Geçen hafta Çin Dışişleri Bakanı Yardımcısı Sun Tao Türkmenistan Cumhurbaşkanı Kurban Kulu Berdi Muhammedov’la görüşmesinde iki ülke arasındaki iktisadi ilişkilerin geliştirilmesine vurgu yaptı.

Geçen hafta üst düzey siyasi uzman heyetin başkanlığında Aşkabat’ı ziyaret eden Çin Dışişleri Bakanı Yardımcısı Tao, Türkmen lider Berdi Muhammedov’la görüşmesinde Pekin yönetiminin Aşkabat yönetimi ile bölgesel ve uluslararası arenalarda işbirliğini geliştirmek istediğini belirtti.

Türkmenistan Cumhurbaşkanı ve Çin Dışişleri Bakanı Yardımcısı görüşmede Aşkabat ile Pekin arasında bir çok alanda işbirliğini ve ilişkilerini geliştirmenin ufkunu ele aldı. İki yetkili özellikle taşımacılık ve ulaştırma ve transit alanlarında ve tarihi İpekyolu’nu geliştirmede işbirliğini geliştirmeye vurgu yaptı.

Çin yönetimi özel coğrafi konumu itibarı ile orta Asya bölgesinin komşusu olarak başta Türkmenistan olmak üzere orta Asya cumhuriyetlerinin enerji piyasalarındaki varlığını geliştirmek ve iktisadi, sanayi ve yeni teknoloji alanlarında kabiliyetlerini arttırmak istiyor.

Çin yönetimi son bir kaç yılda Çinli firmaların ürettiği lokomotif, vagon, bilgisayar, komünikasyon ve iletişim teçhizatı, petrol ve doğalgaz ve petro kimya tesisleri, sağlık ve inşaat sektöründe kullanılan malzemeleri gibi sanayi ve teknolojik teçhizatı satın almaları için orta Asya cumhuriyetlerine uzun vadeli ve düşük faizli ödenekler tahsis ediyor. Çin yönetimi milyarlarca dolara varan ödeneklerle Türkmenistan’dan Çin’e uzanan yedi bin km uzunluğundaki doğalgaz boru hattını inşa ederek hizmete girmesini sağlamayı başardı. Böylece Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan, Çin doğalgaz boru hattı 40 milyar metreküp kapasite ile 2009 yılında ve söz konusu devletlerin liderlerinin Aşkabat’ta katıldığı törenle hizmete girdi.

Aşkabat yönetimi ise Aralık 2009’dan beri şimdiye kadar söz konusu boru hattını kullanarak Çin’e 138.6 milyar metreküp doğalgaz ihraç etti.

Hali hazırda ise Türkmenistan’da Çin’in 40 büyük firması resmen faaliyet yürütüyor ve bu ülkenin topraklarında özellikle makine, petrol ve doğalgaz sahalarını ve petrol ve doğalgaz rafineri inşaatı, lokomotif ve vagon ithalatı gibi alanlarda uygulanan 70 kadar projede çalışıyor.

Geçen hafta Türkmenistan bakanlar konseyi Başkan yardımcısı Geldi Kakayev, Afganistan Cumhurbaşkanı Muhammed Eşref Gani ile görüşmesinde Aşkabat yönetiminin Kabil yönetimi ile iyi ilişkilerini ve iktisadi alanlarda işbirliğini geliştirmek istediğini belirtti.

Eşref Gani ile Kakayev arasında gerçekleşen görüşmede taraflar ayrıca TAPI doğalgaz boru hattında yaşanan ilerlemeyi, elektrik alış verişi, fibre optik projesi, ticari işbirliği, Akine Andhoy demiryolu projesi gibi önemli başlıkları ele aldı.

Geçen hafta Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev, Kazak kadınların ülkenin çeşitli siyasi ve iktisadi arenalarında daha aktif varlık sergilemeleri ve hatta bir kadının Kazakistan Cumhurbaşkanı olabileceğinden söz etti.

