Geçen hafta Türkmenistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Vefa Hacıyev ülkesinin Afganistan barış müzakerelerine ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu açıkladı.

Geçen hafta üst düzey siyasi bir heyet başkanlığında siyasi istişarelerde bulunmak üzere Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’a gelen Afganistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Hikmet Halil Karzai Türkmen mevkidaşı ile görüştü. Görüşmeden sonra düzenlenen basın toplantısında Afgan diplomat Karzai, Türkmenistan, Afganistan, Pakistan ve Hindistan arasında çekilen TAPI doğalgaz boru hattının güvenliğini temin edecek planın tartışıldığını açıkladı. Karzai, TAPI projesinin tarafları bu büyük projeyi hayata geçirmek istediklerini, Afgan taraf olarak bu projenin başta güvenliği olmak üzere nasıl çok yönlü bir şekilde hayata geçirilmesi gerektiğini tüm taraf ülkelerle görüştüklerini kaydetti.

Türkmenistan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Vefa Hacıyev de basın toplantısında Türkmen lider Kurban Kulu Berdi Muhammedov’dan naklen ülkesi Afganistan öncülüğünde bu ülkenin barış müzakerelerine ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu açıkladı.

TAPI projesine gelince, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Afganistan ve Pakistan’ın ayağının tamamlanması için bu iki ülkeye 45 milyon dolar kredi tahsis ettiği belirtildi.

Aşkabat yönetimi söz konusu 45 milyon dolarlık kredinin ilk bölümünü TAPI boru hattının Afganistan ve Pakistan bölümünün ilk merhalesini tamamlamak üzere ilgili yetkililere ödedi.

Türkmenistan yönetimi, TAPI boru hattı projesinin 200 milyon dolarlık ilk anlaşması geçenlerde her dört ülkenin petrol ve doğalgaz üst düzey yetkilileri tarafından Aşkabat kentinde imzalandığı bir sırada 45 milyon dolar kredi ödedi. Bölge uzmanları ise TAPI boru hattının karşı karşıya bulunduğu en büyük sorun, boru hattının geçtiği bölgelerde güvenliği temin etmekten ibaret olduğunu belirtiyor.

Geçen hafta Tacikistan yüksek mahkemesi bu ülkenin yasaklanan İslamî hareket partisinin üst düzey 14 üyesine verilen cezayı açıkladı. Mahkeme İslamî hareket partisinin iki Başkan yardımcısına müebbet ve 12 üst düzey üyesine de 2 ila 28 yıl hapis cezası verdi.

Tacikistan yüksek mahkemesi bir bildiri yayımlayarak, Seyyid Ömer Hüseyni ve Muhammed Ali Heyyet adında İslamî hareket partisinin iki Başkan yardımcısını müebbet hapis cezasına çarptığını açıkladı.

Yasaklanan İslamî hareket partisi üyelerinin duruşması kapalı kapılar ardında gerçekleşti ve savcı partinin en az beş üst düzey üyesi için müebbet hapis cezası istemişti. Sanıkların hepsi duruşmada susçuz olduklarını ve yöneltilen suçların mesnetsiz olduğunu belirtti.

Tacikistan İslamî hareket partisinin faaliyetleri geçen yılın Eylül ayında Duşanba kentinin çevresinde yaşanan huzursuzlukların ardından Tacikistan yüksek mahkemesince yasaklandı. Yine geçen sonbahar aylarında İslamî hareket partisine mensup onlarca kişi, savunma eski Bakanı yardımcısı Abdulhalim Nazarzade’nin darbe teşebbüsünde kendisine yardım etmekle suçlamasının ardından gözaltına alındı.

Geçen hafta Kazakistan’ın başkenti Astana, Avrasya iktisadi birliği AİB liderlerine ev sahipliği yaptı. Zirvede Rusya, beyaz Rusya, Kazakistan ve Ermenistan liderleri, AİB üye ülkelerin hiç bir temel sorununu çözümleyemediğini itiraf etti.

Gerçekte AİB üyelerinin mali bilançosu geriledi ve üye ülkelerin yolundaki bir çok engel aralarında serbest ticareti engellediği anlaşılıyor.

