Geçen hafta toplu güvenlik paktı kurumu genel sekreteri Nikolay Bardioja terör örgütlerinden gelecek her türlü tehdide karşı koymakta kararlı olduklarını açıkladı.

Toplu güvenlik paktı kurumu genel sekreteri Nikolay Bardioja bu kuruma üye ülkelerin tümü içinde bulundukları coğrafyada her türlü terör örgütünün gizli faaliyetlerini önlemekte ve terörle mücadele faaliyetlerini takviye etmekte kararlı olduklarını kaydetti.

Toplu güvenlik paktı kurumu 1992 yılında Ermenistan, beyaz Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Rusya, Tacikistan, Özbekistan, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Gürcistan’ın katılımı ile kuruldu. Söz konusu ülkeler 2002 yılında bu kurumu askeri bir ittifaka dönüştürmeye karar verdi. Daha sonraları ise Gürcistan, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Özbekistan bu kurumdan ayrıldı. Toplu güvenlik paktı kurumu 2 Aralık 2004 tarihinde de BM genel kurulunda gözlemci üye olarak kabul edildi. Bu kurumun en önemli hedefleri üye ülkelerin toprak bütünlüğünü ve iktisadi çıkarlarını yine üye ülkelerin orduları ve ortak askeri gücünü kullanarak korumaktır. Şubat 2009’da kuruma üye ülkelerin liderleri Moskova’da ortak çevik kuvvet birliği kuracaklarını açıkladı.

Toplu güvenlik paktı kurumu Şanghay işbirliği teşkilatının yanında NATO paktına karşı kurulan savunma amaçlı kurumlardan biridir.

Geçen hafta Özbekistan’ın geçici Cumhurbaşkanı, Çin Dışişleri Bakanı ile bir araya gelerek ikili ilişkileri ve bölgesel ve küresel meseleleri görüştü. Görüşmede taraflar Özbekistan ve Çin arasındaki ilişkilerin biçimini ve ufkunu ve ikili ilişkileri ve işbirliğini takiye etme yollarını ele aldı. İki taraf ayrıca iki ülkenin Şanghay işbirliği teşkilatı ve diğer bazı uluslararası kurumların çerçevesinde yakın işbirliği yapmaya vurgu yaptı.

Çin Dışişleri Bakanı Van Yee ayrıca Özbekistan Dışişleri Bakanı Abdulaziz Kamilov ile de bir araya gelerek Özbekistan ve Çin arasındaki ilişkilerin ufkunu iki ve çok yönlü işbirliği çerçevesinde ele aldı.

Çin Özbekistan’ın en büyük ticari ortaklarından ve bu ülkede yatırım yapan ülkelerden biridir. İki ülke arasındaki ticaret hacmi dört milyar doların üzerindedir. Yine Çin’in Özbekistan’da öncelik projelerin üzerinde yaptığı yatırım tutarı da 6.5 milyar dolara ulaştığı anlaşılıyor.

Geçen hafta Özbekistan ve Kırgızistan hayetleri arasında ihtilaf konusu olan sınırların durumunu belirlemek üzere başlayan yeni tur müzakerelerde 14 noktanın daha üzerinde anlaşmaya varıldı. Taşkent ve Bişkek yönetimleri arasında başlayan yeni tur müzakerelerde  Özbekistan’ın Endican, Nemengan ve Furkane ayeletleri  ile Kırgızistan’ın Batken, Celalabad ve Oş eyaletleri arasındaki sınırlarda 14 noktanın durumu ele alındı. Müzakerelerin sonunda iki taraf ihtilaf konusu olan 7 bölgenin daha üzerinde mutabakata vardı. Böylece iki taraf şimdiye kadar toplam 56 bölge üzerinde benzer tutum sergilemeye başladı. müzakerelerin sonunda ayrıca iki ülke arasında diğer sınır bölgelerindeki ihtilafların çözümü için çalışma programı da belirlendi.

Orta Asya bölgesinde yer alan ülkelerin arasındaki sınır anlaşmazlıkları bu ülkelerin bağımsızlığını kazanmaları üzerinden 25 yıl geçtiği halde hala çözümsüzlüğünü sürdürüyor. Kazakistan ve Türkmenistan komşuları ile sınır anlaşmazlıklarını büyük oranda çözmüşken, Tacikistan, Kırgızistan ve Özbekistan cumhuriyetleri arasındaki sınır anlaşmazlıkları söz konusu üç ülkenin ilişkilerinde adeta krizlere sebebiyet vermeye devam ediyor. Her üç ülkenin üst düzey yetkilileri karşı tarafı sınır ihlalleri ile suçluyor.

