İlahi əsma

İlahi əsma

Ədl luğətədə ədolət iyən ıştə koonədə bə miyonə həddi rioyət kardey və çı ifrot iyən təfritiku iştinob kardey mənoədəy.qıləy ism ki,bəçəy əsos İlahi hukm de bəədoləti komilə surətədə rioyət kardey sadir beydə. Ədlə Xıdovənd həmmə koonış bə dırıstəti iyən ədoləti əsose.qıləy hədisədə ki,Xıdo-peyğombəriku(s) nəğl bıə ki,hamyedə:”bilədli....həyğətən osmon iyən zəmin de İlahi ədoləti bərpoye”. xılğəti nizomədə har çi,qıləy məxsusə məğm və həddış heste ki,ehanə əv ıştə həmonə hədd və vırədə ğərol bıqəto,Xıdovəndi Ədli ism və nom təcəlliş kardə.ğərəz ım surəti əgər ıştə həddiku zərrəku kamə mığdorədə ya çəyku ziyodə,zılm hakim bəbe.həmçinin ehanə qıləy zəmon iyən məkonədə bəpe bə vırə rosney bıə holədə,əv bə əməl nıvo,ım həm zılm bə hisob omeydə.binobərin zolım ikəse ki,bəştə həyğiyə məğam və həddi rioyət kardeydəni və mutəğabilən Adil bə ikəsi votey beydə ki,bəştə həyğiyə hədd və vırə rioyət kardedə.İmom Əli(ə) bın barədə hamyedə:”ələdlu yəzəul-.....Ədl,harçi çəy həyğiyə vırədə ğərol doydə”.demiyən votey bəbe ki,Ədl,dınyo nizomi ğanune ki,əv nıbə holədə hestemoni aləmi sutunon bərıjiye və bəyənde bəqıniye.....

Xıdovəndi Ədl çı təvazun iyən tənasubi mənoədə çı insoni xılğətədə komilə surətədə məşhud və bəçəş çiyedə.İnfitari mıborəkə surə 7-ə şərifə ayədə omə:”Əlləzi...ə Xıdo ki,tış ofəye və(ıştı əndomış) ğoymış karde və mınəzzəm iyən mıvozinətinış karde”.

Bəçəy əsos çoko ki,Xıdovəndi Ədli həmmə çiyonış həmohənq,mınəzzəm və mutənosibə əndozə və ğədərədə ofəyəşe və ğərolış doə,çı har qıləy mevcudi jimoni dəvomədə və çəy bə xoş omə kəmoli səmt hidoyəti koy həm bə ədoləti əsos bıə və həmmə kəs və həmmə çiyon ıştə məğamədə ğərol bəqəte....

Ədli mənonku qıləyni həm musavat və irğşiyəti nəbeye.bın mənoədə ki,bə har çi ya fərdi bəçəy ləyoğəti əsose.məsələn,iqlə sinifədə çı şoqirdon miyono ədl ıme ki,qıləy səyəkə şoqird və qıləy tambələ şoqird bəpe i formədə təşviğ iyən  tənbih nıbu.bəlkəm,har qıləy şoqird ıştə cəhd və ləyoğəti mığdorədə bəpe qıləy numrə bıstəno.həmçinin qıləy zəvodi koəkəyon miyono ədl və ədolət,çəvon i formədə mızd və maaş sıey ni.bəlkəm,ədl ıme ki,bə har qıləy koəkə ıştə ləyoğət və fəoliyyəti əndozədə bəpe məvacib bıstəno.binobərin Xıdovəndi Ədl tələb kardedə ki,de har qıləy məxloği çəy ləyoğəti əndozə və ğədərədə rəftorko və əy çəy məğamədə ğərol bıdo və çəy həxı bəy ətoko.bə ın məno əsos,islomi elmon alimon Ədlışon bə seqlə nevi təğsımışon kardə:təkvini,təşrii və cəzayi.Təkvini Ədl bın mənoədəy ki,Xıdovənd xılğəti dınyoədə bə har qıləy mevcudi çəy ləyoğət və zərfiyyəti əndoəzədə bəy nemətış doə.Təşriiyi Ədl həm bın mənoədəy ki,Xıdovənd ğıyoməti ruji çı fərdon myono de ədoləti hakiməti bəkarde və çı hiçkəsi həxı zay nibəkarde.yəni çı çokə ko soybon de yavə ko soybon miyono i səviyyədə hukm nibədoe və bə har kəsi bəçəy kardə əməlon mınosib mıkofot ya cəzo bədoe.əmmo,Cəzayi Ədlədə dığğət kardəninə zərifə nuktə mevcude və bəçəy əsos Xıdovənd bəştə fəzl iyən lutfi əsos,deştə bandəon rəftor kardedə, nəyinki, deçəvon əməl ya ləyoğəton mıtənosib.boçi ki,umu insonon dınyoədə vey ya kam fırsiyedən və bə qıno iyən xətoon mırtəkib beydən və ehanə çın xətoon cəzo bə Xıdovndi Ədli əsos bıbu,həmməkəson bə məhfəkə iyən saxtə bəloon giriftor bəbeyn.bəçəy xoto İlahi həmmə ənbiya və ovliyaon Xıdovəndiku tələb kardedən ki,çı Ədli əvəzi Xıdovəndi fəzliku bəhrə bıbon.....