Geçen hafta Tacikistan Cumhuriyeti anayasada reform referandumuna sahne oldu.

Tacikistan merkezi seçim komisyonu Başkanı Bahtiyar Hudayarzade 7 bin 500 yerli ve 120 yabancı gözlemci bu referandumu gözetleme görevini yürüttüğünü açıkladı.

Uzmanlar Tacikistan anayasasında yapılan değişikliklerin iki açıdan temel önem arz ettiğini belirtiyor. İlkin, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman’ın 28 yaşındaki oğlu Rüstem İmamali 2020 yılında düzenlenecek cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olabilecek. Rüstem İmamali 2020 yılında 33 yaşına geliyor. Tacikistan’in şimdiki anayasasına göre Rüstem İmamali 2020 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olamayacaktı, çünkü şimdiki anayasada cumhurbaşkanlığına aday olabilmek için yaş haddi 35 olarak belirlenmiştir.

Tacikistan anayasasındaki değişikliği önemli kılan ikinci konu, şimdiki Cumhurbaşkanı İmamali Rahman’ın de yeniden cumhurbaşkanlığına aday olma yolunu açmasıdır. Tacikistan’ın şimdiki anayasasına göre bir kişi ancak iki kez bu ülkenin Cumhurbaşkanı olabiliyor. Buna göre 1992 yılından beri Tacikistan’ı yöneten İmamali Rahman şimdiki anayasaya göre 2020 yılında düzenlenecek cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılamayacak. Ancak anayasada yapılan yeni değişiklikle beraber İmamali Rahman da hiç bir engelle karşılaşmaksızın seçimlere adaylığını koyabilecek.

Dini ve ulusalcı siyasi partilerin kuruluşu ve faaliyetinin yasaklanması, yabancı ülkelere bağlı siyasi parti ve hereketlerin yasaklanması, siyasi partilerin üzerinde yabancı ülkelerin devletleri, kurumları, yasal ve tüzel kişilerin yatırım yapmasının yasaklanması, referandumda kabul edilen diğer bazı maddelerdi.

Geçen hafta Kırgızistan medyası Amerika yönetiminin Kırgızistan’da basın özgürlüğüne destek komitesinin bazı üyelerine yardım ettiğini duyurdu. Bu yardımların amacı ise bölgede ve özellikle Kırgızistan’da Rusya karşıtı politikaları ilerletme şeklinde açıklandı.

Amerika’nın yardımda bulunduğu şahsiyetlerin arasında eski parlamenter Rafşan Cinbeykov, Marat Beyazov, Respublika gazetesi genel yayın yönetmeni Zamira Sıddikova, Zanoza.kg bilgi portalı kurucularından Narin Aydınov Ayp, eski parlamenter ve Kyrgyztoday.kg sitesinin sahibi Begili Nargazoyev, İskraplus gazeteti gelen yayın yönetmeni Adalat Aytikiyev, Kırgızistan müftüsü Ayetullah İmimnov ve diğer bazı siyasiler göze çarpıyor.

Bişkek akşam gazetesinin haberine göre Amerika’nın Washington kentinde ve Teksas eyaletinde bu grubun Amerika Dışişleri Bakanlığı temsilcileri, Azadi radyosu Başkanı, Soros vakfi, NDI, NED ve diğer bazı kurumların temsilcileri ile bir araya gelmeleri bekleniyor.

Uzmanlar bu görüşmelerin ve Kırgızistan’da medya projelerine yapılan yüklü mali yardımların Rusya karşıtı psikolojik savaş ve Bişkek yönetimine baskı projeleri çerçevesinde gerçekleştiğini belirtiyor.

Öte yandan bazı gözlemciler de bu tür mali yardımların Zanoza.kg portalı, Next adlı özel TV kanalı, Maalymat.kg sitesi, Kyrgyztoday.kg sitesi ve Oş eyaletinin yntymak TV kanalına tahsis edilmesi beklendiğini kaydediyor.

Bu arada Kırgızistan kredi mağdurlarının haklarını savunma örgütü temsilcileri, Amerikalı ve Batılı bankaların Kırgızistan’da faaliyetlerinden duyulan rahatsızlığı protesto etmek ve bu bankaların açtıkları kredilere faiz uygulanmasının kaldırılmasını talep etmek amacıyla iki bin kişilik bir grubun ABD büyükelçiliği önünde eylemini duyurdu.

Söz konusu örgütün Başkanı Koban Çarayev, eylemin amacı hakkında yaptığı açıklamada, Amerika ve bazı Avrupa ülkelerinin sermayeleri ile beslenen Baytoşum, Kampanian ve Finka gibi bankaların son 25 yılda Kırgız vatandaşların bilgisizliğinden yararlanarak ufak kredilere %44’lük faiz uyguladıklarını belirtti. Çarayev, Kırgızistan’da kredi alan vatandaşların şartları, Mısır’da Hüsnü Mübarek döneminde kredi alan Mısırlı vatandaşların şartlarına benzediğini vurguladı. Bu konu kamuoyunu Bişkek yönetimine karşı kışkırtmak üzere ecnebi müdahalesinden duyulan kaygıları arttırdığı anlaşılıyor.

