İlahi əsma iyən nomon

İlahi əsma iyən nomon

İlahi əsma və nomonku coqıləyni Ərrəşid nom və isme.Rəşid  çı “ruşdi” rişəku və de mərıfət,bəsirət iyən hidoyəti bə ico bıə ağılmandi mənoədəy və istilohi iyən terminoloji cəhəto “rəşid” bə kəsi votey beydə ıştə qırd ko və bərnomə bə tədbir iyən hikməti əsos və səhihə surətədə çı sıftəku de tobə bərnomə oxo tədbir vindedə və tənzim kardedə.joqo ki,bəvədə hiç qıləy səhf.iyən noxsan mevcud nıbu.de ın tərifi Rəşid Xıdovənde-Mutəoli həyğəte.əv mıtləğ və komilə Rəşide iyən çəy koon ibtido iyən intəho de tədbir,təğdir iyən hikməti bə icoye və bəvədə hiç qıləy səhf iyən noxsan mevcud ni.....

Rəşid deştə elmi həmmə çiş əhotəş kardə və boçımi xotır fəğət Əv bə rostə roy səmt hidoyət kardedə və həmonə ro de mumkin bıə vey çokə şivə bəştə bandəon nışon doydə ta saxti iyən kaxtiyoədə bə cəholət iyən inhirofi dıço nıbon.Bəğərə mıborəkə surə 256-ə şərifə ayədə  “Ruşdi” kəlmə çı “Ğəyyi” mığobilədə və çı zəlolətədə bıə kəsi mənoədə ğərolış qətə.Rəşidə Xıdovənd bın ayədə bə ruşd,buluğ,sərostə roy iyən hidoyəti rəsey royış boştə bandəonış ruşin kardedə və hamyedə:””ğəd təbəyyənər-ruşdə minəl-ğəyy” Ruşdi royış zəlolətiku oşkoş kardə”.Xıdovənde-Mutəol bə Cıni mıborəkə surə dıminə şərifə ayə əsos ki, hamyedə:”yəhdi ilər-ruşdi”.(Əv) şıməni bə ruşdi səmt hidoyət kardedə”.Əv bə kəmoli tərəf həmməysə çokə rahnuma və hidoyətəkəy.bə həmonə dəlili xoto,Xıdopərəst iyən muminə inson Rəşidə Xıdovəndiku ruşd iyən hidoyət tələb kardedə.çoko ki,ali-fironiku qıləy şəxs ki,mumin bıəbe,Ğafiri mıborəkə surə 38-ə şərifə ayədə bə milləti xitobən jıqo hamyedə:”ya ğəovmi...ha çımı ğovm ha! bəmı tabe bıbənən ta az şıməni bə rostə roy hidoyətkəm”.....

İnson bın dınyoədə çı ruşd iyən təkamuli məsir iyən royədə ğərol qəteydə və çəy oxonə hədəf bə İlahi ğurbi rəseye və bın royədə əv ıştə cism iyən rufi əbzoronku oko doydə.liza həyğiyə ruşd həmonə mənəvi, imon ruşd iyən əxloği təkamule ki,inson bəpe deştə ixtiyori əy kəsbko və çəy mərtəbə və dərəcəonku rost bıbu.boçi ki,həmmə insonon xılğəti mərhələ iyən cismoni ruşdədə i və yekson formədən və əvoni bəsə iyandeysə barz və bəpe kardə çi,çəvon imon iyən təğvoye.əve qıləy zəmon ki,inson lozım bıə fiki ğudrəti bo həx iyən rostə roy çı nodırıst iyən botılə royku vıjniyero,pəyduko,bəvədə bəştə intixob iyən ixtiyori əsos çı ruşd və ozavziye roy vıjniyedə və boçəy bın səçınədə hiç qıləy məcburiyyət iyən təzyiğ mevcud ni.mıosirə mıtəfəkkir iyən filosof bıə şəhifd Mırtəzo Mıtəhhəri bın barədə jıqo nıvışteydə: ”insonədə ruşd,bo insoni ixtiyorədə ğərol doə bıə sərmoyə iyən imkonatonku bəhrə bardero bıə çı ləyoğəti mənoədəy.həyğətədə ruşd ağımandəti nışon doydə.joqo ki,rəşidə fərd çı kəmol iyən ağli soybe və çı har qıləy inhirof iyən zəlolətiku bə diyəroye”....

Kərimə-Ğıronədə rəşidə insoni nımunəonku qıləyni həzrəte İbreyme(ə) ki,Xıdovəndi əvış bənə qıləy nımunə insoni zikrış kardə.İbreymi(ə) ruşdi nımunə çəy de kuffor iyən mışrikon bıə votemon iyən cidolədəy.əv çəy ğovmi pərəstış kardə bənə astovə,həşi iyən ovşımi pesoxtə bıə xıdoonku bəhs kardedə, peşo deştə vardə dəlil iyən burhoni əvoni tənğıd iyən rədd kardedə.joqo ki,Ənbiya mıborəkə surə 51-ə şərifə ayədə handedəmon:”və ləğəd...əmə bə naviku çı ruşdi vəsilə iyən vositə bəy domone və çəy (ləyoğətiku)aqah bimon”.həmçinin Xıdovənde-Aləm Ənami mıborəkə surə 83-ə şərifə ayədə jıqo hamyedə:”və həmonə(tevhidi dəlilon) çəmə huccət iyən burhon be ki,bə İbreymi(ə) çəy ğovmi mığobilədə əto kardemone.əmə harkəsi bıpyimone bə barzə dərəcəon bərosnomon ki,ıştı Xıdo hikməti soyb iyən əzıne”.bəçəy xoto həzrəte İbreym(ə) oxoyədə Ənami mıborəkə surə 79-ə şərifə ayədə de ğətiyyəti ıştə vıjniyə həmməysə çokə royku votedə:”beşək mı bə ikəsi dim qəteydəm ki,osmonon iyən zəminış bə vucud varde iyən və az bə ğərəz əv meyl pəydu nibəkardem iyən çı mışrikonku nibəbem”.de ın tərtibi çın ayəonku vey çok dərəsey beydə ki,ehanə İbreym(ə) çı peyğombərəti məğami bəpeştə bə vey barzə məğam ki,həmonə viloyəti məğame,rəse,bə seyri iləlllahədə bıə qıləy ruşdi dəlili xoto be.Əv Rəşid be və millətış bə vohidə Xıdo pərəstışi səmt hidoyət kardeşe.çımi mığobilədə Xıdovənde-Xalıığ Hudi mıborəkə surə 96-97-ə şərifə ayəonədə çı fironi qətə roy barədə jıqo hamyedə:”və ləğəd ərsəlna Mosə....