qırd ərəbə zıvonə milləti miyono həmməkəs jıqo etığodış heste ki, Əli(ə) sıxan Ğıron iyən Nəbəvi kəlməon bəpeştə həmməysə şərif iyən şərofətinə sıxane.”və ım həmonə çiye ki,Əli(ə) ıştən çımi barədə votəşe:”həyğətən əmə çı sıxani əmri və fərmonədəmon, sıxani do çəmə miyono nığılə vırədəy və çəy xıçəon çəmə səy sape ehaştə bıə”…
Nəhcul-Bəlağə qırd xısusiyyətonku əlovə,çəy irfoni cozibəon həm jıqo bə insoni təsir noydə ki, təşnə conon sirob kardedə ki,çəy pokə şərobi təsir çı odəmi vucudi həmmə zərronədə oşko beydə.qıləy zəmon ki,sıxan Xıdo iyən çəy cəmol iyən cəlol sıfəton cozibə bə odəmi nışon doydə, çəy kəlməon jıqo bəştə barzə həddi rəseydə ki,handəkəs jıqo hiss kardedə bəsə məlayikon kəş-pərisə nıştə və çı insoni əndişə və fikon bəy dast nırəsə bə vey diyəroə noxtəon səmt pərvaz kardedə,pəredə.qıləy zəmon ki,bo hıtə insonon oğo kardero ıştə sıxani bino kardedə və bə navkonə ğovmon tale iyən jimoni maq və oxo işorə kardedə,jıqo sıxan votedə ki,çı insoni qırd vucudi lorzıneydə.ə həzrət mələkuti dınyo iyən Xıdo zikri reçinəti bə yod dənoey jıqo tərsim kardedə və hamyedə:”Xıdovənd ıştə yod və zikrış çı dılon təmizətiş ğərol doə.dılon deçəy vositə çı nıməse bədiqə məseydə və çı kuyəti bədiqə vindedə və tuğyongərəti bədiqə ram beydə. (Xutbə-220).peşo ə həzrət ki,ıştə arifonə iyən aşığonə dıvo və bəşəvnəy bıə mınocotonədə ıştə ruf və coni mələkuti aləmədə si kardedə və ilahi həyot baxş kardə cilvəon deştə qırd vucudi hiss kardedə.de ın roy şıə salik və Xıdo xolisə bandəon həxədə jıqo hamyedə:”firiştəon əvonış bə miyon qətə.oroməti bəvon nozil bıə.ilahi benəhoyətə lutfon vırə boəvon hozzı bıə.çoko ki,əvon Xıdovəndi vanq jeydən,çı məğfırəti odəmi rufi orom kardə nəsimi iyən ilahi qızəşt və çı qıno hicobon bə kəno şıey hiss kardedə”…..
Əli(ə) hartərəfin və komil bıey fəğət bə Nəhcul-Bəlağə məxsus ni və nəyinki,əxloği,iştimoyi, siyosi fərhəngi etığodon usulədə və həmçinin kəlomi iyıən fəlsəfi bəhsonədə,bəlkəm irfoni,dıvo iyən mınocoti məsələonədə həm ım hartərfinəti oşkoə formədə məlum beydə.çəy sıxanon barzə məzmun iyən nığləti bə fərdi və iştimoyi koon və bənə mənəvi fəzo iyən ğəməri manqon şomil beydə.məxsusən bə Rəcəb,Şəban iyən Rəməzonə manqi və hətto bə qırd rujon şomil beydə. bo ın mevzu isbot kardero,bə həzrət Əli(ə) coqlə əbədi mandə əsəri yəni bə “Səyfəye Ələviyyə” əsəri işorə kardey bəbe ki,ımon çə həzrəti handə dıvoonku iborəte.ım nəfisə məcmuə və kolleksiyə de Əbdullah ibn Saleh Səmahiçi nomo qıləy şiyə yolə alimi vositə Hicri-Ğəməri daminə əsrədə qırdə kardey və təlif kardey bıə.ı