Geçen hafta Kazakistan ticaret konseyi Başkanı İrjan Şekinov, Astana yönetiminin Yeni Delhi ile ticari ilişkilerini geliştirme kararını açıkladı. Şekinov bu karar Kazakistan – Hindistan ortak ticaret konseyi yetkililerinin görüşmesinde alındığını ifade etti. Buna göre Kazakistan ve Hindistan önümüzdeki üç yıl içinde ikili ticaret hacmini 5 milyar dolara kadar yükseltmeyi amaçlıyor. Kazak yetkili, hali hazırda Kazakistan’da yüz kadar Hindistanlı firmanın faaliyet yürüttüğünü, Astana yönetimi bu firmaların düzenli faaliyetleri için gereken şartları hazırlamaya çalıştığını vurguladı.

Aslında stratejik önem arz eden orta Asya bölgesi asırlardır süper güçlerin ilgisini çeken bir bölgedir. Bundan iki yüz yıl önce Rusya ve İngiltere orta Asya bölgesine nüfuz etmek için birbiriyle rekabet etti ve bu rekabette Rusya daha başarılı hareket etti. Gerçi İngiltere de Güney Asya bölgesinde daha başarılı oldu ve bu bölgenin büyük bir bölümüne musallat oldu. Ancak şimdi güç dengelerinin sürekli değiştiği anlaşılıyor ve şimdi Çin ve Hindistan orta Asya bölgesine nüfuz etmek için harekete geçtikleri anlaşılıyor. Gerçi bu iki ülke şimdilik sadece iktisadi projeleri takip ediyor, fakat Yeni Delhi yönetimi orta Asya bölgesinde hem iktisadi ve hem askeri alanda varlığını arttırıyor. Bu durum özellikle Afganistan önem kazanmaya başladığı bir sırada daha da önem arz ediyor. Bir başka ifade ile orta Asya bölgesinde yaşanan gelişmelerin süreci gelecekte Çin ve Hindistan’ın bu stratejik bölgenin kaderini belirleyeceklerini gösteriyor.

Geçen hafta Kazakistan güvenlik güçleri, bu ülkede yabancılara toprak verilmesini protesto eden yüzlerce medeni toplum aktivistini gözaltına aldı. Kazak vatandaşları bu karara yönelik itirazlarının yeni turunda güvenlik güçleri, yabancılara toprak satışına karşı çıkan yüzlerce gazeteci, medeni toplum aktivisiti ve protestocuyu ülkenin çeşitli bölgelerinde gözaltına aldı.

Geçen hafta sosyal paylaşım sitelerinde yapılan çağrı üzerine Kazakistan genelinde geniş çaplı protesto eylemi yapılması beklenirken, bu durum güvenlik güçlerinin sert tepkisi ile karşılaştı. Buna göre söz konusu protesto eylemi sadece Kazakistan’ın kuzeyinde Poladır beldesinde ve 40 kişinin katılımı ile düzenlendiği belirtildi. Protesto eylemi sırasında bir konuşma yapan Astana yönetimi muhaliflerinden Serikbay Alibayev konuşma sırasında güvenlik güçlerince gözaltına alındı.

Kazakistan’da bazı çevreler ülkeye hakim olan ekonomik durgunluğun halkın protesto eylemlerinin asıl nedeni olduğunu çünkü son yıllarda Kazak halkının refah seviyesi çok gerilediğini belirtiyor.

Kazakistan’da yüzlerce protestocu, gazeteci ve medeni aktivistin gözaltına alınmasından sonra bir açıklama yapan siyasi aktivist Aydas Sadıkov, Kazak halkı geniş çapta Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev’in iktidardan çekilmesini istediği takdirde artık ne Moskova ve ne de Pekin onu iktidarın başında tutabileceğini belirtti. Sadıkov açıklamasının devamında Nazarbayev rejimi de bölgenin diğer despotrejimleri gibi halkın harekete geçmesinden büyük korku duyduğunu belirterek, Nazarbayev’in en büyük korkulu rüyası, halkın sokaklara dökülmesi ve iktidardan çekilmesini istemesinden ibaret olduğunu vurguladı.