2015 yılında AİB üyeleri arasında ticaret hacmi %26 ve 2016’nın ilk yarısında da %30 geriledi. Aslında bu endekslerde yaşanan gerilemelerin bir bölümü Rusya ve Kazakistan’da ürünlerin fiyatlarında yaşanan değişiklikle ilgilidir, ki bu da milli para birimlerinin değer kaybından kaynaklanıyor. Fakat esas mesele ise, üye ülkelerin arasında iktisadi ilişkilerin gerilemesidir. Örneğin Ermenistan ve Kazakistan veya beyaz Rusya ile Kırgızistan arasında pratikte hiç bir ticaret gerçekleşmiyor. Bu yüzden bazı gözlemciler AİB daha çok siyasi amaçlar uğruna kurulduğunu ve gerçekte Rusya ile diğer üyelerin arasındaki işbirliğinin bir başka biçimi sayıldığını, ancak diğer üyelerin kendi aralarında hiç bir ortak çıkar söz konusu olmadığını belirtiyor.

Öte yandan AİB’nin aldığı hiç bir karar sıradan insanların yaşamı üzerinde hiç bir olumlu etki yapmadığı, bilakis yeni sorunlara yol açtığı belirtiliyor.

Hali hazırda AİB bir tek Vietnam ile serbest ticaret bölge kurma konusunda bir anlaşma imzaladı, ki bu anlaşma da hala beş üyeden üç üyenin onayını bekliyor. Vietnam ürünleri için en büyük piyasa ise Amerika’dır. Bu durumda AİB’nin İran ile serbest ticaret bölgesi kurmak üzere müzakerelerin devam ettiği açıklanması bir çok soru işaretini beraberinde getirdiği anlaşılıyor.

AİB şimdilik sovyetler birliği sonrası dönemden sonra oluşan ve bürokrasi ile beraber olan yapılanmalardan biridir ve birliğin gerçek ekonomik durumu, bu teşekkülün diğer aday ülkeler için pek de cazip olmamasına yol açtığı gözleniyor.

Geçen hafta Kazakistan içişleri bakanlığı, kimliği belirsiz bir grubun milli muhafız alayından bir birime ve Aktao kentinde silah satan bazı mağazalara saldırdığını duyurdu. Bazı haber ajansları saldırganların sayısını on kişi olarak açıklayarak şöyle yazdı:

Kazakistan’ın Aktao kentinde düzenlenen silahlı saldırı sırasında beş kişi öldü, bir kişi de yaralandı.

Ancak bir süre sonra kayıp sayısı 17 olarak açıklandı. Saldırının sorumluluğunu Kazakistan özgür ordusu üstlendi.

Bundan bir süre önce de Kazakistan’ın Atirao, Almatı ve Teraz kentlerinde de benzer saldırılar düzenlenmişti. Kazakistan güvenlik yetkilileri bu saldırıların faillerini hilafet askerleri adlı radikal bir örgüt olarak açıkladı. Bu bağlamda ise farklı tahminler de yürütülüyor. Örneğin Rusya Ortadoğu etüt merkezi Başkanı Yogni Satanovski, Kazakistan kurtuluş ordusu adlı örgüt Aktao’daki son silahlı çatışmaların sorumluluğunu üstlendiğini belirterek, bu örgütün amacı Nur Sultan Nazarbayev yönetimini devirmek ve Kazakistan’ı islamileştirmek olduğunu belirtti. Satanovski’nin belirttiğine göre, radikal örgütler Kazakistan’da çatışma yaratarak orta Asya baharı’nı başlatmak istediklerini, bu hareketin amacı ise Nur Sultan Nazarbayev yönetimini devirmek ve Kazakistan’ı islamileştirmektir.

Kazakistan’ın siyaset uzmanlarından Asker Sabdin ise Kazakistan’da selefi tarikatların bu ülkede radikalizm kaynağı olduğunu ve Kazakistan yargı yetkilileri asıl radikalizmin kaynağı olan selefi tarikatların faaliyetlerini yasaklamaları gerektiğini belirtiyor. Sabdin, Kazakistan’da cemaati tebliğ adlı örgütün faaliyeti yasaklandığını, oysa bu örgütün yıkıcı faaliyetleri selefi örgütlere kıyasla çok hafif kaldığını ifade etti.

Öte yandan Kazakistan’da halk yabancılara toprak satışını protesto ederken, Çin ve Kazakistan askeri işbirliği anlaşması imzaladı.