Orta Asya bölgesi yaklaşık dört milyon kilometrekarelik alanı ve 60 milyon nüfus  ve zengin enerji ve doğal kaynakları ile dünyada seçkin bir konumu bulunuyor, fakat sınır anlaşmazlıkları ecnebilerin bu bölgeye girmelerine mazeret oluşturduğu gözleniyor.

Geçen hafta Asya kalkınma bankasının Özbekistan’ın Taşkent eyaletinde sulama sistemlerini iyileştirme projesine kredi tahsis ettiği haberi, orta Asya’da yer alan bu cumhuriyetin bir başka önemli gelişmesiydi.

Asya kalkınma bankası bu çerçevede Özbekistan yönetimine 120 milyon dolar kredi ödeme kararı aldı. Bu kredinin Kabray ve Zengi Ata yörelerinde sulama sistemlerini iyileştirmeye tahsis edildiği belirtildi. Bu proje hayata geçtiği takdirde yörenin 260 bin nüfusu içme suyuna kavuşacağı belirtildi.

Asya kalkınma bankası Kabray ve Zengi Ata bölgeleri Taşkent eyaletinin iktisadi kalkınmasında önemli payı bulunduğuna vurgu yapıyor. Bu bölgeler özellikle tarım ve tekstil sanayiinde önemli rol ifa ediyor.

Özbekistan 1995 yılında Asya kalkınma bankasına üye oldu ve şimdiye kadar bu bankadan eğitim, sağlık, tarım, altyapı, nakliyat ve enerji alanlarında 54 projesi için beş milyar dolar kredi alırken, banka Özbekistan yönetimine 65 milyon dolar karşılıksız mali yardımda bulundu.

Geçen hafta Filistin özerk teşkilatı Başkanı Mahmut Abbas ilk kez Türkmenistan’ı ziyaret etti. Abbas’ın ziyareti sırasında iki ülke liderleri çeşitli alanları kapsayan 6 işbirliği belgesi imzaladı.

Filistin özerk teşkilat Başkanı Mahmut Abbas siyasi ve iktisadi bir heyet başkanlığında Aşkabat’a geldi ve Türkmen lider Kurban Kulu Berdi Muhammedov’la görüştü. İki liderin görüşmesinin ardından iktisadi, ticari, turizm, mali, eğitim, akademik vekültüre alanları kapsayan işbirliği belgelerinin yanı sıra bir de ortak bildiri imzalandı.

Türkmen lider Berdi Muhammedov ve Abbas ortak basın toplantısında ikili ilişkilerin gelişmesinden duydukları memnuniyeti dile getirdi. Berdi Muhammedov ortak basın toplantısında Abbas’la müzakerelerinde iki ülke arasında ilişkileri ve iktisadi ve ticari teamülleri ve ayrıca ortak projeleri hayata geçirmeyi görüştüklerini ve iki ülkenin ikili dostane ilişkileri geliştirmek için büyük kapasitelere sahip oldukları konusunda hemfikir olduklarını kaydetti. Muhammedov ayrıca Filistin ile başta BM olmak üzere uluslararası platformlarda yakın işbirliğine ve insani alanlarda ilişkileri geliştirmeye vurgu yaptı.

Filistin özerk teşkilatı Başkanı Mahmut Abbas da ortak basın toplantısında Türkmen mevkidaşı ile müzakerelerde tam mutabakata vardıklarını, görüşmede iki ülke arasında iktisadi ve ticari ve kültürel teamülleri ve kapasiteleri ele aldıklarını belirtti. Abbas, Aşkabat ziyareti sırasında imzalanan belgelerin Filistin ve Türkmenistan arasındaki ilişkilerin güçlenmesine ve gelişmesine vesile olacağını, Türkmen lider Berdi Muhammedov’la iki ülkenin karma ekonomik ortak komisyonu kurulmasını ve böylece bu ziyaretin getirilerinin hayata geçirilmesini hızlandırma konusunda da mutabakata vardıklarını ifade etti.

Geçen hafta uluslararası af örgütü yayımladığı raporunda Kazakistan’da tutuklanan iki medeni aktivist Maks Bakiyev ve Tılgıt İven’i siyasi mahkum niteledi. Örgüt yayımladığı bildiride, Kazakistan’da yabancılara arsa satışına karşı protesto eylemlerinin ardından Atirao kentinde tutuklanan bu iki medeni aktivisti siyasi aktivist ilan etti. Raporda Atirao mahkemesi iki Kazak medeni aktivisti illegal protesto eylemi düzenlemek, yalan bilgi yaymak ve etnik ve milli düşmanlığı kışkırtmakla suçladığı belirltildi. Bu suçlar ispat edildiği takdirde iki medeni aktivisti on yıl hapis cezası bekliyor. Uluslararası af örgütü Kazakistan’da medeni aktivistlerin mahkemesi uluslararası yasanın ihlali ile gerçekleştiğini belirtti. Örgüt iki medeni aktivistin dosyası siyasi olduğunu, bu iki aktivist düşünce özgürlüğü ve düşüncesini beyan etme ve barışçıl protesto eylemi düzenleme uğruna tutuklandıklarını kaydetti. Örgün raporunda ayrıca iki medeni aktivistin hapisteki şartları ve sağlık durumunun vehametinden kuygu duyulduğunu vurguladı.