Gerçi hali hazırda Kazakistan’da halkın geniş çaplı protesto eylemlerinden Cumhurbaşkanı Nazarbayev’in görevden çekilmesi ile ilgisi bulunmuyor, fakat bu tür halk hareketlerinin mazisi Cumhurbaşkanı Nazarbayev’i kaygılandırıyor. Kazak aktivis Aydas Sadıkov, zaten bu korku yüzünden Nazarbayev’in Kazak protestocuların bastırılması ve gözaltına alınmaları doğrultusunda talimat verdiğini ifade etti. Sadıkov, daha çok Çinlilerin kastedildiği yabancılara toprak satışı kanunu doğal kaynakların özelleştirilmesi ve yabancı firmalara satışı ile beraber daha ciddi bir şekilde gündeme geldiğini ve Kazakistan halkının kaygılarına yol açtığını kaydetti.

Özbekistan bu yıl Fransa ve Almanya’dan askeri ve sivil helikopter satın alıyor. Özbekistan 2013 yılında Alman ve Fransızların ortak firması olan Airbus Helicopters firması ile 8 adet AS 332 tipi kargo helikopteri ve 8 adet de AS 350 Ecureil tipi askeri helikopter alımını öngören 180 milyon avro değerinde bir anlaşma imzaladı. Ancak anlaşma imzalandıktan sonra Almanya yönetimi bazı sorunlar yüzünden helikopterlerin satışını erteletti. 2014 yılında ise Airbus Helicopters firması Özbekistan yönetimine iki adet AS 350 Ecureil tipi helikopterini teslim etti. Fakat Almanya yönetimi geriye kalan 14 adet helikopterin teslimatına yönelik muhalefetini sürdürdü veancak 2016’nın başlarında ve geçen Mart ayında söz konusu helikopterlerin teslimatına uyguladığı yasağı kaldırdı. Şimdi ise Özbekistan’ın önümüzdeki günlerde satın aldığı helikopterleri teslim alacağı belirtiliyor. Özbekistan yönetimi ayrıca Airbus firmasında iki adet C295W tipi askeri kargo uçağı satın aldı.

Geçen hafta AB’nin Brüksel’de düzenlediği özel oturumunda orta Asya ülkelerinde güvenlik ve iktisadi durum ele alındı. AB uzmanları orta Asya ülkeleri ancak reformlar, insan haklarına uymak, toplumlarında yasaların hakimiyetini sağlamakla sorunlarını çözebileceğini belirtiyor.

Oturuma katılan yetkililer orta Asya ile ikili ve çok yönlü ticareti, terörle mücadele, başta Tacikistan’ın Afganistan ile ortak sınırı olmak üzere sınırlarda güvenliğin takviye edilmesi ve göç sorununu tartıştı.

Bir AB yetkilisi dünyada petrol fiyatlarının düşmesi, Rusya’da ekonomik kriz ve diğer bazı etkenler orta Asya bölgesinin tümünde ciddi iktisadi sorunlara yol açabileceğini belirtti. Söz konusu yetkili ayrıca orta Asya bölgesinde işsizlik ve yoksulluğun daha da tırmanması bölge halkının hoşnutsuzluğu ve yen siyasi sürtüşmelerin ortaya çıkmasına neden olan bir başka etken olduğunu vurguladı.

Gerçekte 2015 ve 2016 yıllarında orta Asya ülkeleri bir çok iç ve dış sorunla karşı karşıya kaldı. Bu dönemde bölge ülkelerinin ihraç ettiği ürünlerin ve özellikle petrolün fiyatı büyük oranda düştü. Yine Kırgızistan ekonomisinin temel direği olan altın fiyatları ve Türkmenistan bütçesinin ana kaynağı doğalgaz fiyatları da düştü. Öte yandan Tacikistan, Özbekistan ve Kırgızistan Rusya’yı vuran ekonomik krizden etkilenerek acı çekiyor, çünkü Rusya’da ekonomik kriz bu ülkelerden Rusya’ya giden göçmen işçilerin gelirini ve sonuçta ülkelerine gönderdikleri döviz hacmini olumuz etkiliyor. Bu gelişmeler AB ülkelerini de orta Asya ülkelerinde insan hakları gibi durumlardan kaygı duymalarına yol açtığı anlaşılıyor.

Geçen hafta Gürcistan halkının başkent Tiflis’te Rusya karşıtı protesto eylemleri medyanın gündemindeydi. Moskova yönetiminin Abhazya ve Güney Osetya’yı ilhak etme çabasını sürdürmesi ve yine Gürci bir vatandaşın Abhazya ve Gürcistan’ın ortak sınırında öldürülmesi, Gürci halkın Tiflis yönetiminin Moskova’nın bu tür hareketlerine karşı tepkisizliğinden öfkelendiren konulardı.

Protestocular Abhazya bölgesinin kontrolden çıkmasından Tiflis yönetiminin ihmalkarlığını sorumlu tutuyor ve Tiflis liderlerinin Rusya’nın Abhazya ve Güney Osetya’yı ilhak etme çabalarına karşı duyarsızlığını tahammül edemiyor. 015