Geçen hafta Ermenistan’ın başkenti Erivan, bağımsız devletler topluluğunun toplu güvenlik anlaşması kurumu liderler zirvesine ev sahipliği yaptı.

Bir gün süren oturuma Rusya, Ermenistan, beyaz Rusya, Kırgızistan ve Tacikistan cumhurbaşkanları ve Kazakistan Başbakanı katıldı. Oturumda bölgesel ve küresel son gelişmeler masaya yatırıldı. Oturumun sonunda toplu güvenlik anlaşması kurumuna üye ülkeler Amerika’nın bu paktın sınırlarına yakın bölgelere füze savunma sistemlerini konuşlandırmasının olumsuz etkilerine dikkat çekerek, Amerikan füze savunma sistemlerinin bölgede konuşlandırılmasından duydukları kaygıyı dile getirdi. Zirvenin sonuç bildirisinde ayrıca Karabağ münakaşasının diplomatik ve siyasi yollardan çözümlenmesine vurgu yapıldı. Erivan zirvesinde katılımcılar 24 işbirliği belgesi de imzaladı. Bu belgelerden biri, toplu güvenlik anlaşması kurumunun 2050 yılına kadar izleyeceği strateji ve bir başkası da kriz sırasında tepki merkezinin kurulmasıydı.

Gerçekte toplu güvenlik anlaşması paktına üye ülkelerin sonuç bildirisi üye ülkelerin başta ABD olmak üzere Batılı devletlerin uluslararası arenadaki davranışlarına karşı eşgüdümlü bir tutum sergilediğini ortaya koyuyor. Nitekim bu paktın kuruluş amacı, NATO’nun doğuya doğru yayılmasını ve Amerika’nın Rusya’nın komşu ülkelerine nüfuz etmesini önlemek olduğunu unutmamak gerekir. Bu pakt aynı zamanda eski sovyetler birliği dağıldıktan sonra ve Rusya federasyonu siyasi, iktisadi ve askeri güç kaybına uğramasının ardından üye ülkelerin arasında birliği korumak ve askeri ve siyasi gücünü yükseltmek için kuruldu.

Toplu güvenlik anlaşması kurumu 1992 yılında Rusya, Ermenistan, beyaz Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Gürcistan’ın katılımı ile kuruldu. Söz konusu ülkeler 2002 yılında bu birliği askeri bir ittifaka dönüştürmeye karar verdi ve daha sonraları Azerbaycan Cumhuriyeti, Gürcistan ve Özbekistan’dan bu pakttan ayrılma kararı aldı.

Geçen hafta Kazakistan bankalarından BTE eski Başkanı Muhtar Abliazov Kazakistan Cumhurbaşkanı özel kalem müdürünün Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev’in hastalığı ile ilgili yayımladığı rapora işaretle, Nazarbayev’in sağlık durumu raporda belirtilenlerden daha vahim boyutta olduğunu açıkladı. Abliazov, Kazak liderin hastalığı çok ciddi olduğunu ve Bakü ve Erivan ziyaretlerinin lağvedilmesi de bu iddiayı doğruladığını kaydetti. Abliazov, özellikle Kazakistan bağımsızlığına kavuştuğu son 25 yılda Nazarbayev’in ufak tefek hastalıkları hakkında şimdiye kadar herhangi bir rapor yayımlanmadığını ifade etti. Kazak politikacı, Nazarbayev bir çok hastalığa yakalandığını ve örneğin geçen Ağustos ayında zatürriye hastalığı yüzünden Türkiye’de tedavi gördüğünü kaydetti.

Kazak politikacı Abliazov, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev’in sağlık durumu Özbekistan’ın vefat eden lideri İslam Kerimov’un sağlık durumuna benzeterek, Kazak liderin ciddi bir hastalığa yakalandığı anlaşıldığını ve bu yüzden bu tür raporlar yayımlanarak Kazak milletini hazırlanmak istediklerini belirtti.

Abliazov Kazakistan halkının bu konuya yönelik tepkisine işaretle, Kazakistan halkı Nazarbayev cumhurbaşkanlığı kolduğunu bıraktığı takdirde durumun değişeceğini zannettiğini, ama maalesef Kazakistan’da tüm siyasilerin fesat içinde olduklarını ve kendi sermayelerini korumak için şimdiki rejimi korumaya çalışacaklarını vurguladı.

Kazakistanlı muhalif siyasetçi ülkesinde her türlü değişikliğin ancak sıradan insanların Nazarbayev’den sonra iktidarın başına geçecek kişinin üzerinde baskı uygulamaları ile mümkün olacağını, aksi takdirde durum daha da beter olacağını ifade etti.

Kazak muhalif politikacı Abliazov, Kazakistan’da ecnebilere arsa satılmasını protesto eden insanları destekleyemediklerini belirterek, hükümet bu yüzden halkın kendi çıkarlarına sahip çıkamadığını düşündüğünü fakat bunun için sevinmenin henüz erken olduğunu kaydetti.

Kazak politikacının Cumhurbaşkanı Nur Sultan Nazarbayev’in sağlık durumu ile ilgili bu açıklaması ve tahminleri, Nazarbayev’in büyük kızı Darika Nazarbayeva geçen hafta parlamento oturumunun kulisinde gazetecilere babasının sağlık durumu ile ilgili yaptığı açıklamada, Nazarbayev’in sağlık durumu iyiye gittiğini ve sadece nezle olduğu için hekimlerin gözetimine alındığını, fakat sağlık durumu hakkında herhangi bir kaygı söz konusu olmadığını açıkladığı bir sırada gündeme geliyor.