Kazakistan’ın Kazteknoloj firması bu ülkenin savunma Bakanı yardımcısı Nurlan Seorenbayev’in de katıldığı törende, Çin’in Norinco corp firmasından yüksek kalibreli mühimmat üretiminde kullanılan teçhizat ve teknoloji transferini öngören bir protokol imzaladı. İki ülkenin savunma bakanlığı yetkilileri ayrıca Kazakistan silahlı kuvvetlerinin askeri personeline Astana’da lojman inşaatı için ortak fabrika inşa etme üzerine de bir protokol imzaladı.

Kazteknoloji firması, Kazakistan silahlı kuvvetlerinin silah ve mühimmat ihtiyacını karşılayan en büyük firmalardan biri sayılıyor.

Bölgenin askeri uzmanları, Çin ve Kazakistan arasında askeri ve teknik işbirliği son yıllarda büyük gelişme kaydettiğini belirtiyor. İki ülke 2015 yılında Çin’in Kazakistan silahlı kuvvetlerine ücretsiz teknik yardım sunmasını öngören bir işbirliği anlaşması imzaladı. Çin ve Kazakistan ayrıca ortak askeri eğitim ve deneyim paylaşımı alanında da işbirliği yapıyor.

Geçen hafta Şanghay İşbirliği Teşkilatı ŞİT savunma bakanları Kazakistan’ın başkenti Astana’da bir oturum düzenledi. ŞİT savunma bakanları oturumda bölgesel ve küresel güvenlik meselelerini masaya yatırdı, ayrıca üye ülkelerin arasında daha yakın işbirliğine vurgu yaptı.

ŞİT savunma bakanları uluslararası terör ve dini radikalizmin büyümesine işaret ederek üye ülkelerin ŞİT alanında istikrar ve güvenliğin güçlenmesi için üyelerin ortak hareket etmelerinin önemini vurguladı.

Oturumda ŞİT savunma bakanları ayrıca bölgede barış, istikrar ve güvenlik meselelerini de masaya yatırdığı belirtildi. ŞİT savunma bakanları Rusya’nın Suriye’de uluslararası terörle mücadele çerçevesinde uygulamalarını ve Suriye milletine ulaştırdığı insani yardımları takdirle karşıladı.

ŞİT bakanlar zirvesinin sonunda savunma bakanları ortak bir bildiriyi imzaladı. ŞİT savunma bakanlarının bir sonraki zirvesi 2017’nin başlarında Astana’da düzenleniyor.

Geçen hafta Kırgızistan başkanlığında düzenlenen bağımsız devletler topluluğu başbakanları zirvesinde 16 işbirliği belgesi imzalandı. Oturumda serbest ticaret anlaşmasına üye ülkelerin arasında kamu alımlarını gözetleme prosedürü ile ilgili anlaşma, biyo çeşitliliğin korunması anlaşması, 2020 yılında üye ülkelerde nüfus sayımı üzerinde karar alınması, üye ülkelerin nüfus sağlığı hakkında stratejik bir program uygulanması gibi konular ele alındı ve ilgili belgeler imzalandı.

Üye ülkelerin başbakanları ayrıca üye ülkelerin arasında ortak elektrik üretimi hakkında bilgi alış verişi, başta enerji alanı olmak üzere çeşitli alanlarda eğitim anlaşması, nükleer maddeleri taşıma hakkında bilgi alış verişi anlaşması, kimyasal ürünlerin alanında işbirliği, 2016 / 2020 yılları arasında diyabetin önlenmesi ve tedavisinde işbirliği, Art Expo fuarının düzenlenmesinin karara bağlanması, üye ülkelerin temel kurumları ile ilgili kararlar, 2016 yılı için üye ülkelerin ortak bütçesinde bazı değişikliklere gidilmesi, kurumun bazı bölümlerinin faaliyetlerinin araştırılması ve incelenmesi ve bir sonraki oturumun tarihi konusunda anlaşmaya vardı.

Ve son olarak geçen hafta Ermenistan Dışişleri Bakanı Edvard Nalbandian, Tahran’a geldi ve İranlı mevkidaşı Muhammed Cevad Zarif ile bir görüşme gerçekleştirdi.

İki Bakan iki ülke arasındaki ilişkileri geliştirme yollarını masaya yatırdı.

Nalbandian’ın bu ziyareti son iki yılda İran’a yaptığı ikinci ziyareti sayılıyor. Nalbandian 2014 sonbaharında da İran’a geldi ve Zarif ve diğer bazı üst düzey yetkililerle ikili ilişkileri görüştü.015