Rusya’nın Saint Petersburg kentinde düzenlenen ekonomik forumda konuşan Nazarbayev, Kazak kadınların ülkeyi yönetebilecek yeteneğe sahip olduklarını ifade etti. Nazarbayev, bir gazetecinin ona kızı Başbakan yardımcısı olarak görev yaptığını hatırlatması üzerine şöyle konuştu: Kazakistan’da kadınlar tüm alanlarda faaliyet yürütüyor, ayrıca bir kadın Kazakistan’da liderlik yapabilecek güce sahiptir. Hali hazırda Kazakistan nüfusunun %51 kadarını kadınlar ve yine milletvekillerinin %31 kadarını da yine kadınlar oluşturuyor ve bakanlar kurulunda da çok sayıda kadın bulunuyor.

Kazak lider Nazarbayev, Kazak kadınların çeşitli eğitimlerden geçtiğini ve her türlü mevkide görev yapabilecek güce sahip olduklarını belirterek, kendisi Kazak kadınların yeteneğine inandığını ve her alanda başarılı olabileceklerini düşündüğünü vurguladı. Nazarbayev açıklamasının sonunda kendisinin üç kızı olduğunu ve kadınların toplumda ifa ettikleri rolün çok iyi anladığını kaydetti.

Geçen hafta Rusya yeni kuşak savunma füzelerini Kazakistan’ın Sarı Şagan askeri üssünde başarılı bir şekilde denedi. Bu denemede füze belirlenen süre içerisinde belirlenen hedefi imha etmeyi başarırken, füze sistemi de tüm teknolojik düzenlemeleri onayladı.

Rusya hali hazırda bu savunma sisteminin teçhizatını geliştirmeye çalışıyor. Rusya’nın savunma amaçlı füzeleri batının nükleer füzelerine karşı koyabilecek şekilde tasarlanıyor. Bu teknolojide Rusya’nın anti füze sistemleri düşmanın nükleer füzelerini rasat ediyor.

Geçen hafta Kazakistan temsilciler meclisi oybirliği ile Nurlan Nigmetolin’i yeni meclis Başkanı seçti. Kazakistan parlamentosu basın bürosundan yapılan açıklamada, oylamanın yapıldığı oturuma 102 milletvekili katıldığı ve oybirliği ile Nigmetolin’i yeni meclis Başkanı seçtikleri belirtildi. Oturuma katılan hiç bir milletvekili bu karara karşı oy kullanmadı.

Nurlan Nigmetolin’i Kazakistan Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev meclis başkanlığına aday göstermişti. Nigmetolin Ocak 2012’den Nisan 2014’e kadar da Kazakistan meclis başkanıydı.

Geçen hafta AB’nin Tacikistan yönetiminin kararlarını kınayan bir kararname yayınlamasının ardından bazı Tacik gençler kararnameyi protesto etmek üzere eylem yaptı. Bu eylem, bazı gençlik örgütlerinin inisiyatifinde düzenlendi.

Bilindiği üzere bir süre önce Avrupa parlamentosunda 35 milletvekili bir bildiri yayımlayarak Tacikistan’da bazı insan hakları aktivistleri ve hükümet karşıtlarının tutuklanmasını eleştirdi. Bildiride Tacikistan’da ifade özgürlüğüne uygulanan kısıtlama kınandı ve eski sanayi Bakanı Zeyd Said, İslamî hareket partisi Başkan yardımcıları Muhammed Ali Haybet ve Said Ömer Hüseyni ve partinin tutuklu bulunan 12 üyesinin kaderi hakkında duyulan kaygı dile getirildi.

Bildiriyi imzalayan milletvekilleri Tacikistan yönetiminin terör ve radikalizmle mücadele bahanesiyle muhalifleri susturmaya çalışmakla suçladı.

Geçen hafta Rusya Duma meclisi bu ülkeden Tacikistan’a ihraç edilen petrol ürünlerine gümrük vergisi muafiyeti uygulanması anlaşmasını onayladı. Konu ile ilgili bir açıklama yapan Rusya enerji Bakanı yardımcısı Yuri Sentiurin, anlaşmaya göre, Rusya’dan Tacikistan’a ihraç edilen bir milyon ton benzin ve diğer petrol ürünlerini kapsayan petrol ihracatı vergi muafiyetinden yararlanacağını belirtti. Rus yetkili, bu anlaşma 2013 yılında Rusya ve Tacikistan arasında imzaladığını ve şimdiye kadar geçici olarak yürürlükte olduğunu ifade etti. Rus yetkili ayrıca anlaşmaya göre her yıl bir Ekim tarihinde Tacikistan’a ihraç edilecek ve vergi muafiyetinden yararlanacak petrol ürünlerinin hacmi belirleneceğini kaydetti. Anlaşmaya göre Tacikistan vergi muafiyetinden yararlanarak ithal ettiği yakıtı başka ülkelere ihraç edemeyecek  ve aksi takdirde Moskova imzalanan anlaşmayı tek yanlı olarak feshedebilecek.