Geçen hafta İslam işbirliği teşkilatı Dışişleri Bakanları konseyi Özbekistan’ın başkenti Taşkent’te 43. Oturumunu gerçekleştirdi. Oturuma İran’dan Dışişleri Bakanı Yardımcısı Abbas Irakçi ve İran’ın Özbekistan büyükelçisi Behmen Ağa Rezi katıldı. Oturumun açılış töreninde Özbekistan’ın geçici Cumhurbaşkanı Şevket Mirzayev yaptığı konuşmada oturumu İslam’ın kutsal sünnetlerini koruma, İslam ülkeleri arasında işbirliğini geliştirme ve üye ülkelerde insanların yaşam seviyesini geliştirme bakımından önem arz ettiğini belirtti. Mirzayev, “eğitim ve maarif, barış ve imar için bir yöntem” oturumun temel gündemi olduğunu ve Özbekistan’ın merhum Cumhurbaşkanı İslam Kerimov tarafından önerildiğini kaydetti.

Özbek lider günümüz dünyasında hala çeşitli sürtüşmeler ve tehditler devam ettiğini ve bu yüzden gençlerin eğitimi ve gerçek maarifi öğrenmeleri büyük önem arz ettiğini ifade etti.

İslam işbirliği teşkilatı Dışişleri Bakanları konseyinin düzenlediği zirvenin diğer konuşmacıları da teşkilata üye tüm ülkelerin teröre karşı olduklarını ve İslam’la terör gibi şom bir fenomen arasında bağlantı bulunduğu iddiası da yalan bir iddiadan ibaret olduğunu belirtti.

İslam dini terörün her türlüsünü şiddetle kınayan bir dindir. İslam dini büyük ve kutsal bir dindir ve insanları dostluğa, hoşgörü ve barışa davet etmektedir.

İslam işbirliği teşkilatı 57 üyesi bulunan bir teşkilattır. Teşkilatın Dışişleri Bakanları her yıl üç kez bir araya gelirken liderler zirvesi her üç yılda bir düzenleniyor. Zirvelerde bölgenin ve dünyanın siyasi ve sosyal konuları ve bazı özel konular ele alınıyor.

Geçen hafta Tacikistan ve Çin’in beş günlük ortak askeri tatbikatı Bedehşan eyaletinde başladı. tatbikatın amacı terörle mücadele yeteneğini geliştirme şeklinde açıklandı. Aslında tatbikatın temel amacı, Tacikistan ve Afganistan sınırlarında güvenliği takviye etmek ve ayrıca Tacikistan’ı dış tehditlere karşı korumaktır. Tatbikata Bedehşan eyaletinin ilçe başkanları, acil durumlar bölgesel büroların başkanları ve Bedehşan polis teşkilatı katıldı.

Tacikistan ve Çin arasında düzenlenen bu tatbikat, son dönemde Pekin bölgede ve özellikle Tacikistan’da askeri varlığını arttırdığı bir sırada düzenleniyor. Çin yönetimi bir süre önce Tacikistan yönetimi ile bir anlaşma imzaladı. Anlaşmada Pekin yönetimi Tacikistan’ın sınır bölgelerinde üç askeri komiserlik, 4 askeri birlik, 4 sınır gözlem üssü ve bir eğitim merkezi kurmak ve Tacik güçlerini eğitmekle yükümlendi.

Geçen hafta Türkmenistan parlamentosu 12 Şubat 2017 tarihini bu ülkede cumhurbaşkanlığı seçimlerinin düzenleneceği tarih olarak açıkladı. Türkmenistan’ın başkanlık seçimlerinde demokratik parti, sanayi sahipleri ve işadamları partisi ve tarım partisi aday gösterebiliyor.

Türkmenistan’da 2017 yılında cumhurbaşkanlığı seçimleri bu ülkenin parlamentosu geçen ay cumhurbaşkanlığı adayının yaş sınırının kaldırıldığını ve cumhurbaşkanlığı süresinin de beş yıldan yedi yıla çıkarıldığını öngören değişikliği içeren bir yasa tasarısını onayladığı bir sırada düzenleniyor.

Türkmenistan Cumhurbaşkanı Kurban Kulu Berdi Muhammedov 2007 yılında bu ülkenin ilk Cumhurbaşkanı Safar Murad Niyazov’un vefatının ardından düzenlenen cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanarak Türkmenistan’ın ikinci Cumhurbaşkanı oldu. Türkmenistan’da en son 2012 yılında cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleşti ve 59 yaşındaki Berdi Muhammedov bir kez daha Cumhurbaşkanı seçildi.

Geçen hafta Özbekistan ve Kırgızistan heyetleri iki ülke arasında ihtilaf konusu olan 55 bölgenin durumunu ele aldı. İki heyet iki ülke arasındaki sınırın belirlenme meselesini 5 ila 14 Ekim 2016 tarihleri arasında Endican ve Furkane kentlerinde düzenlenen oturumlarda ele alarak sınırların işaretlenme konusu da masaya yatırdı.

Görüşmelerde 55 nokta üzerindeki anlaşmazlık durumları incelendi ve en son tarafların arasında bir işbirliği protokolü imzalandı.

Özbekistan ve Kırgızistan’ın 1375 km ortak sınırları bulunuyor ve 50’nin üzerinde noktada anlaşmazlıkları bulunuyor. Bu anlaşmazlıklar iki ülkenin bağımsızlığına kavuşmasından sonraki son 20 yılda devam ediyor.015