Uluslararası af örgütü raporda ayrıca Kazakistan yönetimini yabancılara arsa satışını protesto eden bu iki medeni aktivistin taraftarlarının takibe alınması yüzünden eleştirdi.

Söz konusu iki medeni aktivist yabancılara arsa satışını protesto sırasında 24 Nisan tarihinde Atirao kentinde tutuklanmıştı.

Geçen hafta Tacikistan’ın Tajnews haber ajansı bir bildiri yayımlayarak bu ajansın kapatıldığını duyurdu. Bildiride Tacikistan toplumunda bu tür hadiselerin beklenmedik bir durum olmadığı belirtildi. Aslında Tacikistan’da Negah dergisi kapatıldıktan sonra Tajnews haber ajansının kapatılması da beklenen bir durumdu. Söz konusu haber ajansının kapatılmasının nedeni de Tacikistan’da bağımsız medya ve hür gazetecilik yapmak için uygun şartların bulunmaması şeklinde açıklandı.

Tajnews haber ajansı Eylül 2009 tarihinde Saymeddin Dustov tarafından açıldı ve son yedi yılda Tacikistan’ın güvenlik eksenli atmosferinde öncü medya organlarından biri sayılıyordu.

Bundan önce Tacikistan’ın Negah dergisi kurucusu Feridun Rehneverd 2 kasım tarihinde derginin kapatıldığını açıkladı ve gerekçesini de Tacikistan’da bağımsız medya ve hür gazetecilik yapmak için uygun şartların bulunmaması şeklinde açıkladı.

Geçen hafta AGİT’e bağlı Minsk grubu eşbaşkanları bir oturum düzenleyerek Karabağ münakaşasını çözme yollarını ele aldı. Oturumda Minsk grubunun yeni Fransız eşbaşkanı Stephan Visconti eski halefi Piere Andrew yerine açıklandı.  Fransa’nın AGİT temsilcisi Roger Lajan ise twitter sayfasında bu müzakerelere işaretle Azerbaycan Cumhuriyeti ve Ermenistan liderlerinin değişken tutumunu talihsizlik niteledi.

Karabağ münakaşası 1988 yılında Ermenistan’ın Azerbaycan topraklarına karşı iddiada bulunmasının ardından gündeme geldi. Daha sonra Ermeni ve Azeri güçler savaştı ve sonunda Azerbaycan’ın karabağ bölgesi ve ve çevresindeki yedi ilçesi Ermenistan ordusunun işgaline uğradı. Mayıs 1994’te münakaşa tarafları ateşkes anlaşması imzaladı. Ancak münakaşanın çözümü için kurulan ve Rusya, Fransa ve Amerika eşbaşkanlığında faaliyet yürüten Mins grubunun çalışmaları şimdiye kadar sonuca ulaşmadı.

Geçen hafta Ermenistan anayasasında reforma karşı çıkan siyasi aktivistler Erivan’da düzenledikleri protesto eyleminde Ermenistan Cumhurbaşkanı serj Sarkisiyan’ın son açıklamasında bu reformları kendi hükümetini sürdürmeye yönelik yaptığı iddialarını doğruladığını belirtti.

Sarkisiyan TV kanallarına verdiği mülakatlarda ülkesinde parlamenter sistemin yürürlüğe girmesinden sonra hükümet mevkilerinde yer alması konusunda eski tutumu değişmediğini ve ayrıca ülkesinde gölge hükümeti peşinde de olmayacağını kaydetti. Buna karşın Sarkisiyan reform paketi reddedildiği ve şimdiki anayasa korunduğu takdirde başbakanlık koltuğuna geçme ihtimalini reddetmedi. Sarkisiyan ayrıca 2017 seçimleri düzenlenmediği için bu konuda görüş bildiremeyeceğini ifade etti.

Ermenistan’da anayasa reformlarına karşı çıkan muhalifler geçen Perşembe günü eylem düzenledi. Muhalif liderlerden Zurabiyan bu eylemde yaptığı konuşmada Ermenistan milleti anayasa reformuna karşı olduğunu çünkü en başta Serj Sarkisiyan’ın cumhurbaşkanlığına karşı olduklarını kaydetti. Zurabiyan ayrıca Ermeni milli kongrenin anayasa reform paketi ile ilgili referandumun Sarkisiyan yönetimine güvenoyu referandumuna dönüşmesiyle ilgili sözünü tuttuğunu belirtti.