Geçen hafta Şanghay İşbirliği Teşkilatı ŞİT bankalararası birliği konseyinin oturumu Özbekistan başkanlığında Taşkent’te düzenlendi. Oturumda Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Rusya, Tacikistan, Özbekistan ve üye ülkelerin bazı büyük bankalarının başkanları ŞİT çerçevesinde karşılıklı işbirliğini ve güncel meseleleri ele aldı.

ŞİT bankalararası birliği teşkilatın başbakanlar konseyinin kararı gereği ve bankalararası birliği anlaşması çerçevesinde 26 Ekim 2005’te Moskova’da kuruldu.

ŞİT, 15 Haziran 2001’de Çin’in Şanghay kentinde Kazakistan, Çin, Kırgızistan, Rusya, Tacikistan ve Özbekistan tarafından kurulan uluslararası bir kurumdur.

Geçen hafta Çin Cumhurbaşkanı Shi Jin Ping Buhara kentini ziyareti sırasında Pekin ve Taşkent arasındaki derin dostluğa işaretle, iki ülkenin insanları iki bin yıl önce ortak İpekyolu’nu inşa ederek dostane ilişkileri başlattıklarını belirtti. Çin lideri Ping, hali hazırda Çin ve Özbekistan tüm alanlarda ilişkilerini takviye ettiklerini ve ortak bir yol inşa etme alanında işbirliği çerçevesinde iyi sonuçlar elde ettiklerini vurguladı. Çin lideri ayrıca özbek mevkidaşı ile ikili ilişkileri derinleştirme bağlamında muhtemel görüşmesinde iyi sonuçlar elde edebileceklerini umduğunu ifade etti.

Çin ve Özbekistan arasındaki ticaret hacmi ikili ilişkilere başladıkları ilk yıla oranla 70 kat arttığı belirtiliyor. İki ülke arasında ticaret hacmi 2015 yılında 3.5 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Pekin ve Taşkent şimdi gelecek iki üç yılda ikili ticaret hacmini iki kata yükseltmeyi amaçlıyor.

Ve son olarak geçen hafta Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev artık Karabağ münakaşasının çözümü için somut adımların atılma zamanı geldiğini açıkladı. Aliyev, eğer bazıları Bakü yönetimi bu anlamsız müzakereleri yirmi yılın ardından yine sürdüreceğini düşünüyorsa, büyük yanlış içinde olduğunu ifade etti. Azerbaycan topraklarının bir bölümü uzun süredir Ermenistan güçlerince işgal edildiğini kaydeden Aliyev, Azerbaycan halkına karşı asimilasyon uygulandığını kaydetti. Aliyev, AGİT teftiş ekiplerinin raporlarına göre Azerbaycan’ın işgal altında bulunan topraklarında tüm binaların, tarihi eserlerin, mezarlıkların ve camilerin Ermenilerce tahrip edildiğini vurguladı.

Karabağ münakaşası bir an önce çözüme kavuşturulması gerektiğini vurgulayan Azerbaycan lideri Aliyev, arabulucuların ve onların bağlı bulundukları ülkelerin liderleri de geçenlerde bu münakaşasının bir an evvel çözüme kavuşturulması ve münakaşaya hakim olan bu durumun son bulmasına vurgu yaptıklarını hatırlattı.

Bundan önce de arabuluculuk yapan ülkelerin benzer bildirileri gündeme geldiğini kaydeden Aliyev, münakaşaya hakim olan şartlarla ilgili kabul edilemez bildiriler yıllardır gündeme geldiğini, fakat bu sorunun çözümü yönünde hiç bir somut adım atılmadığını vurguladı.015